Trang Chính

Trang Công Trình Ấn Tống

Font VU-Times

KÝ SỰ BÊN LỀ

NĂM 2011

Cập Nhật: Monday, January 06, 2014

Ký Sự Năm 2006

Ký Sự Năm 2007

Ký Sự Năm 2008

Ký Sự Năm 2009

Ký Sự Năm 2010

Ký Sự Năm 2012

Ký Sự Năm 2013

Ký Sự Năm 2014

Thứ Bảy, ngày 01 tháng 01 năm 2011

Ngày đầu năm, lúc này đang ở India. Sau 10 ngày tham dự Lễ Hội Trùng Tụng Tam Tạng Pali tại Bodh Gaya, dưới chân cội Bồ Đề linh thiêng, còn chưa muốn về nên vào trường học tình thương của Sư Cô Từ Tâm tạm trú một thời gian. Có cả Đại Đức Đức Hiền nữa. Lúc này đang kiểm tra lại văn bản Pali của Milindapañha. Ở đây cũng có nối mạng Internet, nhưng vì không có software để upload, và cũng không nhớ password nên không làm gì cho website này. Chờ về lại Sri Lanka rồi tính sau.

BỊ GIÁN ĐOẠN MỘT THỜI GIAN DÀI, KHÔNG CÓ HỨNG THÚ ĐỂ VIẾT.

Giới thiệu Website về Tam Tạng Pali:

- Xin cám ơn Đạo Hữu Thanhthanh Pham đã giới thiệu website này:

http://www.palikanon.com/

- XIN QUÝ VỊ HÃY ĐẾM XEM Ờ TRANG WEB CÓ BAO NHIÊU DỊCH GIẢ ĐÃ VÀ ĐANG ĐÓNG GÓP VÀO VIỆC PHIÊN DỊCH TAM TẠNG PALI SANG TIẾNG ĐỨC: CÓ HƠN 1O DỊCH GIẢ. Trong khi đó ở Việt Nam, số lượng dịch giả đã và đang làm công việc phiên dịch Tam Tạng Pali sang tiếng Việt đếm được bao nhiêu người: 1, 2, 3, ??? Đức là nước phương Tây, đa số theo Thiên Chúa Giáo, người theo Phật Giáo không bao nhiêu, mà số lượng học giả chịu khó nghiên cứu cổ ngữ có số lượng vượt trội, trong khi đó Việt Nam có truyền thống Phật Giáo từ thời xa xưa, hơn nữa vào cuối thập niên 1930s đã có sự hiện diện của Phật Giáo Theravada ở Nam Bộ, sau đó phát triển ra miền Trung, và trong những năm gần đây đã có một vài ngôi chùa ở miền Bắc. Tuy Việt Nam có hơn số đầu sách đã dịch xong, nhưng với lực lượng dịch giả như vậy, nước Đức có khả năng sẽ vượt xa Việt Nam trong tương lai về lãnh vực nghiên cứu này.  

Thứ Tư, ngày 13 tháng 04 năm 2011

Trong khi bạn nói, điều mà bạn lập đi lập lại là điều quan trọng, đúng không nào?

Nhiều ý kiến cho rằng, những đoạn lập đi lập lại trong Tam Tạng Pali nên được lược bớt. Như vậy có phải chúng ta đã loại bỏ đi yếu tố quan trọng mà người xưa muốn truyền đạt?

Xin quý vị đọc đoạn văn dưới đây:

“Thưa ngài Nāgasena, mười sự bố thí này ở thế gian không được xem là bố thí. Người nào bố thí những vật thí này, người ấy có sự đi đến địa ngục. Mười sự bố thí nào? Thưa ngài Nāgasena, sự bố thí chất say ở thế gian không được xem là bố thí. Người nào bố thí vật thí ấy, người ấy có sự đi đến địa ngục. Sự bố thí hội hè —(như trên)— Sự bố thí người nữ —(như trên)— Sự bố thí bò đực —(như trên)— Sự bố thí tranh ảnh —(như trên)— Sự bố thí vũ khí —(như trên)— Sự bố thí thuốc độc —(như trên)— Sự bố thí xích xiềng —(như trên)— Sự bố thí gà heo —(như trên)— Thưa ngài Nāgasena, sự bố thí cách gian lận về cân và cách gian lận về đo lường ở thế gian không được xem là bố thí. Người nào bố thí vật thí ấy, người ấy có sự đi đến địa ngục. Thưa ngài Nāgasena, mười sự bố thí này ở thế gian không được xem là bố thí. Người nào bố thí những vật thí ấy, người ấy có sự đi đến địa ngục.”

Sau khi xem đoạn văn ở trên, điều nào được lưu lại trong tâm trí các bạn: “MƯỜI SỰ BỐ THÍ,” hay là “VIỆC ĐI ĐẾN ĐỊA NGỤC”? Điểm cần chú ý là chúng ta đang lẫn lộn giữa “VĂN NÓI” và “VĂN VIẾT.” Mong rằng quý vị lưu ý điểm này lúc nghiên cứu Tam Tạng Pali. Có một vị sư người Thái cho hay rằng Thái Lan đang thực hiện bộ Tam Tạng mới, trong đó các đoạn trùng lặp trước đây bị lược bỏ, nay sẽ được điền vào đầy đủ. Vị nào có khả năng xin kiểm chứng giùm.

Thứ Sáu, ngày 15 tháng 04 năm 2011

Trình Độ Tư Duy của Người Ấn Thể Hiện Qua Ngôn Ngữ:

Đây là 1 đoạn văn ở tác phẩm Milindapañhā (Những Câu Hỏi của Milinda/Milinda Vấn Đạo) vào khoảng thế kỷ thứ 1 sau công nguyên. Dưới đây là văn cảnh (context):

- Yathā mahārāja kammakaro evaṃ cintayati: ‘Bhatako ahaṃ imāya nāvāya kammaṃ karomi, imāyāhaṃ nāvāya vāhasā bhattavetanaṃ labhāmi, na me pamādo karaṇīyo, appamādena me ayaṃ nāvā vāhetabbā ’ti.

- Tâu đại vương, giống như người làm công suy nghĩ như vầy: ‘Là người làm thuê, ta làm công việc ở chiếc thuyền này, nhờ vào chiếc thuyền này mà ta đạt được thức ăn và tiền công, ta không nên gây ra sự xao lãng, chiếc thuyền này sẽ được chuyển vận nhờ vào ta có sự không xao lãng.’

Ở 2 mệnh đề cuối cùng:

1/ ‘na me pamādo karaṇīyo’ :

- ‘ta không nên gây ra sự xao lãng’: Nếu dịch sát văn sẽ là ‘sự xao lãng không nên được tạo ra bởi ta.’ Còn nếu dịch cho hay thì chỉ cần: ‘ta không nên xao lãng’ hay là ‘ta không được xao lãng.’ Thể thụ động được dùng nhiều trong các văn bản Pali. Sẽ tham khảo vào những dịp tới. Vấn đề muốn trình bày là ở phần kế.

2/ ‘appamādena me ayaṃ nāvā vāhetabbā’:

- ‘chiếc thuyền này sẽ được chuyển vận nhờ vào ta có sự không xao lãng’

Lúc đầu, lúc đọc qua nắm được ý tứ, thì nghĩa Việt được ghi như sau:

- ‘chiếc thuyền này sẽ được chuyển vận nhờ vào sự không xao lãng của ta.’

Dịch theo cách này thì có vẻ tiếng Việt hơn, nhưng đành phải loại ra và chọn câu dịch như ở trên, mặc dầu khi đọc thấy kỳ kỳ. Lý do:

a/ vị trí của các từ trong câu là ‘appamādena me’ chứ không phải là ‘me appamādena.’ Mặc dầu trong sách giáo khoa của Pali ghi rằng: ‘thứ tự trong câu Pali không quan trọng,’ nhưng bản thân Tôi không đồng ý về điều này, và đang thu thập các chứng cớ để phản bác; có thể ví dụ này là một điển hình.

b/ ‘sự không xao lãng’ không phải là tác động chính cho chiếc thuyền di chuyển, mà phải là con người, là ‘ta’. Để dễ hiểu hơn, xin xem 2 câu sau: ‘chiếc thuyền này sẽ được chuyển vận nhờ vào ta’ và ‘chiếc thuyền này sẽ được chuyển vận nhờ vào sự không xao lãng.’ Câu thứ hai không đứng vững.

Thứ Bảy, ngày 16 tháng 04 năm 2011

Tham Khảo Bản Dịch của Người Khác - Hay Lệ Thuộc?

Dưới đây là 1 câu kệ Pali, với lời dịch tiếng Anh và lời dịch Việt đã được trình bày theo từng dòng, nghĩa là dòng thứ nhất của câu Pali thì tương đương với dòng 1 của tiếng Anh và Việt:

‘Dhammasīsaṃ karitvāna viharanto vipassako,       

anolīno viharati upasanto sadā sato ’ti.

‘Dwelling as one of insight, having made Dhamma the head,

He dwells without shrinking, always tranquil and mindful.’

‘Sau khi lấy Giáo Pháp làm chủ đạo, trong khi sống,

vị hành Minh Sát sống không biếng nhác, an tịnh, luôn luôn có niệm.’

So sánh 2 lời dịch Anh và Việt:

Dòng 1: Sự sắp xếp vị thế của hai cụm từ khác nhau. Không luận về điểm này.

Dòng 2: Câu tiếng việt cho đoạn cuối ‘upasanto sadā sato’ thì nên ghi là:

‘luôn luôn an tịnh và có niệm’ (dịch theo câu tiếng Anh: always tranquil and mindful).

hay là ‘an tịnh, luôn luôn có niệm’ (giống như câu tiếng Việt)

Từ Vựng:

viharati = dwells/sống, (động từ chính, finite verb).

anolīno (without shrinking/không biếng nhác), upasanto (tranquil/an tịnh), sato (mindful/có niệm): Cả 3 từ có thể xem là tính từ bổ nghĩa cho chủ từ vipassako (he/one of insight/vị hành Minh Sát).

sadā = always/luôn luôn, là trạng từ, bổ nghĩa cho tính từ.

Vấn đề ở đây là trạng từ ‘sadā/always/luôn luôn’ bổ nghĩa cho tính từ nào?

Câu tiếng Anh cho biết là 2 tính từ sau cùng: tranquil, mindful.

Câu tiếng Việt thì chỉ bổ nghĩa cho mỗi một tính từ: ‘có niệm.’

Suy luận:

- Nếu đã bổ nghĩa 2 tính từ cuối, tại sao không bổ nghĩa luôn cả 3 tính từ?

- Theo ngữ nghĩa thì trạng từ ‘sadā/always/luôn luôn’ có thể bổ nghĩa luôn cả 3 tính từ,

nhưng nếu vậy thì câu Pali nên là: ‘anolīno viharati upasanto sato sadā’ (chữ sadā sẽ nằm ở cuối).

- Nếu như chỉ bổ nghĩa cho upasanto (tranquil/an tịnh), thì xem ra không hợp lý về mặt ngữ nghĩa (luôn luôn an tịnh, có niệm).

Kết luận:

- vị hành Minh Sát sống luôn luôn không biếng nhác, an tịnh, có niệm.

- vị hành Minh Sát sống không biếng nhác, luôn luôn an tịnh và có niệm.

- vị hành Minh Sát sống không biếng nhác, luôn luôn an tịnh, có niệm.

- vị hành Minh Sát sống không biếng nhác, an tịnh, luôn luôn có niệm.

Xét theo mặt ngữ nghĩa của tiếng Việt, thì cả bốn câu đều có thể chấp nhận.

Xét theo câu dịch Việt gần nhất với câu Pali thì câu thứ 2 là câu dịch từ câu tiếng Anh, bản thân Tôi chọn câu cuối cùng, còn bạn sẽ chọn câu nào?

Nói tóm lại, dịch Pali nếu có tham khảo được bản dịch của người khác sẽ nhẹ được nhiều việc: việc chọn nghĩa của từ, việc nắm được ý chính của đoạn văn, việc xác định cấu trúc của câu văn, việc học thêm kinh nghiệm của họ. Vấn đề là chúng ta có đủ tự tin vào sự xét đoán của chính mình, hay là mù quáng chạy theo quan điểm của người khác.

*****

Những Lỗi Lầm Thường Mắc Phải Trong Khi Phiên Dịch:

Cố Giáo sư Dhirasekera (Ven. Dhammavihārī) đã tổng kết về các trường hợp sai sót trong khi phiên dịch Pali như sau:

(i) Inadequate examination of all original source material,

(ii) Misinterpretations resulting form ignorance of the language, i.e. Pali, and lack of familiarity with the subject,

(iii) Misinterpretations resulting form a desire to force available evidence to fit into a preconceived pattern.” (17)

Dhirasekhera, Jotiya. Buddhist Monastic Discipline: A study of its origin and development in relation to the Sutta and Vinaya Pitakas. Colombo: M.D. Gunasena, 1982. 

Chúa Nhật, ngày 17 tháng 04 năm 2011

What is the true meaning of the word “Pali”?

The word “Pali” cannot be found in the Tipitaka.

In Buddhaghosa's commentaries, he noted “pāliñca atthakathañca” to concern the learning of the bhikkhus.  “Atthakathā” is the commentary, so then the word “Pali” is presumed to be the Buddha’s Teachings that have been being preserved in the Tipitaka. The language written in the Tipitaka was noted by Buddhaghosa as “Māgadhabhāsā”, which means the language of the Magadha country. It’s believed that the language used in the Tipitaka may be named as “Pali” firstly by a French scholar, Simon de la Loubère, when he published his book “Du Royaume de Siam” in 1691; this book was translated into English in 1693 (Juo-Hsüeh Shih Bhikkhunī, Controversies over Buddhist Nuns, Oxford: The Pali Text Society, 2000, page 3)Thus, by that early mistake made in the past, nowadays we always think that the word “Pali” is a kind of language, although its primary and true meaning is entirely different.

Summary: Pali might serve two meanings:

- The words of the Buddha preserved in the Tipitaka, Pali Canon.

- The language used in the Tipitaka

Pali có ý nghĩa thế nào?

Từ Pali không tìm thấy ở Tam Tạng.

Ở Chú Giải, khi đề cập đến việc học tập của vị tỳ khưu thì Ngài Buddhaghosa có ghi là vị ấy cần học tập “pāliñca atthakathañca,” nghĩa là học "pali và atthakathā." Từ atthakathā có nghĩa là Chú Giải, nhờ đó có thể biết được rằng từ Pali có nghĩa là Chánh Tạng, là những gì được chứa đựng trong Tam Tạng.

Và ngôn ngữ ghi lại Tam Tạng thì Ngài Buddhaghosa ghi rằng Māgadhabhāsā, nghĩa là ngôn ngữ của xứ Magadha (Ma Kiệt Đà). Việc gọi Pali là tên của ngôn ngữ ghi lại lời dạy của đức Phật có thể đã được học giả người Pháp Simon de la Loubère sử dụng đầu tiên trong tác phẩm Du Royaume de Siam ấn hành năm 1691; tài liệu này đã được dịch sang tiếng Anh năm 1693 (Juo-Hsüeh Shih Bhikkhunī, Controversies over Buddhist Nuns, Oxford: The Pali Text Society, 2000, trang 3). Do sự ngộ nhận ban đầu đó, ngày nay nói đến từ Pali người ta liên tưởng đến ngôn ngữ Pali, mà hầu như không biết đến ý nghĩa ban đầu của nó.

Như vậy tùy theo ngữ cảnh, Pali có thể hiểu là:

- Các lời dạy nguyên thủy, chánh truyền, của đức Phật.

- Ngôn ngữ đã được sử dụng để ghi lại các lời dạy ấy.

Thứ Hai, ngày 18 tháng 04 năm 2011

Tư Tưởng Giữa Các Nền Văn Hóa: Tương Đồng Hay Tương Tác?

Tục Ngữ Việt Nam có câu: ‘Thùng rỗng kêu to.’

Ở tác phẩm Milindapañhā của Ấn Độ (thế kỷ thứ 1 theo Tây Lịch) thấy có câu kệ này:

‘Yadūnakaṃ taṃ saṇati yaṃ pūraṃ santameva taṃ,

rittakumbhūpamo bālo rahado pūro ’va paṇḍito.’

Nghĩa tiếng Việt:

‘Cái gì thiếu kém cái ấy làm thành tiếng vang, cái gì được đầy cái ấy thật yên tịnh. Kẻ ngu tương tợ cái chum rỗng, bậc sáng trí tợ như hồ nước đầy tràn.’

Nguyên tác Pali và lời dịch Việt:

1. KUMBHAṄGAPAÑHO:

“Bhante nāgasena, ‘kumbhassa sakaṃ aṅgaṃ gahetabban ’ti yaṃ vadesi, katamantaṃ ekaṃ aṅgaṃ gahetabban ”ti.

“Yathā mahārāja kumbho sampuṇṇo na saṇati. Evameva kho mahārāja yoginā yogāvacarena āgame adhigame pariyattiyaṃ sāmaññe pāramiṃ patvā na saṇitabbaṃ, na tena māno karaṇīyo, na dappo dassetabbo, nihatamānena nihatadappena bhavitabbaṃ, ujukena amukharena avikatthinā. Idaṃ mahārāja kumbhassa ekaṃ aṅgaṃ gahetabbaṃ. Bhāsitampetaṃ mahārāja bhagavatā devātidevena suttanipāte:

            ‘Yadūnakaṃ taṃ saṇati yaṃ pūraṃ santameva taṃ,

            rittakumbhūpamo bālo rahado pūro ’va paṇḍito ’”ti.

Kumbhaṅgapañho paṭhamo.

*****

1. CÂU HỎI VỀ TÍNH CHẤT CỦA CHUM NƯỚC:

“Thưa ngài Nāgasena, điều mà ngài nói là: ‘Một tính chất của chum nước nên được hành trì,’ một tính chất nên được hành trì ấy là điều nào?”

“Tâu đại vương, giống như chum nước đầy thì không làm thành tiếng vang. Tâu đại vương, tương tợ y như thế vị hành giả thiết tha tu tập sau khi đạt đến sự toàn hảo về Kinh điển, về sự chứng đắc, về pháp học, về bản thể Sa-môn thì không nên làm thành tiếng vang, không nên thể hiện sự ngã mạn vì điều ấy, không nên phô bày sự kiêu ngạo, nên có sự ngã mạn được lắng xuống, nên có sự kiêu ngạo được lắng xuống, nên thẳng thắn, không nói nhiều, không có sự khoe khoang. Tâu đại vương, điều này là một tính chất của chum nước nên được hành trì. Tâu đại vương, điều này cũng đã được đức Thế Tôn, vị Trời vượt trội các vị Trời, nói đến ở Kinh Tập:[1]

‘Cái gì thiếu kém cái ấy làm thành tiếng vang, cái gì được đầy cái ấy thật yên tịnh. Kẻ ngu tương tợ cái chum rỗng, bậc sáng trí tợ như hồ nước đầy tràn.’”

Câu hỏi về tính chất của chum nước là thứ nhất.

*****

Thứ Năm, ngày 21 tháng 04 năm 2011

Một Số Softwares Cần Thiết Cho Giới Nghiên Cứu Phật Học:

Có thể download ở trang web này.

http://tongphuockhai.wordpress.com/

Siddhamkey 3.0

Sanskrit English Dictionary

Hanosoft 3.0

Pali Dictionary (Pali-Viet, Pali-English, Pali-Chinese)

Theragāthā - Trưởng Lão Kệ: Hai Phong Cách Dịch Thuật?

2.    Upasanto uparato mantabhāṇī anuddhato,
       dhunāti pāpake dhamme dumapattaṃ va māluto ”ti.

2. Tịch tịnh và chỉ tức,
Tụng đọc lời trí tuệ,
Tâm tư không tháo động,
Ác pháp được vứt bỏ,
Giống như những lá cây,
Bị gió thổi phiêu bạt.

2. “Vị an tịnh, tự chế, có lời nói đúng đắn, không dao động, rủ bỏ các ác pháp ví như gió làm rụng lá cây.”

5.    Yo duddamiyo damena danto dabbo santusito vitiṇṇakaṅkho,
        vijitāvī apetabheravo hi dabbo so parinibbuto ṭhitatto ”ti.

5. Ai thật khó nhiếp phục,
Nay đã được nhiếp phục,
Dabba tự biết đủ,
Nghi ngờ được vượt qua,
Thắng trận, không sợ hãi,
Dabba trú tịch tịnh.

5.   “Là người khó huấn luyện, đã được huấn luyện với sự huấn luyện (tối thượng), có khả năng, tự biết đủ, có nỗi hoài nghi đã được vượt qua, có sự chiến thắng, có sự kinh sợ đã được xa lìa, Dabba ấy vì thế đã được hoàn toàn giải thoát, có nội tâm ổn định.”

7.    Yopānudī maccurājassa senaṃ
        naḷasetuṃ va sudubbalaṃ mahogho,
        vijitāvī apetabheravo hi
        danto so parinibbuto ṭhitatto ”ti.

7. Ai đuổi đi thần chết,
Với đạo binh của nó,
Những dòng nước lớn mạnh,
Trói cây lau yếu ớt,
Thắng trận, không sợ hãi,
Nhiếp phục, trú tịch tịnh.

7. “Ví như dòng nước lũ mạnh mẽ cuốn trôi chiếc cầu bằng cây sậy vô cùng yếu ớt, vị nào xua tan đạo binh của Ma Vương, có sự chiến thắng, có sự kinh sợ đã được xa lìa, vị ấy đã được huấn luyện, vì thế đã được hoàn toàn giải thoát, có nội tâm ổn định.”

Thứ Sáu, ngày 22 tháng 04 năm 2011

Tham Khảo Bản Dịch của Người Khác - Hay Lệ Thuộc? (Bài 2)

Vanavacchattheragāthā = Kệ Ngôn của Trưởng Lão Vanavaccha:

13.  Nīlabbhavaṇṇā rucirā sītavārī sucindharā,
       indagopakasañchannā te selā ramayanti man ”ti.

Dưới đây là 4 lời dịch:

Ðẹp sắc, mây xanh biếc,

Nước mát lạnh, chảy trong,

Kẻ chăn bò Inda,

Che kín cả ngôi rừng,

Những ngôi núi đá ấy,

Làm hân hoan tâm ta'. (HT. Thích Minh Châu)

The color of blue-dark clouds, glistening, cooled with the waters of clear-flowing streams covered with ladybugs: those rocky crags refresh me. (Ven. Thanissaro)

Those rocks delight me, the colour of the blue clouds, beautiful, with cook waters and pure streams, covered with Indagopaka insects. (Prof. K. R. Norman)

Màu sắc của bầu trời xanh, ưng ý, dòng suối trong sạch, có nước mát lạnh, những tảng núi đá ấy, được che kín bởi những con mối đỏ, khiến tôi thích thú. (Tk. Indacanda)

Vấn đề ở đây là cụm từ indagopaka-sañchannā, số nhiều, có thể nam tánh có thể nữ tánh, và có thể bổ nghĩa cho từ sucindharā ở pada 2 ở dòng trên hoặc selā ở pada 4 thuộc dòng dưới.

- sañchannā là quá khứ phân từ dùng như tĩnh từ, có ý nghĩa: ‘được che lấp, được phủ kín.’

- indagopaka: Chú Giải giải thích ba cách khác nhau: TÀI LIỆU CỔ đã nói là một loại bọ màu đỏ xuất hiện vào thời điểm mùa mưa, MỘT SỐ VỊ nói là một loại cỏ màu đỏ tên là indagopaka, CÓ NHỮNG VỊ KHÁC cho là một loại cây tên kaṇikāra (ThagA. 62).

- indagopaka-sañchannā = được phủ kín bởi (các) indagopaka.

Nhận xét: Như vậy, cụm từ indagopaka-sañchannā có 3 lối dịch khác nhau:

- HT. Minh Châu dịch là: “Kẻ chăn bò Inda, che kín cả ngôi rừng.”

- Hai dịch giả ngoại quốc chọn nghĩa của từ indagopaka là một loài côn trùng, và xác định từ indagopaka bổ nghĩa cho streams/những dòng nước, “covered with ladybugs” và “covered with Indagopaka insects.”

- Tôi chọn nghĩa của từ indagopaka là những con mối đỏ (?) và cho rằng từ ấy bổ nghĩa cho những tảng núi đá; điều này những ai có ở các vùng đất rừng ở các khu vực Long Thành, Long Khánh có thể chứng kiến.

KẾT LUẬN:

- Công việc phiên dịch Tam Tạng Pali sang tiếng Việt còn nhiều việc phải làm, đừng thỏa mãn với những gì hiện có.

- Đừng tự ty, đừng chuộng ngoại, hãy tự tin vào chính mình.

Chúa Nhật, ngày 24 tháng 04 năm 2011

Tham Khảo Bản Dịch của Người Khác - Hay Lệ Thuộc? (Bài 3)

Mâm cỗ đã có người khác dọn sẵn, tại sao không hưởng?

(Trích Theragāthāpāli - Trưởng Lão Kệ, câu kệ của trưởng lão Ramaṇīyavihārī)

45. Yathāpi bhaddo ājañño khalitvā patitiṭṭhati,
      evaṃ dassanasampannaṃ sammāsambuddhasāvakan ”ti.

Nhận xét:

- Cả 2 dòng của câu kệ này chưa là một câu hoàn chỉnh (complete sentence), không có động từ chính (finite verb).

- Dòng trên là một mệnh đề phụ (subordinate clause): ‘Cũng giống như con bò giống tốt lành, sau khi sẩy chân, đứng lên lại,’

- Dòng dưới gồm có ‘evaṃ’ (= ‘tương tợ như thế’, bất biến từ), kết nối với mệnh đề phụ ở trên, và 2 cụm từ dassanasampannaṃ (= ‘đã đạt được sự nhận thức’, quá khứ phân từ, được dùng như tính từ, bổ nghĩa cho từ kế tiếp) sammāsambuddhasāvakaṃ (= ‘đệ tử của đấng Chánh Đẳng Giác’, danh từ, tiếp vĩ ngữ cho thấy từ này chỉ có thể làm túc từ cho một động từ nào không có ở đây). Như vậy, câu kệ này có thể đã bị thiếu sót trong quá trình kết tập vì các văn bản của Thái Lan, Miến Điện cũng y như vậy. Xem cách giải quyết hợp lý của Prof. K. R. Norman ở bên dưới.  

45. “Như con thú hiền thiện,

Giống tốt, huấn luyện khéo,

Sau khi đã vấp ngã,

Lại đứng lên, an trú,

Ta đầy đủ chánh kiến,

Ðệ tử bậc Chánh giác” (HT. Thích Minh Châu).

45. Just as a noble thoroughbred, having stumbled, stands firm (again), so should you consider me as one possessed of insight, a disciple of the fully-enlightened one, the Buddha’s own thoroughbred son” (Prof. K. R. Norman).

Ghi chú: Trong phần ghi chú của Prof. K. R. Norman đề cập đến câu kệ 174:

“Evaṃ dassanasampannaṃ sammāsambuddhasāvakaṃ,

ājānīyaṃ maṃ dhāretha puttaṃ buddhassa orasan ”ti.

Và ghi chú rằng có thể câu kệ 45 này có thể đã ghi thiếu một dòng.

Giáo Sư đã dịch theo câu kệ đã được hiệu đính lại gồm 3 dòng như dưới đây:

“Yathāpi bhaddo ājañño khalitvā patitiṭṭhati,
evaṃ dassanasampannaṃ sammāsambuddhasāvakaṃ,

ājānīyaṃ maṃ dhāretha puttaṃ buddhassa orasan ”ti. 

45. “Cũng giống như con bò giống tốt lành, sau khi sẩy chân, đứng lên lại, tương tợ như thế, (xin các ngài hãy ghi nhận tôi là thuần chủng, là người con trai chính thống của đức Phật) đã đạt được sự nhận thức, là đệ tử của đấng Chánh Đẳng Giác” (Tk. Indacanda).

Ghi chú: Phần thêm vào từ câu kệ 174 được để:trong ngoặc đơn.

Thứ Ba, ngày 26 tháng 04 năm 2011

Tham Khảo Bản Dịch của Người Khác - Hay Lệ Thuộc? (Bài 4)

(Trích Theragāthāpāli - Trưởng Lão Kệ, câu kệ của trưởng lão Añjanavaniya)

Ở đây, Professor K. R. Norman đã có một nhận xét rất hay, đã chỉ ra một sơ xuất ở tài liệu Chú Giải là: Trong câu kệ này có hai mệnh đề độc lập (complete sentence), mỗi dòng là một mệnh đề. Mệnh đề thứ nhất ở dòng trên thiếu động từ chánh (finite verb).

Tuy không đồng ý với cách hiệu đính của vị giáo sư này vì thiếu sự thuyết phục, nhưng phải nói là “tâm phục, khẩu phục” về nhận xét sắc sảo của vị giáo sư này, vì đã chỉ ra được sự không hợp lý trong văn bản cổ; không rõ là do sơ ý của Chú Giải Sư, hay do bị thất lạc trong quá trình kết tập?

55.       55.  Āsandiṃ kuṭikaṃ katvā ogayha añjanaṃ vanaṃ,
       tisso vijjā anuppattā kataṃ buddhassa sāsanan ”ti.

55. Làm am thất giường nằm,

Sâu trong rừng An-ja,

Ba minh được chứng đạt,

Làm xong lời Phật dạy (HT. Thích Minh Châu).

55. Making a small hut, plunging into the Añjana forest, I dwelt there. The three knowledges have been obtained, the Buddha’s teachin has been done (Prof. K. R. Norman).

Ghi Chú:

Āsandiṃ thay vì chọn lối dịch là ‘chiếc kiệu vuông’ như Chú Giải đã giải thích, Prof. K. R. Norman cho rằng nên xem ‘āsandiṃ’ là động từ: ‘I dwelt’ với dẫn chứng câu kệ 487 có cấu trúc tương tợ: “katvāna kuṭim acchisaṃ = having made a hut, I dwelt there.”

55. “Sau khi làm cái liêu kích thước bằng chiếc kiệu vuông, tôi đã đi sâu vào khu rừng Añjana. Ba Minh đã được thành tựu, lời dạy của đức Phật đã được thực hành” (Tk. Indacanda).

Ghi Chú:

Câu dịch trên đã dịch ép từ ‘ogayha = sau khi đi sâu vào --> tôi đã đi sâu vào” Nếu dịch sát nghĩa thì sẽ như dưới đây:

“Sau khi làm cái liêu kích thước bằng chiếc kiệu vuông, sau khi đi sâu vào khu rừng Añjana, ... Ba Minh đã được thành tựu, lời dạy của đức Phật đã được thực hành.”

Có thể còn một câu nữa xen vào ở giữa ba chấm ... vì ý nghĩa xét ra chưa được đầy đủ lắm.

Thứ Tư, ngày 27 tháng 04 năm 2011

Nghệ Thuật Chơi Chữ ở Pali:

(Trích Theragāthāpāli - Trưởng Lão Kệ, câu kệ của trưởng lão Vappa)

61. Passati passo passantaṃ apassantaṃ ca passati,
      apassanto apassantaṃ passantaṃ ca na passatī ”ti.

Nhận xét: từ “PASS” với nghĩa “thấy, nhìn thấy” được sử dụng 9 lần trong câu kệ này bằng cách thêm vào tiếp đầu ngữ và tiếp vĩ ngữ để trở thành danh từ, động từ, danh động từ, hiện tại phân từ: a /+ PASS + / ati / o / antaṃ / anto.

Việc diễn tả câu kệ này qua văn nói với sự lên giọng, xuống giọng, nhấn giọng, nghỉ giữa câu, v.v... sẽ không làm rối trí người nghe. Nhưng khi chuyển qua văn viết lại là vấn đề khác. Mời quý vị đọc thử các câu dịch xem thế nào.

61. Vị đã thấy, thấy được,

Người thấy, người không thấy,

Vị không thấy, không thấy,

Người không thấy, người thấy (HT. Thích Minh Châu).

61. One who sees sees who sees, sees who doesn't. One who

doesn't see doesn't see who sees or who doesn't (Ven. Thanissaro).

61. The seeing one sees the seeing one, and sees the non-seeing one too; the non-seeing one does not see the non-seeing one nor the seeing one (Prof. K. R. Norman).

61. “Người nhìn thấy nhìn thấy người nhìn thấy, và nhìn thấy người không nhìn thấy. Người không nhìn thấy không nhìn thấy người không nhìn thấy và người nhìn thấy” (Tk. Indacanda).

Mới đầu viết như trên, sau viết lại như vầy:

Người thấy nhìn thấy được hạng người thấy, và nhìn thấy được hạng người không thấy. Người không thấy không nhìn thấy được (cả hai hạng) người không thấy và người thấy.

(Tk. Indacanda).

Sau đó, nghĩ ra thêm lối dịch này. Vậy nên chọn câu nào, 1, 2, hay 3???

Người biết nhận ra được hạng người biết, và nhận ra được hạng người không biết. Người không biết không nhận ra được (cả hai hạng) người không biết và người biết. (Tk. Indacanda).

Theo Cường Đặng:

"Người thấy thấy được hạng người thấy, và thấy được hạng người không thấy. Người không thấy không thấy được (cả hai hạng) người không thấy và người thấy."

Thứ Năm, ngày 28 tháng 04 năm 2011

Tham Khảo Bản Dịch của Người Khác - Hay Lệ Thuộc? (Bài 7)

(Trích Theragāthāpāli - Trưởng Lão Kệ, câu kệ của trưởng lão Ātuma)

72.       Yathā kaḷīro susu vaḍḍhitaggo dunnikkhamo  hoti pasākhajāto,

evaṃ ahaṃ bhariyāyānītāya anumañña maṃ pabbajitomhi dānī ”ti.

72. Như cây măng lớn mạnh,

Khó vượt khỏi cây cành,

Cũng vậy, đến với ta,

Vấn đề đem vợ về,

Hãy vui lòng chấp thuận,

Nay ta đã xuất gia (HT. Thích Minh Châu).

72. Just as a young bamboo is hard to trample down when its tip has grown, and it has developed hard wood, so I find it hard to go forth because of the wife who has been brought home. Give me permission. Now I have gone forth (Prof. K. R. Norman).

72. Giống như mụt măng non có chồi đã phát triển, đã đâm nhánh, thì khó dời đi, tương tợ như thế tôi (khó ra đi) khi người vợ đã được đem về. Hãy theo ý tôi. Giờ đây tôi đã xuất gia (Tk. Indacanda).

---------------------------

(Trích Theragāthāpāli - Trưởng Lão Kệ, câu kệ của trưởng lão Ajjuna)

88.       Asakkhiṃ vata attānaṃ uddhātuṃ udakā thalaṃ,

vuyhamāno mahogheva  saccāni paṭivijjhahan ”ti.

88. Ta có thể tự mình,

Kéo nước từ đất liền,

Như nước lớn cuốn trôi,

Ta thể nhập sự thật (HT. Thích Minh Châu).

88. Truly I was able to draw myself from the water to dry land. As if being borne along on a great flood, I comprehended the truths (Prof. K. R. Norman).

88. Quả thật, tôi đã có thể nâng bản thân ra khỏi nước đưa vào đất liền. Trong khi đang bị cuốn trôi ngay ở trong dòng nước lũ, tôi đã thấu triệt các Sự Thật (Tk. Indacanda).

Thứ Bảy, ngày 30 tháng 04 năm 2011

Tham Khảo Bản Dịch của Người Khác - Hay Lệ Thuộc? (Bài 5)

Mâm cỗ đã có người khác dọn sẵn, tại sao không thọ hưởng?

(Trích Theragāthāpāli - Trưởng Lão Kệ, câu kệ của trưởng lão Adhimutta)

114.     Kāyaduṭṭhullagaruno hīyamānamhi  jīvite,

sarīrasukhagiddhassa kuto samaṇasādhutā ”ti.

114. Trong nếp sống tâm tư,

Hướng về hạnh từ bỏ,

Với thân thể thô lỗ,

Nặng nề như thế này,

Nếu ham muốn thân thể,

Ðược thọ hưởng các lạc,

Từ đâu thành tựu được,

Hạnh của bậc Sa-môn? (HT. Thích Minh Châu).

114. Whence will perfection as an ascetic come for one who is heavy with grossness of body and greedy for bodily happiness while life is fading away? (Prof. K. R. Norman).

114. Trong khi mạng sống đang bị tiêu hoại (dần), đối với kẻ có sự nặng nề và thô kệch ở thân xác, bị tham đắm trong sự khoái lạc của cơ thể, tính chất tốt đẹp của Sa-môn từ đâu mà có? (Tk. Indacanda).

-----------------------------

118.     Abhisatthova  nipatati vayo rūpaṃ aññamiva tatheva santaṃ,

tasseva sato avippavasato aññasseva sarāmi attānan ”ti.

118. Như bị lời trù yếm,

Tuổi già đến áp đảo,

Dung sắc bị đổi khác,

Nhưng cũng dung sắc trước;

Vị ấy như thế nào,

Không có gì thay đổi,

Nhưng ta chớ tự ngã,

Có gì đã đổi khác (HT. Thích Minh Châu).

118. As if sent by a curse, it drops on us — aging. The body

seems other, though it's still the same one. I'm still here & have never

been absent from it, but I remember myself as if somebody else's (Ven. Thanissaro).

118. (Old) age falls upon one as though ordered; the shape although the same, is as though different. I remember my own self as though of another, although I am the same, not having been away (Prof. K. R. Norman).

118. Tuổi tác áp đặt lên như là đã được ra lệnh, sắc thân trong khi vẫn là vậy lại tợ như cái khác. Tôi nhớ về bản thân như là của cái khác, trong khi vẫn chính là cái ấy, không có tách lìa (Tk. Indacanda).

Thứ Ba, ngày 03 tháng 05 năm 2011

Nghệ Thuật Chơi Chữ ở Pali: (Bài 2)

(Trích Theragāthāpāli - Trưởng Lão Kệ, câu kệ của trưởng lão Vimalakoṇḍañña)

Câu kệ dưới đây sẽ không hiểu được nếu không có lời giải thích của bản Chú Giải.

Xin xem các lời dịch dưới đây sẽ hiểu vấn đề:

64.       64.   Dumavhayāya uppanno jāto paṇḍaraketunā,

        ketuhā ketunāyeva mahāketuṃ padhaṃsayī ”ti.

64. Dưới cờ trắng ta sanh,

Từ nàng tên một cây,

Với cờ đánh đổ cờ,

Lá cờ lớn hủy diệt (HT. Thích Minh Châu).

64. I was born of the tree-named one, begotten by the bright-bannered one. The banner-killer has destroyed the bearer of the great banner by means of the banner (Prof. K. R. Norman).

64. Được sanh ra bởi người mang tên một loài cây (kỹ nữ Ambapālī), đã được tạo ra bởi người có cây cờ màu trắng (đức vua Bimbisāra), vị hủy hoại cây cờ (người không còn ngã mạn) đã tiêu diệt kẻ có cây cờ vĩ đại (Ma Vương) bằng chính cây cờ (trí tuệ) (Tk. Indacanda). 

Chú thích: Những chữ trong ngoặc đơn được thêm vào từ bản Chú Giải.

Các lời giải thích của Chú Giải được lược dịch như sau:

- Tên của kỹ nữ Ambapālī có chữ amba = cây xoài, trái xoài.

- Nhà vua thường dùng lọng trắng và cờ trắng.

- Cây cờ thường được dương lên nên được ví như ngã mạn (cũng dương lên).

- Ma Vương có phạm vi hoạt động rộng lớn nên gọi là kẻ có cây cờ vĩ đại. 

- Bởi vì trí tuệ là cây cờ của các bậc Thánh.

Thứ Bảy, ngày 07 tháng 05 năm 2011

Đứng Trước Ngã Ba Đường: (Bài 1)

Một câu Kệ Ngôn, diễn giải hai cách.

Hành trình phiên dịch Kinh Điển Phật Giáo sang tiếng Việt còn dài thăm thẳm.

(Trích Theragāthāpāli - Trưởng Lão Kệ, câu kệ của trưởng lão Dhaniya)

228.     Sukhañce jīvituṃ icche sāmaññasmiṃ apekkhavā,

saṅghikaṃ nātimaññeyya cīvaraṃ pānabhojanaṃ.

229.     Sukhañce jīvituṃ icche sāmaññasmiṃ apekkhavā,

ahi musikasobbhaṃ va sevetha sayanāsanaṃ.

230.     Sukhañce jīvituṃ icche sāmaññasmiṃ apekkhavā,

itarītarena tusseyya ekadhammañca bhāvaye ”ti.

    228. Nếu muốn mong đợi lạc

    Trong đời sống Sa-môn,

    Chớ khinh y chúng Tăng,

    Chớ khinh Tăng ẩm thực.

    Nếu muốn mong đợi lạc

    Trong đời sống Sa-môn,

    Hãy sử dụng trú xứ,

    Như rắn và như chuột.

    229. Nếu muốn mong đợi lạc

    Trong đời sống Sa-môn,

    Hãy biết tự bằng lòng

    Với bất cứ việc gì,

    Và hãy cương quyết tu,

    Tu tập hạnh nhất pháp (HT. Thích Minh Châu).

228. Người có ước vọng về đời sống Sa-môn, nếu mong muốn sống an lạc, không nên chê bai y áo, nước uống, và thức ăn thuộc về hội chúng.

229. Người có ước vọng về đời sống Sa-môn, nếu mong muốn sống an lạc, nên sử dụng chỗ nằm ngồi tợ như con rắn sử dụng cái hang của con chuột.

230. Người có ước vọng về đời sống Sa-môn, nếu mong muốn sống an lạc, nên hài lòng với vật này vật khác (tùy thuộc vào sự phát sanh), và nên tu tập một pháp (không xao lãng) (Tk. Indacanda).

Chúa Nhật, ngày 08 tháng 05 năm 2011

Đứng Trước Ngã Ba Đường: (Bài 2)

Một câu Kệ Ngôn, hai lời dịch Việt khác nhau, cần có người thứ ba, thứ tư.

Hành trình phiên dịch Kinh Điển Phật Giáo sang tiếng Việt còn dài thăm thẳm.

(Trích Theragāthāpāli - Trưởng Lão Kệ, câu kệ của trưởng lão Uttarapāla)

252.     Paṇḍitaṃ vata maṃ santaṃ alamatthavicintakaṃ,

pañcakāmaguṇā loke sammohā pātayiṃsu maṃ.

253.     Pakkhanno  māravisaye daḷhasallasamappito,

asakkhiṃ maccurājassa ahaṃ pāsā pamuccituṃ.

254.     Sabbe kāmā pahīnā me bhavā sabbe vidāḷitā, 

vikkhīṇo jātisaṃsāro natthi dāni punabbhavo ”ti.

251. Ta thật là hiền thiện,

Suy tư mục đích tốt,

Bỏ năm dục trưởng dưỡng,

Là thế giới si mê.

252. Sanh trong giới vức ma,

Bị tên mạnh xung kích,

Nhưng ta giải thoát được,

Cạm bẫy của Ma vương.

253. Mọi dục, ta đoạn tận,

Mọi sanh hữu, hủy hoại,

Ðường sanh tử chấm dứt,

Nay không còn tái sanh (HT. Thích Minh Châu).

252. Quả thật, tôi là người sáng suốt, đủ khả năng nhận thức được điều lợi ích. Năm loại dục ở thế gian, với bản thể tối tăm, đã khiến tôi té ngã.

253. Bị rơi vào lãnh vực của Ma Vương, bị đâm vào bởi mũi tên mạnh mẽ, tôi đã có thể thoát ra khỏi bẫy sập của Tử Thần.

254. Tất cả các dục đã được dứt bỏ, tất cả các hữu đã được phá vỡ, việc luân hồi tái sanh đã được triệt tiêu, giờ đây không còn tái sanh nữa (Tk. Indacanda).

Ghi chú: Số thứ tự có sự sai khác về thứ tự. Lời dịch Việt của ba dòng đầu có sự khác biệt, còn ba dòng sau tương đương nhau.

Đứng Trước Ngã Ba Đường: (Bài 3)

Một câu Kệ Ngôn, hai lời dịch Việt khác nhau, cần có người thứ ba, thứ tư.
Hành trình phiên dịch Kinh Điển Phật Giáo sang tiếng Việt còn dài thăm thẳm.

(Trích Theragāthāpāli - Trưởng Lão Kệ, câu kệ của trưởng lão Sabhiya)

275. Pare ca na vijānanti mayamettha yamāmase,
        ye ca tattha vijānanti tato sammanti medhagā.
276. Yadā ca avijānantā iriyantyamarā viya,
        vijānanti ca ye dhammaṃ āturesu anāturā.
277. Yaṃ kiñci sithilaṃ kammaṃ saṅkiliṭṭhaṃ ca yaṃ vataṃ,
        saṅkassaraṃ brahmacariyaṃ na taṃ hoti mahapphalaṃ.
278. Yassa sabrahmacārisu gāravo nūpalabbhati,
        ārakā hoti saddhammā nabhaṃ puthuviyā yathā ”ti.

275. Người khác không rõ biết,
Ta ở đây một thời,
Tại đây, bậc có trí,
Biết vậy sống tịnh chỉ.

276. Khi họ không rõ biết,
Họ làm như bất tử;
Khi họ rõ biết pháp,
Giữa bệnh, họ không bệnh.

277. Ai sở hành phóng đãng,
Cấm giới bị uế nhiễm,
Phạm hạnh đáng nghi ngờ,
Vị ấy chứng quả lớn.

278. Sống giữa đồng Phạm hạnh,
Không được trọng, tôn kính,
Vị ấy xa Diệu pháp,
Như trời xa đất liền (HT. Thích Minh Châu).

275. Và những người khác không nhận thức được, ở đây chúng ta nên tự kiềm chế. Còn những người nào nhận thức được điều ấy, nhờ thế các sự tranh chấp được chấm dứt.

276. Và khi những kẻ không nhận thức được hành xử như là những người bất tử, thì những người nào nhận thức được Giáo Pháp là những người không bệnh trong số những người bệnh.

277. Bất cứ hành động nào là lơi lỏng, và sự hành trì nào bị ô nhiễm, việc hành Phạm hạnh (nào) gây sự nghi ngờ, việc ấy không có quả báu lớn lao.

278. Vị nào không có sự kính trọng đối với các vị đồng Phạm hạnh thì bị cách xa khỏi Diệu Pháp, giống như bầu trời cách xa so với trái đất (Tk. Indacanda).

Ghi chú:
- Số thứ tư của các câu kệ văn vần là 274, 275, 276, 277 đã được đổi thành 275, 276, 277, 278 để tiện việc so sánh.
 

Đứng Trước Ngã Ba Đường: (Bài 4)

Ba người đi ba ngã. Biết chọn lối đi nào? 

(Trích Theragāthāpāli - Trưởng Lão Kệ, câu kệ của trưởng lão Subhūta)

320.     Ayoge yuñjamattānaṃ puriso kiccamicchato, 

caraṃ ce nādhigaccheyya taṃ me  dubbhagalakkhaṇaṃ.

321.     Abbūḷhaṃ  aghagataṃ vijitaṃ 

ekaṃ ce ossajeyya  kalīva siyā,

sabbānipi ce ossajeyya andhova siyā

samavisamassa adassanato.

320. Ðặt mình vào tại chỗ,

Không được cho thích đáng,

Một người muốn làm việc,

Nhưng không được thành tựu

Như vậy công việc ấy,

Ðược xem bị thất bại.

321. Nếu từ bỏ phần thắng,

Gốc khổ được rút lên,

Nó giống kẻ đánh bạc,

Vận rủi quăng con bài,

Nếu nó quăng tất cả,

Nó chẳng khác người mù,

Không nhìn thấy con đường,

Bằng phẳng, không bằng phẳng (HT. Thích Minh Châu).

320. Devoting himself to some wrong practice, desiring some end, if practising he does not attain if, a man (says), “That is a mark of my bad fortune.”

321. If one should let go one misery which had been plucked out and conquered, that would be a losing throw as it were; because of not seeing the smooth and the rough (Prof. K. R. Norman)

320. Người đàn ông, trong khi gắn bó bản thân ở sự luyện tập sai trái (sự hành xác), trong khi ước muốn việc nên làm, nếu trong khi thực hành mà không thể chứng đắc, điều ấy là biểu hiện về số phần xui xẻo của tôi.

321. Nếu buông lơi một việc (hành xác), là việc đem lại sầu khổ đã được rũ bỏ đã được chế ngự, thì có thể xem như người có vận rủi. Nếu buông lơi tất cả (không tu tập), thì có thể xem như kẻ mù, do không nhận thức được sự bằng phẳng và gồ ghề (Tk. Indacanda).

Ghi chú:

- Số thứ tư của các câu kệ văn vần là 319, 320 đã được đổi thành 320, 321 để tiện việc so sánh.

Đứng Trước Ngã Ba Đường: (Bài 5)

Một câu Kệ Ngôn, hai lời dịch Việt khác nhau, cần có người thứ ba, thứ tư.
Hành trình phiên dịch Kinh Điển Phật Giáo sang tiếng Việt còn dài thăm thẳm.

(Trích Theragāthāpāli - Trưởng Lão Kệ, câu kệ của trưởng lão Jenta)

425. Mātaraṃ pitarañcāpi aññepi garusammate,
na kañci abhivādesiṃ mānatthaddho anādaro.

425. Mẹ cha và người khác,
Ðược cung kính tôn trọng,
Ta không lễ một ai,
Kiêu hãnh, không lễ phép (HT. Thích Minh Châu).

425. Bướng bỉnh vì ngã mạn, vô lễ, tôi đã không đảnh lễ bất cứ người nào, dầu là mẹ, và cha, luôn cả những người khác được xem là đáng tôn kính (Tk. Indacanda).

- Biết mà không nói ra thì bất nhân. Nói hay chỉ ra thì mang tội bất kính, phạm thượng, vạch lá tìm sâu.
- Với công việc phiên dịch như vầy, tối thiểu cần có 3 người đồng thời làm việc. Một người dịch chính, 1 vị kiểm tra lại. Nếu 2 vị không đồng quan điểm về một vấn đề nào thì vị thứ 3 là lá phiếu quyết định. Nếu 3 vị có quan điểm khác nhau thì cần phải có vị thứ 4, thứ 5.
- Vì vậy, xin đừng bao giờ có tư tưởng rằng:
“Tam Tạng Pali dịch đã gần xong rồi, học Pali làm chi nữa.”
“Tạng Kinh Pali đã dịch xong rồi, hơi đâu mà dịch lại.”
Hoặc nếu có những suy nghĩ như vậy, cũng xin đừng phát biểu ra lời.
 

Đứng Trước Ngã Ba Đường: (Bài 6)

Nếu 2 lời dịch có ý nghĩa tợ tợ như nhau còn dễ tính, còn khác nhau nhiều như các câu dưới đây rất khó xử.

(Trích Theragāthāpāli - Trưởng Lão Kệ, câu kệ của trưởng lão Sirimanda)

447. Channamativassati vivaṭaṃ nātivassati,
tasmā channaṃ vivaretha evaṃ taṃ nātivassati.

447. Mưa rất là nặng hạt,
Trên tội được che giấu.
Mưa không có nặng nề,
Trên tội được phát lộ,
Ðâu có phát lộ tội,
Như vậy, mưa không nặng (HT. Thích Minh Châu).

447. “Nước mưa bị văng lại ở vật đã được che đậy, không văng lại ở vật đã được mở ra. Vì thế, hãy mở ra vật đã được che đậy, như vậy, ở vật ấy nước mưa không văng lại (Tk. Indacanda).
--------------------------
448. Maccunābbhāhato loko jarāya parivārito,
taṇhāsallena otiṇṇo icchādhūpāyito sadā.

448. Ðời bị chết áp đảo,
Bị giải tỏa, bao vây,
Bị mũi tên ái đâm,
Thường bị dục huân tập (HT. Thích Minh Châu).

448. Thế gian bị hành hạ bởi sự chết, bị vây quanh bởi sự già, bị áp chế bởi mũi tên tham ái, luôn luôn bị mê mờ bởi ước muốn (Tk. Indacanda).
--------------------
449. Maccunābbhāhato loko parikkhitto jarāya ca,
haññati niccamattāṇo pattadaṇḍo ’va takkaro.

449. Ðời bị chết áp đảo,
Và bị già bao vây,
Thường bị hại, không yên,
Như cướp với gậy dao (HT. Thích Minh Châu).

449. Thế gian bị hành hạ bởi sự chết, bị bao vây bởi sự già, thường xuyên bị hãm hại, không nơi nương tựa, tợ như kẻ trộm nhận chịu hành phạt (Tk. Indacanda).
 

Thứ Ba, ngày 24 tháng 05 năm 2011

Ôi, Ngữ với Nghĩa!!!

Mấy ngày gần đây, trên mạng có nhiều bài viết về việc an cư kiết hạ. Không rõ từ Hán của “an cư kiết hạ” là gì, nhưng xét theo ngữ cảnh của Luật thì từ Pali tương đương là “vassāvāsaṃ = việc cư trú mùa mưa.”
Vì có một số vấn đề nảy sinh, nên tiện đây sẽ trình bày một cách khái quát về từ “vassa,” Cũng nên biết thêm các từ hoặc cụm từ có cùng nguồn gốc như vassika (tính từ, thuộc về mưa, liên quan đến mưa), vassāna (danh từ, mùa mưa), vassāvāsaṃ (cụm từ, việc cư trú mùa mưa), vassūpanāyika (cụm từ, liên quan đến việc tiến vào mùa mưa), vassati (động từ, mưa, đổ mưa).
Giờ lược qua ý nghĩa chính của từ “vassa”:
- mưa, cơn mưa
- mùa mưa (vì mưa ở Ấn Độ kéo dài vào khoảng ba, bốn tháng)
- năm (thời gian được xác định nhờ vào các hiện tượng tự nhiên. Một năm ở Ấn Độ được tính thành 3 mùa: lạnh, nóng, mưa.
- tuổi tác (vì một năm là tính thêm một tuổi).
sattavassiko kumāro = đứa bé trai 7 tuổi (có 7 mùa mưa).
- sự thâm niên của các vị tỳ khưu (hạ lạp) cũng dùng từ này:
“Nanu tvaṃ āvuso vuḍḍho vīsativassosī ”ti = “Không phải ngài đã có hai mươi năm thâm niên rồi hay sao?” (Không phải là ngài đã 20 hạ hay sao?)
Vì thế một từ “vassa” được dịch sang tiếng Việt có thể là: cơn mưa, mùa mưa, một năm, một tuổi, một mùa an cư, một hạ tỳ khưu. Do đó, trong việc chọn từ tiếng Việt đã xảy ra một số ngộ nhận như sau:

1/- Có chuyện vui như vầy:
Một vị sư hỏi vị sư khách rằng:
- Bạch ngài, ngài bao nhiêu hạ?
- Tôi được 15 năm.
Vị sư kia liền nghĩ rằng: Không biết ông ngài này bị đứt hạ không biết mấy lần nên không trả lời là tôi được 15 hạ?
Thật ra, 2 từ “hạ” và “năm tu” đều được dịch từ chữ “vassa.” Nếu câu hỏi là như vầy:
- Bạch ngài, ngài bao nhiêu năm tu? - Tôi được 15 năm.
Có quan điểm cho rằng số lượng “hạ lạp” (số lượng mùa an cư được hoàn thành trọn vẹn ba tháng) và “năm tu” (số lượng năm tu được liên tục tính từ ngày thọ giới tỳ khưu) là hai vấn đề khác nhau, nên có vị nói rằng: “Tôi tu được 15 năm và được 13 hạ,” nghĩa là tôi được 15 năm tỳ khưu và chỉ hoàn thành trọn vẹn được 13 mùa an cư. Thật ra, không cần phải chia chẽ như vậy. Trong trường hợp trên, nếu được hỏi là: Ngài bao nhiêu vassa? Thì câu trả lời đơn giản chỉ là: 15 vassa. Cách hay nhất là vị tỳ khưu đừng để việc “an cư mùa mưa” bị cắt đứt giữa chừng, cho dầu là sự cắt đứt đó được đức Phật cho phép; nghĩa là có sự “đứt hạ” bị phạm tội, và có trường hợp “đứt hạ” không phạm tội. Về việc an cư mùa mưa, có thể tìm hiểu thêm ở Luật Đại Phẩm tập 1, chương 3: “Chương Vào Mùa Mưa”.

- Có bài viết ghi là “mỗi năm vào mùa hạ là mùa an cư của Tăng”
Không rõ chữ “mùa hạ” ở bài viết này này là mùa hè, hay còn có nghĩa nào khác? Cần kiểm tra lại điểm này ở các Tạng tiếng Hán, tiếng Tibet, còn tài liệu Sanskrit cũng ghi là mưa (varṣa), vì nguyên nhân của việc “an cư kiết hạ” này là vì “trời mưa” mà được đức Phật quy định.

- Có bài viết khác ghi rằng: “Kinh mô tả, mùa an cư đầu tiên, đức Phật đã có mặt tại vườn Nai, còn gọi là vườn Lộc Uyển. Như vậy lịch sử an cư có từ năm đầu tiên sau khi đức Phật chứng đắc Vô thượng Bồ Đề chứ không phải năm thứ 12 theo giả thuyết của các trường phái Luật học.”
Nếu cụm từ “mùa an cư đầu tiên” được ghi là “mùa mưa đầu tiên, năm đầu tiên” thì đâu có thể đưa đến lý luận rằng: “Như vậy lịch sử an cư có từ năm đầu tiên sau khi đức Phật chứng đắc Vô thượng Bồ Đề chứ không phải năm thứ 12 theo giả thuyết của các trường phái Luật học.”

- Nếu lấy lý do khó khăn trong việc đi lại là chính, thì các vị ở châu Âu và châu Mỹ đề nghị là 3 tháng này nên được thiết lập vào mùa tuyết rơi (tháng 10-12 theo Tây Lịch), nên được gọi là “an cư kiết đông”?

- Có chuyện này thú vị, người Ấn Độ cũng gọi là “trời mưa.” Ở Pali cũng có cụm từ “devo vassati” dịch sát nghĩa là “trời mưa;” “deva” có nghĩa là “vị trời, thiên nhân,” vassati là động từ “mưa, đổ mưa.”

Bài viết xin ngừng ở đây.
 

HIỆN TƯỢNG CHẤP TRƯỚC TRONG VIỆC PHIÊN DỊCH?

Hồi trưa này nhận được một email của một người không quen, trong đó có lời phê bình về khả năng dịch thuật của một học giả kiêm tu sĩ người ngoại quốc. Lời phê bình hơi nặng, và lý do đơn giản chỉ vì có những đoạn dịch của vị đó không giống với sự hiểu biết, quan điểm, tư kiến của người phê bình!!! Trạng thái CÓ MỘT QUAN ĐIỂM ĐỊNH TRƯỚC về một vấn đề che lấp TRÍ TUỆ và sự NHẬN THỨC những việc đang xảy ra trước mắt. Không biết có nên gọi hiện tượng này là CHẤP TRƯỚC không?

Ở đây, có 2 ví dụ về lỗi lầm của 2 dịch giả thuộc tầm cỡ quốc tế. Lỗi lầm như thế này không thể gọi là bất cẩn, mà phải xếp vào một sự xếp hạng khác, CHẤP TRƯỚC?

(Trích Theragāthāpāli - Trưởng Lão Kệ, câu kệ của trưởng lão Migajāla)

421. Mahāraso sugambhīro jarāmaccunivāraṇo,
ariyo aṭṭhaṅgiko maggo dukkhūpasamano sivo.
 

421. (The eight-fold way) ... of great flavour, very profound, warder-off of birth and death, causing the quieting of pain, blissful, ... (Prof. K. R. Norman)

421. Con đường Thánh tám chi phần, tốt đẹp, có phẩm chất vĩ đại, vô cùng sâu thẳm, có sự cản ngăn trạng thái già và chết, có sự làm an tịnh các khổ đau (Tk. Indacanda).

jarā-maccu-nivāraṇo = warder-off of birth and death = có sự cản ngăn trạng thái già và chết
Tra cứu từ điển: jarā = già, maccu = chết
Vị giáo sư người Anh đã ghi nghĩa của jarā = birth/sanh ra. Sự lầm lẫn như vầy rất khó giải thích, vì nghĩa của jarā = già, rõ ràng như good = tốt, bad = xấu của tiếng Anh vậy.
Không lẽ, vì có sự CHẤP TRƯỚC khi thấy chữ CHẾT thì liên tưởng đến chữ SỐNG, thấy TỬ thì nghĩ đến SANH?

MỘT VÍ DỤ KHÁC:
477. Pabbājetvāna maṃ satthā vihāraṃ pāvisī jino,
anoggatasmiṃ suriyasmiṃ tato cittaṃ vimucci me.

477. Sau khi bậc Ðạo Sư,
Bảo xuất gia cho ta,
Xong rồi bậc chiến thắng,
Bước vào trong tinh xá,
Khi mặt trời chưa mọc,
Tâm ta được giải thoát (HT. Thích Minh Châu).

477. Sau khi đã cho tôi xuất gia, bậc Đạo Sư, đấng Chiến Thắng, đã đi vào trú xá. Sau đó, khi mặt trời còn chưa lặn xuống, tâm của tôi đã được giải thoát (Tk. Indacanda).

anoggatasmiṃ suriyasmiṃ = Khi mặt trời chưa mọc = khi mặt trời còn chưa lặn xuống
anoggata = (tiếp đầu ngữ phủ định) an + oggata = gone down, set (of the sun), (mặt trời) đã lặn xuống; tra từ điển chữ oggata. Từ này có ở từ điển, và ở Chú Giải cũng có ghi rõ nghĩa “lặn xuống” với một từ thông dụng khác, sūriye anatthaṅgateyeva.
Không lẽ, vì có sự CHẤP TRƯỚC rằng thông thường hành giả tu về đêm và đắc Đạo Quả trước khi mặt trời ló dạng nên nghĩ rằng ý nghĩa của cụm từ đó phải là như vậy?

NGŨ DỤC CÔNG ĐỨC & NĂM DỤC TRƯỞNG DƯỠNG

Hai cụm từ NGŨ DỤC CÔNG ĐỨC & NĂM DỤC TRƯỞNG DƯỠNG được thấy ở các bản dịch của Hòa Thượng Thích Minh Châu. Mong rằng quý vị giúp cho việc tìm hiểu ý nghĩa của hai cụm từ này. Xin nhờ quý Sư đang ở Thái Lan và Miến Điện cho biết Tam Tạng của Thái Lan và Miến Điện đã dịch như thế nào về hai cụm từ này.

-----------------------------------

Căn cứ vào nhiều chứng cớ dưới đây, từ "guṇa" ở trong cụm từ "kāmaguṇa" có ý nghĩa là "lớp, loại, thành phần, yếu tố, ..." nên có thể dịch là "NĂM PHẦN DỤC LẠC", "NĂM LOẠI DỤC", v.v... thay vì dịch là "NGŨ DỤC CÔNG ĐỨC" hoặc "NĂM DỤC TRƯỞNG DƯỠNG."

Một số trích dẫn:

- diguṇā upāhanā dhāretabbā, na tiguṇā upāhanā dhāretabbā = không nên mang những đôi dép loại hai lớp, không nên mang những đôi dép loại ba lớp (TTPV tập 4, 486-487)

- diguṇaṃ saṅghāṭiṃ = y saṅghāṭi hai lớp (TTPV tập 5, 192-193)

- catugguṇaṃ saṅghāṭiṃ paññāpetvā = đã xếp y hai lớp lại làm tư (TTPV tập 7, 308-309)

- kāmaguṇā = kāmakoṭṭhāsa (ThagA. iii, 157, PTS)

- Bhikkhu Bodhi, Dr. William Pruit (PTS) dịch là: "five cords of sensual pleasure"

- A Dictionary of Pali (by Margaret Cone, PTS) ghi: kāmaguṇa, m., 1. desire, passion ... 2. plur. the strand(s) of (what furnishes) sensual pleasure, the subdivisions or classes of the objects of pleasure ...

- Võ Trọng Phi trích dẫn từ điển Pali: Theo từ Kàmaguna trích trên, tìm trong từ điển của Pali Text Society thì có từ Guṇa với rất nhiều nghĩa.Trong đó, con trích 2 nghĩa: 1. thành phần, cấu phần, yếu tố (constituent part, ingredient, component, element); 2. phẩm chất, phẩm hạnh, đức hạnh, công đức (quality, esp. good quality, advantage, merit). Mục giải thích này có dẫn ra ví dụ: pañca kāmaguṇā: the 5 strands of kāma (tạm dịch là: năm thành phần dục, năm luồng dục, ngũ dục).
 

NÊN HIỂU & DIỄN ĐẠT THẾ NÀO VỀ

NIBBĀNA - NIP-BÀN - NIẾT BÀN

Câu hỏi ở đây là chúng ta nên hiểu về Nibbāna-Nip-bàn-Niết Bàn như thế nào, hoặc chúng ta có những công thức diễn đạt như thế nào khi đề cập thuật ngữ này để tránh hiểu lầm hay bị bắt bẻ về từ ngữ.

Khi đọc đến những cụm từ:

"vị ấy đã nhập Niết Bàn" 

"sau khi chết, người giác ngộ có thể an trú tại Nibbana mà không phải tái sanh"

"đường kia đến Niết Bàn"

"đường tới Niết Bàn"

dường như có cái gì đó "vướng vướng," không biết có vị nào có cùng quan điểm hay không?

---------------------

Qua các phần trình bày ở các comments, có thể tạm đúc kết như sau: 

- NIẾT BÀN được nhận biết bởi TÂM (xem phần trích dẫn của Vi Diệu Pháp Nhập Môn ở dưới), là CẢNH PHÁP (tính theo 6 ngoại xứ là sắc thinh hương vị xúc pháp).

- NIẾT BÀN là DANH TỪ RIÊNG. Để tránh hiểu lầm Niết Bàn là nơi, chốn, địa điểm, trú xứ, có thể thêm các cụm từ: thể nhập, chứng đắc, chứng ngộ, chứng đạt, thành tựu

<thay vì> "đường kia đến Niết Bàn" <nên đổi thành> "đường kia dẫn đến sự thể nhập/chứng đắc/chứng ngộ/chứng đạt/thành tựu Niết Bàn"

<thay vì> "đường tới Niết Bàn" <nên đổi thành> "đường đưa tới sự thể nhập/chứng đắc/chứng ngộ/chứng đạt/thành tựu Niết Bàn"

<thay vì> "đạo lộ đưa đến Niết-bàn" <nên đổi thành> "đạo lộ đưa đến sự thể nhập/chứng đắc/chứng ngộ/chứng đạt/thành tựu Niết-bàn"

<thay vì> "con đường dẫn tới Niết Bàn" <nên đổi thành> "con đường dẫn tới sự thể nhập/chứng đắc/chứng ngộ/chứng đạt/thành tựu Niết Bàn"

- Và đã có khuynh hướng sử dụng NIẾT BÀN là ĐỘNG TỪ trong các trường hợp

<thay vì> "vị ấy đã nhập Niết Bàn" <nên đổi thành> vị ấy đã Niết Bàn,  (vị ấy đã viên tịch Niết Bàn)

<thay vì> "vị ấy đã nhập Vô Dư Niết Bàn" <nên đổi thành> vị ấy đã Vô Dư Niết Bàn.

----------------------------

207- Cảnh Niết Bàn.

V- Thế nào là Cảnh Niết Bàn?

Ð- Cảnh Niết Bàn là cảnh hoàn toàn vắng lặng ngoài hạn cuộc thế gian, không còn một pháp hữu vi nào dư sót.

Có 19 hoặc 51 Tâm biết cảnh Niết Bàn. Tâm biết cảnh Niết Bàn có 8 hoặc 40 Tâm Siêu Thế. Những Tâm cũng biết cảnh Niết Bàn nhưng Bất Ðịnh là Tâm Khai Ý Môn, 8 Tâm Ðổng Tốc Dục Giới Tịnh Hảo hợp trí và 2 tâm Diệu Trí.

(Trích Vi Diệu Pháp Nhập Môn)

CHUYỆN VUI VỀ NGỮ NGHĨA:

(Trích Therīgāthāpāli - Trưởng Lão Ni Kệ, câu kệ của trưởng lão ni Somā)

60. Yaṃ taṃ isīhi pattabbaṃ ṭhānaṃ durabhisambhavaṃ,
na taṃ dvaṅgulapaññāya sakkā pappotumitthiyā.

60. Ðịa vị khó chứng đạt,

Chỉ thánh nhân chứng đạt,

Trí nữ nhân hai ngón,

Sao hy vọng chứng đạt (HT. Minh Châu).

60. That place, hard to gain, which is to be attained by the seers, cannot be attained by a woman with two-finger-intelligence (= very little intelligence) (Prof. K. R. Norman).

Chuyện vui là như vầy: Xem cụm từ Pali:

“dvaṅgulapaññāya itthiyā” trong đó có từ paññā, nghĩa thông thường là TRÍ TUỆ, là HUỆ. Vì thế, các vị tiền bối đã dịch như sau:

- Trí nữ nhân hai ngón

- by a woman with two-finger-intelligence (= very little intelligence)

Và có lẽ sẽ đưa đến việc cho rằng ý nghĩa của cụm từ trên là: “Trí tuệ của phụ nữ đo được 2 ngón tay.” (Đo theo lối đặt ngón tay nằm ngang chồng lên nhau, nên có thể dịch là “hai lóng tay” thay vì “hai ngón tay”).

Thật ra không phải, Chú Giải Sư Dhammapāla giải thích như sau: “Từ bảy tám tuổi, người nữ trong khi đang nấu cơm, luôn luôn bỏ gạo vào trong nước đã được nấu sôi, và không biết được cho đến như thế nào là cơm đã được nấu chín. Hơn nữa, trong khi gạo đang được nấu chín, họ biết được sau khi dùng cái muỗng vớt lên rồi dùng hai ngón tay nghiền nát. Vì thế được gọi là “có sự nhận biết bằng hai ngón tay.”

Và câu kệ ấy nên được dịch như sau:

60. Vị thế (A-la-hán) ấy là có thể đạt đến bởi các bậc ẩn sĩ, là khó với tới, không thể đạt được bởi người nữ có sự nhận biết bằng hai ngón tay (Tk. Indacanda).

Thứ Năm, ngày 18 tháng 08 năm 2011

113. Được đầy đủ giới, là người thực hành lời dạy của bậc Đạo Sư, không biếng nhác, không loạn động, tại sao tôi không chứng đắc Niết Bàn?
114. Sau khi rửa hai bàn chân, tôi chú ý ở những chỗ nước (đã được trút xuống), và tôi đã nhìn thấy nước rửa chân từ đất cao đi đến chỗ thấp.
115. Do đó, tôi đã khiến tâm được định, tựa như (người xa phu điều khiển) con ngựa hiền thiện thuần chủng. Sau đó, tôi đã cầm lấy cây đèn rồi đi vào trú xá.
116. Sau khi xem xét chỗ nằm, tôi đã ngồi xuống chiếc giường nhỏ. Sau đó, tôi cầm lấy cây kim khều cái tim đèn. Sự giải thoát của tâm đã xảy ra, tựa như sự lụi tàn của cây đèn.”
Trưởng lão ni Paṭācārā đã nói những lời kệ như thế.
Kệ ngôn của trưởng lão ni Paṭācārā.

Ở câu kệ cuối cùng, HT. Thích Minh Châu đã ghi nghĩa như sau:
116. Rồi lấy cây kim nhỏ,
Dìm tim đèn xuống dần,
Thấy cây đèn Niết-bàn,
Tâm ta được giải thoát.

116.
Seyyaṃ olokayitvāna mañcakamhi upāvisiṃ,
tato sūciṃ gahetvāna vaṭṭiṃ okassayāmahaṃ,
padīpasseva nibbānaṃ vimokkho ahu cetaso ”ti.

CÂU HỎI THAM KHẢO Ý KIẾN CỦA QUÝ VỊ:
Cây đèn này giống như loại đèn dầu phụng ở Việt Nam, nghĩa là cái chén đựng dầu có cái tim đèn một nửa ngập trong dầu và phần lồi ra ở trên mặt dầu để mồi lửa. Câu hỏi là vị tỳ khưu ni này làm tắt cây đèn bằng cách khều cái đuôi tim đèn lên khỏi dầu, hay dìm tim đèn xuống dầu?

CHÚ THÍCH VỀ "PHÁP TÍN THỌ & NGHĨA TÍN THỌ":
... triển khai thiền quán, chứng đạt được quả A-la-hán, với pháp tín thọ, nghĩa tín thọ... (HT. Thích Minh Châu)
NHẬN XÉT:
Câu Pali tương đương là:
... vipassanaṃ vaḍḍhetvā saha paṭisambhidāhi arahatte pāpuṇi...
...Cụm từ "với pháp tín thọ, nghĩa tín thọ" tương dương với cụm từ "với các tuệ phân tích."
TỔNG KẾT:
Để cho quen thuộc, có thể viết lại như sau:
... triển khai thiền quán, chứng đạt được quả A-la-hán với các tuệ phân tích...

SỰ TƯƠNG ĐƯƠNG CỦA HAI NGÔN NGỮ:

Yassa maggaṃ na jānāsi āgatassa gatassa vā = Cô không biết con đường của kẻ ấy đã đi đến hoặc đã ra đi. (Được dịch sát từ).

Theo tiếng Việt thì nên chọn lối hành văn nào: "con đường CỦA KẺ ẤY đã đi đến hoặc đã ra đi" hay là "con đường đã đi đến hoặc đã ra đi CỦA KẺ ẤY"??? Có lẽ cách thứ nhì nghe suông tai hơn.

Chú Giải của Pali cũng giải thích như vậy: con đường đã đi đến (āgatamaggaṃ) hoặc con đường đã ra đi (gatamaggaṃ) CỦA KẺ ẤY (ThigA. 119, PTS).

Thật vi diệu thay, Tôn giả Gotama! Thật vi diệu thay, Tôn giả Gotama! Như người dựng đứng lại những gì bị quăng ngã xuống, phơi bày ra những gì che kín, chỉ đường cho người bị lạc hướng, đem đèn sáng vào trong bóng tối để những ai có mắt có thể thấy sắc. Cũng vậy, Chánh pháp đã được Tôn giả Gotama dùng nhiều phương tiện trình bày, giải thích. Con xin quy y Tôn giả Gotama, quy y Pháp, và quy y chúng Tỷ-kheo Tăng. Mong Tôn giả Gotama nhận con làm đệ tử, từ nay trở đi cho đến mệnh chung, con trọn đời quy ngưỡng!

Abhikkantaṃ bho gotama, abhikkantaṃ bho gotama, seyyathāpi bho gotama nikkujjitaṃ vā ukkujjeyya, paṭicchannaṃ vā vivareyya, mūḷhassa vā maggaṃ ācikkheyya, andhakāre vā telapajjotaṃ dhāreyya cakkhumanto rūpāni dakkhintī ’ti, evamevaṃ bhotā gotamena anekapariyāyena dhammo pakāsito. Esāhaṃ bhavantaṃ gotamaṃ saraṇaṃ gacchāmi dhammañca bhikkhusaṅghañca. Upāsakaṃ maṃ bhavaṃ gotamo dhāretu ajjatagge pāṇupetaṃ saraṇaṃ gataṃ.

 Ý KIẾN TỔNG HỢP:

- KHÔNG CẦN PHẢI CÓ BẢN DỊCH THỨ HAI,

- NHƯNG CẦN CÓ SỰ HIỆU ĐÍNH ĐỐI VỚI BẢN DỊCH VIỆT CÓ SẴN (QUAN ĐIỂM NÀY CHỈ NHẬN RA BỞI NHỮNG AI CÓ HỌC VÀ NGHIÊN CỨU PALI).  

DẪN CHỨNG: ĐỐI CHIẾU BẢN DỊCH THỨ NHẤT VỚI PHẦN PALI VĂN:  

1/ Tôn giả Gotama! (2 lần) - bho gotama (3 lần)

2/ dựng đứng lại những gì bị quăng ngã xuống:

          - những gì - nikkujjitaṃ (số ít, không phải số nhiều)

          - quăng ngã xuống - nikkujjitaṃ (bị úp lại)

- dựng đứng lại - ukkujjeyya (lật ngửa ra, lấy theo ví dụ bình bát được lật úp xuống hay được lật ngửa ra - miệng bình bát hướng lên trên)

3/ đèn sáng - telapajjotaṃ (đèn dầu, tela = dầu ép dùng để ăn hoặc để đốt, pajjotaṃ = cây đèn).

4/ sắc - rūpāni (số nhiều, các sắc - dễ gây hiểu lầm là sắc đẹp hay là màu sắc; sắc ở đây là vật được mắt, hay nhãn, nhìn thấy)

5/ những ai có mắt có thể thấy sắc - ở Pali có từ “iti” báo hiệu một trích dẫn về ý nghĩ, lời nói.

6/ Chánh pháp ... trình bày, giải thích

- dhammo pakāsito (dhammo - có nhiều nghĩa, ở trường hợp này nên chọn từ nào trong các từ: Chánh pháp, Giáo Pháp, hay Pháp?

- pakāsito - trình bày, giải thích, Pali chỉ có một từ, tiếng Việt có hai từ)

7/ Con xin quy y - saraṇaṃ gacchāmi. Có nên chọn từ tiếng Việt để thay thế “quy y” hay không? Hay xem “quy y” như một thuật ngữ?

8/ chúng Tỷ-kheo Tăng - bhikkhusaṅghaṃ. Vậy từ bhikkhunīsaṅghaṃ sẽ được dịch thế nào? Nếu dịch là “chúng Tỷ-kheo Ni” thì bỏ sót saṅghaṃ không dịch. Nếu saṅghaṃ nghĩa là chúng thì phải ghi là: Con xin quy y Chúng (thay vì quy y Tăng). Quan niệm chữ saṅghaṃ = Tăng, Tăng dà, chỉ dành cho phái NAM là sai; lý do là sự hiện diện của từ bhikkhunīsaṅghaṃ trong Tam Tạng.

8/ đệ tử - upāsakaṃ. upāsakaṃ đã được dịch là: thiện nam, cận sự nam. Từ “đệ tử” được sử dụng trong các từ Pali khác như là: sāvaka, saddhivihārika.

ĐÃ CÓ BAO NHIÊU KỲ KẾT TẬP TAM TẠNG?
CHỈ CÓ 4 KỲ KỲ KẾT TẬP TAM TẠNG.
CÁC LẦN SAU ĐÓ NÊN GỌI LÀ TRÙNG TỤNG, CHỨ KHÔNG PHẢI KẾT TẬP.

Năm sáu tháng trước đây, có ít nhất 3 người đã gọi điện thoại và email hỏi về CUỘC KẾT TẬP LẦN THỨ 7 Ở SRI LANKA sẽ được tổ chức vào thời gian nào? Hỏi ở trong chùa cũng chẳng ai hay; hỏi Ngài Nandaratana, Ngài cũng nói không biết gì. Trả lời cho bên Việt Nam thì còn bị trách là Sư ở Sri Lanka mà không biết gì cả, bên này Phật tử đang chuẩn bị để đi dự đại hội kết tập. Có một dịp cùng một vài Phật tử người Việt đi hành hương ghé thăm chùa mà Ngài Narada đã ngụ trước đây. Tiện thể mới hỏi Sư Cả trụ trì về điều này. Vị Sư Cả này đã cho một bài giáo giới dài 10 phút, đại ý như đầu đề đã ghi. Có người Việt hỏi về kỳ thứ 5, thứ 6 ở Miến Điện thì Ngài nói rằng đó là Trùng Tụng, nghĩa là chỉ đọc tụng lại thôi, chứ việc kết tập đã được hoàn tất vào lần thứ 4 rồi.

Đề cập điều này, mới nhớ đến các điểm khác nhau của một số từ được thấy ở Tam Tạng của các nước (xem phần cước chú ở trang Pali của TTPV Song Ngữ). Có vị Giáo Sư ở Sri Lanka cho biết là trong quá khứ, một số nhà sư học giả của các xứ quốc giáo đã có những cuộc hội thảo về những điểm này nhưng đã không thể thống nhất quan điểm, từ đó mỗi một nước bảo lưu cách hiệu đính của mình. Nghiên cứu về những sự khác biệt này sẽ thấy được nhiều điều hứng thú và học hỏi thêm được chút ít về Pali.

Nói về yếu tố địa phương tính hiện hữu trong các tập thể và cá nhân tu sĩ thì sẽ thấy mệt lắm; tu sĩ nước nào thì cũng cho phe ta là số một. Đề cập đến điều này, mới thấy Theravada Việt Nam có một điểm đặc biệt là các vị tỳ khưu người Việt đã và đang được tu học từ nhiều nguồn khác nhau: Trước tiên phải kể là Cambodia, Thailand, sau đó là Sri Lanka, Myanmar, Laos. Không biết là Theravada Việt Nam sẽ thu thập được những ưu điểm của từng nước quốc giáo một để tạo thành truyền thống Theravada Việt Nam, hay sẽ là một tập thể có nhiều màu nhiều vẻ?
 

Những điều tâm sự dự định ghi lại ở mục Ký Sư Bên Lề

nay sẽ được trao đổi ở Facebook tại

Group PALI - Chuyên Đề

<Đầu Trang>