Trang Chính

Trang Công Trình Ấn Tống

Font VU-Times

KÝ SỰ BÊN LỀ

NĂM 2010

Cập Nhật: Monday, January 06, 2014

Ký Sự Năm 2006

Ký Sự Năm 2007

Ký Sự Năm 2008

Ký Sự Năm 2009

Ký Sự Năm 2010

Ký Sự Năm 2012

Ký Sự Năm 2013

Thứ Hai, ngày 21 tháng 6 năm 2010

Đã sáu tháng qua, không viết được chữ nào. Lý do là vì không có được sự hứng thú để viết. Có một Phật tử đã nói là những điều tầm xào ấy đưa lên mạng làm gì. Có một người khác nói rằng đọc phần Ký Sự Bên Lề hiểu được phần nào về Sư. Một người khác nữa góp ý rằng: "Ai chê là rác rưởi thì đừng đọc, còn những người thích thì đâu có than phiền về việc bươi móc thùng rác của Sư. Sư cứ viết, Con sẽ đọc."

Thời gian gần đây đã khởi sự việc nghiên cứu Milindapanha (Milanda Vấn Đạo, Mi Tiên Vấn Đáp) và Trung Bộ Kinh 3. Tập trước là do sự đề nghị của Đại Đức Tâm Pháp. Tập sau là để chuẩn bị cho cuộc Đại Lễ Trùng Tụng Tam Tạng ở Bodh Gaya - Ấn Độ vào tháng 12 sắp tới. Hy vọng là sẽ dịch xong bản thảo của 52 bài Kinh này rồi nhờ Đại Đức Tâm Đăng đem sang Ấn Độ để thỉnh ý kiến của các vị Du Học Sinh Tu Sĩ ở bên đó.

Thấm thoắt Công Trình Ấn Tống đã tồn tại được gần 5 năm với 15 đầu sách đã được in ra. Tuy nhiên sự phổ biến không được như ý. Và cho đến nay, nhiều người kể cả Tu Sĩ của hệ phái Nam Tông vẫn chưa hay biết về sự xuất hiện của các văn bản song ngữ này. Việc tồn trữ ở Sri Lanka cũng bắt đầu có sự phiền toái, vì số tích lũy cứ tăng lên theo thời gian. Đành phải chịu thôi. Để xem thử là Sách tìm Người, hay Người tìm đến Sách đây?

Gần đây có một nhóm Phật tử Bắc Tông, 5 vị xuất gia và 5 cư sĩ, đã lặn lội sang Sri Lanka tìm đến tận khu Ẩn Lâm để thăm. Đáng ngạc nhiên là họ nói rằng họ sang đây để thăm người dịch chứ không phải sang viếng đất nước Sri Lanka. Đại Đức Tâm Đăng đã chứng thực điều này, vì trong những ngày đầu tiên Đ.Đ. hướng dẫn phái đoàn đi tham quan các Thánh Tích thì thấy họ không mấy hứng thú, và họ cứ nằng nặc muốn gặp cho được vị Sư đang dịch Kinh Pali càng sớm càng tốt. Chuyện đáng ngạc nhiên! Và họ đã lên đến tận khu Ẩn Lâm để gặp cho bằng được. Sau đó, họ đã thỉnh hơn 100 tập vừa Kinh vừa Luật để đem về VN.

Nói đến VN mới nhớ ra là đợt gởi 2 tập Luật 6 và 7 gần đây nhất dường như đã có vấn đề. Hơn một nửa số sách còn chưa đến tay người nhận. Không lẽ Nhà Xuất Bản chưa gởi đi, hay là mất mát trong lúc vận chuyển, cũng có thể những người đã nhận quên việc báo tin, v.v... hay là gì gì đó nữa. Vấn đề tìm cho ra nguyên nhân ngó bộ mất thời gian. Cách xử lý đơn giản nhất là những ai không nhận được, hoặc nhận được mà không thông báo thì lần sau khỏi gởi để tiết kiệm chi phí.

Vấn đề nhân sự luôn là vấn đề day dứt. Trước đây, khi mới khởi sự công trình thì nghĩ rằng sẽ được sự tiếp tay của các vị khác trong công việc phiên dịch, hoặc sẽ có cơ hội để cùng nhau nghiên cứu. Nhưng sự thật không được như ý mong mỏi. Nhớ lại trước đây có vị Sư Huynh đã nói rằng: "Sự sai lầm lớn nhất của Chánh Thân là nghĩ rằng ai cũng có sự suy tư như mình và đòi hỏi những người khác phải làm theo ý mình mong muốn." Việc này mới nghiệm thấy được trong thời gian gần đây. Và tình hình còn tệ hại hơn thế nữa. Có những người còn muốn ép mình phải làm theo ý họ nữa cơ, và còn có những tay "tơ lơ mơ" còn muốn dạy khôn nữa kìa. Hay nhỉ! Đành phải gạt những thành phần đó ra một bên không thương tiếc. Mình đã từng học hỏi những điều hay từ những đứa trẻ nhỏ, vì sao ngày nay lại không chịu học hỏi từ các nhà đạo đức đang khoác áo tu sĩ nhỉ? Cũng đã cố gắng lắng nghe, nhưng nghe 10 mà chỉ học được chưa tới 1 phần. Vì hạng người "nói để mà nói" sao nhiều quá. Nhiều vấn đề chỉ cần 1 câu nói thôi là xong. Có 1 vị tiền bối đã nói rằng: "Sư làm đúng rồi. Cứ tiếp tục đi." Vậy là đủ xăng nhớt để tiếp tục cuộc hành trình đầy gian khổ này. Trong khi đó lời người khác thuật lại thì đủ thứ chuyện. Không lẽ đây là trường hợp "cáo mượn oai hùm!" Thôi thì cứ vậy đi. Chuyện "đẻo cày bên đường," nếu ai nói cũng nghe thì kết quả sẽ như câu chuyện ngụ ngôn ấy vậy.

Thứ Sáu, ngày 06 tháng 08 năm 2010

Máy móc hoạt động thì cũng phải có lúc hư hỏng. Cơ thể con người cũng vậy thôi. Cả tuần nay không làm được gì nhiều. Nhức đầu kéo dài mấy ngày rồi. Hôm kia đã đi khám bệnh. Huyết áp lại kiếm chuyện. Lâu nay có uống trà tim sen và hoa hòe nhưng coi bộ không có tác dụng gì nhiều. Phải uống lại thuốc tây. Chiều nay sẽ ghé bác sĩ thêm lần nữa.

Luật 8 và 9 đang ở giai đoạn hoàn tất. Như vậy là trọn bộ Tạng Luật 9 cuốn xem như xong. Và kế hoạch in cho năm 2010 sẽ là 4 cuốn Luật 6, 7, 8, 9. Mục tiêu chính của năm 2011 sẽ là Milanda Vấn Đạo, không biết có dịch kịp hay không với tình hình sức khỏe như thế này. Có nhiều dự tính, nhưng thời cơ chưa đến, phải chờ đợi.

Làm việc với vật vô tri vô giác như sách vở, computer, ít bị phiền não. Làm việc với con người thấy khó khăn quá, vì mỗi người một ý, và ai cũng muốn làm theo ý mình, đôi lúc tự ngã nảy sanh và quên đi bổn phận của mình. Thí dụ về 1 chuyện nhỏ như thế này: Lâu nay cứ nhắc nhà xuất bản về 2 bản in thử của 2 tập Luật 8 và 9. Hôm kia mới gọi lại thì biết được 2 bản in thử đã nằm trên bàn của ông Quản Lý mấy ngày nay, giờ gọi điện thoại vào mới biết là đã có rồi. Hỏi Ông ta vì sao không chịu tốn mấy xu gọi báo tin giùm, thì Ông ta bảo vì bận rộn quá. Không dám nghĩ xấu về ai, nhưng hình như người nào cũng muốn chứng tỏ cái "quyền lực" của mình.

Có lẽ vì bực mình nên hơi nóng nảy. Hồi trưa này đã cự nự với bà bác sĩ. Hôm qua thì gặp bà bác sĩ khác khai bệnh là triệu chứng nhức đầu, và huyết áp lên đến 195-111. Bà mới hỏi có nhức cánh tay không? Khi trả lời có thì bà cho thuốc hạ huyết áp và dầu nóng, với giấy đi thử tiểu đường, cholesterol. Hôm nay, bà bác sĩ đó nghỉ, không đi làm. Còn bà bác sĩ ngày hôm nay sau khi đọc xong kết quả thì nói xét nghiệm bình thường, rồi im lặng. Sau đó lập lại lần nữa là kết quả xét nghiệm bình thường. Lúc này thì cơn bực mình đã nổi lên nên mới hỏi lại rằng: Yêu cầu bà xem cho về vấn đề nhức đầu đã được giải quyết như thế nào? Bà nói không biết việc đó, trên hồ sơ cũng không ghi gì. Tiếp tục uống thuốc theo toa!!! Nói chuyện với bà một hồi cảm thấy mỏi miệng nên đành phải xin bà cho gặp bác sĩ khác. Cái hẹn mới là chiều nay vào lúc 6 giờ 30.  

Chúa Nhật, ngày 08 tháng 08 năm 2010

Cả tuần nay bị nhức đầu, khó chịu, nghĩ rằng là trời quá nóng nực, và cũng vì có một vài công việc phải suy nghĩ để giải quyết. Suy nghĩ mà không thực hiện được vì ngoài tầm khả năng, hay là vì lực bất tòng tâm đương nhiên là khó chịu lắm. Tâm sự với Ni Sư Từ Tâm bên Ấn Độ thì Ni Sư khuyên nên đi đo huyết áp, vì có nhiều khả năng là huyết áp tăng cao. Đúng vậy, 195-111. Đành phải đi gặp bác sĩ để có toa mua thuốc uống, loại bịnh này không dám uống bậy theo toa thuốc năm ngoái được. Từ tháng 03 năm nay, không uống thuốc tây nữa mà chuyển sang uống tim sen rang và hoa hòe. Bốn tháng qua đâu có gì trục trặc, giờ bị như vậy tức là loại thuốc này không phù hợp, hay là uống không đủ liều lượng? Để giải quyết cấp thời thì đành dùng thuốc tây vậy. Và đúng như dự kiến, thuốc tây uống vào thì cơ thể bị lờ đờ, đầu óc không tỉnh táo; không làm việc được: nghĩa là không có hứng thú để làm công việc dịch thuật. Ngó bộ sắp đến thời kỳ về hưu rồi. Chính vì vậy mà có những việc cần phải ghi xuống hy vọng sau này có thể có sự lợi ích cho người nào có sự đam mê với công việc dịch thuật về môn cổ ngữ này:

Học Pali có cần phải biết Sanskrit không? Biết vẫn tốt hơn. Vì sao vậy? Vì 2 ngộn ngữ này có sự gần gũi với nhau. Và Sanskrit thì phức tạp hơn. Học được cái phức tạp thì cái đơn giản không còn là vấn đề. Ở Sri Lanka thì các vị sư được khuyến khích học luôn cả 2 loại cổ ngữ này. Vì thế, trong lớp MA về Pali ở xứ này, có những vấn đề cần phải sử dụng đến kiến thức về Sanskrit thì người nào không biết thì đành chịu cảnh "vịt nghe sấm." Có lần trong lớp có người đưa vấn đề về chữ nibbāna (n dantaja) hay nibbāṇa (n muddhaja). Rồi liên hệ đến các từ như là ārammaṇa, viññāṇa, v.v... Đại khái như vậy. Muốn giải thích vấn đề này thì phải có kiến thức về Sanskrit, còn biết Pali dù giỏi tới đâu cũng chịu thôi. Mấy điều này nói ra dài dòng vì có tính chất chuyên môn, và kiến thức này xét ra không biết cũng không sao ... Và còn nhiều vấn đề khác nữa. Càng đi sâu vào Tam Tạng Pali thì càng nhớ đến lời khuyên của Professor Richard Salomon về lời khuyên nên học Sanskrit (đã ghi lại đâu đó ở phần ký sự của những năm trước).

Devadahasuttaṃ - Kinh Devadaha (Trung Bộ 3, bài Kinh 101)

yaṅkiñcāyaṃ purisapuggalo paṭisaṃvedeti sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā, sabbaṃ taṃ pubbekatahetu. Iti purāṇānaṃ kammānaṃ tapasā vyantībhāvā navānaṃ kammānaṃ akaraṇā āyatiṃ anavassavo āyatiṃ anavassavā kammakkhayo kammakkhayā dukkhakkhayo dukkhakkhayā vedanākkhayo vedanākkhayā sabbaṃ dukkhaṃ nijjiṇṇaṃ bhavissati.

Phàm cảm giác gì con người này lãnh thọ, lạc thọ, khổ thọ hay bất khổ bất lạc thọ, tất cả đều do nhân các nghiệp quá khứ; với sự đốt cháy, đoạn diệt các nghiệp quá khứ, với sự không tạo tác các nghiệp mới, sẽ không có diễn tiến đến tương lai. Do không có diễn tiến đến tương lai, nghiệp đoạn diệt; do nghiệp đoạn diệt, khổ được đoạn diệt; do khổ đoạn diệt, cảm thọ được đoạn diệt; do cảm thọ được đoạn diệt, tất cả khổ sẽ diệt tận. (HT. Minh Châu)

Bất cứ điều gì mà người nam này cảm giác được, là lạc, hay là khổ, hay là không khổ không lạc, tất cả điều ấy có nhân là việc đã làm trong quá khứ. Như vậy do sự tiêu diệt các nghiệp cũ bằng khổ hạnh, [?] do sự không gây nên các nghiệp mới, có sự không tiếp diễn ở tương lai. Do có sự không tiếp diễn ở tương lai, có sự diệt tận của nghiệp. Do sự diệt tận của nghiệp, có sự diệt tận của khổ. Do sự diệt tận của khổ, có sự diệt tận của thọ. Do sự diệt tận của thọ, tất cả khổ sẽ được tiêu hoại. [?] (TK. Indacanda)

Vấn đề được đặt ra là nên hay không nên đánh dấu các điểm khác biệt về lối dịch bằng ký hiệu [?] này? Nếu có thì đỡ nhọc công tìm kiếm so sánh đối với những vị đã đọc bản dịch của HT. Minh Châu trước đây. Nhưng như thế sẽ gây ra sự ngộ nhận,... tốt hơn là không nên. Vậy thì những điểm đánh dấu này chỉ nên phổ biến nội bộ dành riêng cho các cộng tác viên thân tín hoặc các độc giả có sự đóng góp tích cực để dùng làm tài liệu tham khảo. Ở đây không có "vấn đề đúng sai" mà là "có quan điểm khác nhau." Và sự chọn một trong hai cách dịch là dành cho người đọc.

Vì trình bày song ngữ nên quyết định phải dịch lại các bản đã dịch của các vị tiền bối: Vào khoảng năm 2002, tại Miến Điện, có hỏi ý kiến của một vị Tiến Sĩ tốt nghiệp ở Ấn Độ về việc sẽ hiệu đính bản dịch tiếng Việt của HT. Minh Châu. Vào lúc đó cũng chỉ lờ mờ trong đầu nhớ lại là trước đây lúc đọc bản dịch của Ngài HT lần đầu tiên (1985), bản thân cảm thấy có những chỗ khó hiểu, hoặc không rõ nghĩa, cần phải xem xét lại. Và lúc học dự thính lớp MA Pali ở Mỹ (2000), thì dự tính đó phần nào được củng cố thêm. Tuy nhiên, vị Tiến Sĩ này khuyên là nên dịch lại với lý do: "Sư không được phép hiệu đính, vì điều đó là phạm thượng." Lúc đó, bản thân có đáp lại rằng: "Một bức tranh vốn đã đẹp rồi, chỉ có 1 vài chỗ hư hỏng, thì tại sao không vá sửa lại, mà phải vẽ luôn cả 1 bức tranh mới, và điều quan trọng là bức tranh mới có đẹp hơn hay không?" Lúc trả lời như vậy chỉ là thuận miệng mà nói thôi, và mọi chuyện trôi qua theo thời gian. Đến lúc dự thính lớp MA Pali (2006) ở Sri Lanka (vì nhà trường chỉ cho phép theo học 1 chương trình nên đành phải dự thính), thì cũng vì cái tội làm biếng soạn bài, thật sự là không có thời gian, nên lúc lên lớp chỉ kịp in ra 1 bản Pali, 1 bản Atthakatha từ CD Chatthasangayana, và bản dịch tiếng Việt của HT. Minh Châu rồi ngồi trong lớp vừa nghe, vừa nghiên cứu cùng 1 lúc cả 3 văn bản. Nói chung, 1 bài Kinh như Kinh Trung Bộ thì bản dịch của HT. có khoảng 5-10 điểm cần phải điều chỉnh lại. Vấn đề tưởng như đã được quyết định như vậy với dự kiến sẽ sử dụng bản dịch của HT Minh Châu, sẽ gặp Ngài HT. để xin phép việc này, v.v... và v.v... (ý định này là vào khoảng năm 2006). Nhưng sau đó, trải qua 1 thời gian trực tiếp phiên dịch Tạng Luật và 1 số tập Kinh thì ý định hiệu đính dần dần biến mất, và cho đến năm 2010 này lúc bắt đầu nghiên cứu các bài Kinh Trung Bộ 3 theo nhu cầu của Lễ Hội Trùng Tụng Tam Tạng ở Bodh Gaya (Ấn Độ) vào đầu tháng 12/2010 này thì do nhu cầu đối chiếu để tạo điều kiện dễ dàng cho hậu thế nghiên cứu nên việc ghi lại lời dịch Việt song song với văn bản Pali đòi hỏi phải dịch lại hoàn toàn. Đành phải chịu vậy.

Muốn dịch thì phải thông thạo cả 2 ngôn ngữ: Xét thật kỹ thì thú thật là bản thân chưa đủ tiêu chuẩn để đạt được yêu cầu này. Vậy không thông thạo thì sao lại dám làm công việc dịch thuật? Chính vì điểm này, ở các văn bản đã in ra, tôi thường viết như sau: "Lời tiếng Việt," thêm một chút nữa là "Người Dịch," chứ không dám ghi là "Dịch Giả." Có người trách rằng: "Người Dịch" và "Dịch Giả" có gì khác nhau? Tôi không rõ lắm về sự khác biệt, nhưng nghĩ rằng từ "Dịch Giả" thì có vẻ "Nhà Nghề," còn mình có giỏi lắm thì cũng chỉ là "Thợ Học Nghề." Lâu lắm rồi, có một Vị cũng thuộc hàng tôn túc, là giáo thọ, có tước vị, chê gián tiếp qua một người khác rằng: "Tôi biết được bao nhiêu về Ấn Độ mà đòi dịch ngôn ngữ Ấn Độ, nhất là Tam Tạng (lúc đó là Tạng Luật), chỉ một trang thôi mà đã có hơn 10 lỗi," và có dẫn chứng đàng hoàng. Tôi đã phải mất 3 ngày nghiên cứu tham khảo lại về 10 điểm này, và đã có kết luận rằng vị Tôn Túc đó đã phê bình tầm bậy đến 9 điều, còn điều thứ 10 là vấn đề chưa được xác định, các học giả trên thế giới có quan điểm khác nhau, và điều tôi đã chọn là nghịch lại với ý kiến của vị Tôn Túc đó. Sau này trong luận án ra trường, tôi có đề cập vấn đề này và vẫn giữ nguyên ý kiến với nhiều chứng cớ trích dẫn để bảo vệ quan điểm của mình. Cũng cần nói thêm chút nữa để trả lời câu phê bình này thì bản thân tôi tốt nghiệp BA (với sợi dây vàng) về môn "Asian Languages and Literature (vùng South Asia)." Theo địa dư, thì châu Á được chia ra nhiều khu vực: Việt Nam thuộc về South-East Asia (Đông Nam Á), còn khu vực South Asia tức là bán đảo Ấn Độ. Nói theo tiếng Việt thì tôi tốt nghiệp Cử Nhân "Ngôn ngữ và Văn Chương Á Châu - Vùng Nam Á (Ấn Độ). Vậy thì việc tôi đã và đang làm thì cũng đâu có gì sai, và cũng không thể nói là không có khả năng. Còn về trình độ Pali của tôi như thế nào, có bằng cấp gì? Cũng không có việc gì phải dấu giếm, tôi không có một tờ giấy lận lưng về Pali, nhưng đã dám bạo gan bạo phổi ngồi học chung trong lớp MA Pali với các sinh viên Mỹ (ở University of Washington) và Sri Lanka (ở Post Graduate Institute of Pali and Buddhist Studies). Về trình độ thì cũng đủ sức để hơn được những người không học, hơn được những người học ít, hơn được những người học không chuyên. 10 năm ăn cơm chùa Theravada tại Việt Nam thì chỉ có 1 việc duy nhất là táy máy với các văn bản Pali-Thái, Pali-Khmer, 7 năm trời ở Mỹ thì học tiếng Anh, rồi Sanskrit, Hindi, Thái, và học lóm Pali của lớp MA, sau đó trôi dạt về Sri Lanka cũng đã được hơn 8 năm. Trong thời gian ở Sri Lanka, tính sơ sơ 5-8 hrs/day, 7 days/week, liên tục làm việc với ngôn ngữ của Tam Tạng Pali. Cũng cần nói thêm chút nữa là tôi được mời ra khỏi trường học nhờ một luận án có liên quan đến ngôn ngữ Pali ở Tạng Luật, và đã được hội đồng giáo sư thông qua rất nhanh chóng vì cũng chẳng có gì nhiều để phải hỏi.

Nói tóm lại, tôi không đủ sức để diễn giải ý nghĩa của Tam Tạng Pali (vì chưa hiểu thấu đáo thì làm sao lại dám làm công việc diễn ý) mà chỉ bám theo từ ngữ và ghi lại những gì mình hiểu được về các từ ngữ đó. Chính vì vậy mà tiếng Việt được ghi lại theo tinh thần "ngữ pháp vẫn còn nguyên âm hưởng Pāḷi, chưa nhuần nhuyễn câu văn tiếng Việt, ngữ pháp Việt" theo như lời nhận xét của một vị Tôn Túc thuộc hàng thầy tổ. Nhưng một vị Tôn Túc khác thuộc hàng Sư Huynh của vị Tôn Túc trên lại nói rằng: "Sư dịch như vậy là đúng rồi, vì đây là Cổ Ngữ phải dịch như vậy thôi." Vậy thì cứ yên tâm mà làm việc. Điều an ủi là hiện nay theo như tôi được biết thì có 2 người đang miệt mài với các văn bản song ngữ Pali - Việt này, cứ 1 dòng Pali, 1 dòng tiếng Việt, và còn hẹn ngày để chất vấn về nhiều điểm thắc mắc nữa. Ngày nào tôi được gặp lại 1 trong 2 người này và sau khi trả lời xong các câu hỏi thắc mắc thì tôi sẽ tròn phận sự và có thể rút lui, vì ít ra đã truyền được ngọn lửa sang cho người khác. Còn vấn đề có thực hiện tròn đủ 58 tập Tam Tạng hay không là chuyện của người đọc, chuyện của thiên hạ, là chuyện đại sự, không phải chuyện của cá nhân, hơi đâu mà ôm đồm. Sở dĩ công trình này vẫn còn thoi thóp chưa chết là vì tôi có được niềm vui trong những lúc nghiên cứu Tam Tạng Pali và viết lại bằng thứ tiếng mẹ đẻ của mình, bởi vì đọc qua mặc dầu đã hiểu nhưng chưa thấm, và trong lúc suy nghĩ nên viết tiếng Việt thế nào thì sự hiểu biết thấy thấm sâu hơn. Điều thứ nhì là vì tôi luôn bị khó chịu bởi vì phải mắc nợ tiền ấn tống của các thí chủ nên vẫn cứ tiếp tục làm để thanh toán cho hết số tiền ở trong ngân hàng. Nhưng khổ nỗi hết rồi lại có. Đôi lúc có cảm tưởng mình đang là con ngựa kéo xe, và các thí chủ là người đánh xe đang nhử nắm cỏ ở phía trước. Đến nay là đã in được 15/58 cuốn. Như vậy là đã thực hiện được 15 văn bản Pali và 15 tiếng Việt, vậy nên tính là 15 hay 30?

Định viết thêm, nhưng cảm thấy mệt. Và sau khi đọc lại thấy giống như là lời trăn trối định bỏ đi. Hỏi ý kiến của một Phật tử tình cờ vào hộp mail yahoo thì được khuyên là đừng nên bỏ đi, vì đã lỡ viết rồi, và cũng chỉ là một trạng thái tâm thôi, đâu có sao.

Thứ Năm, ngày 12 tháng 08 năm 2010

Khộng hiểu việc gì đang xảy ra với cơ thể nữa. Nhiều triệu chứng bất thường đồng thời xuất hiện: Trước hết là trạng thái của cúm, sổ mũi nước, có lẽ do lây nhiễm của những người khác ở trong chùa. Nhưng tối qua, không hiểu sao phần bụng trên (bao tử, gan?) có trạng thái cứng và tức tức. Thêm vào đó, lưng lại đau một cách khó chịu. Kể ra cũng kỳ, vì lâu nay 2 trạng thái này đâu có bị. Lúc này mới thấy sự kỳ diệu của tâm. Nếu bệnh mà tâm tư cứ bám vào bệnh thì cái khó chịu, cái đau vẫn còn đó và có khuynh hướng gia tăng nữa. Trong khi bị như vậy, tôi cố gắng nhìn cái đau (bằng tâm) và cô lập nó lại 1 chỗ. Và cái đau nằm co lại 1 chỗ như con chó bị chủ đánh, khiếp sợ rồi nằm yên vậy. Khi nó đã nằm yên thì trạng thái đau không còn. Cái việc làm này không biết có phải là Thiền không, nếu phải thì nhà Thiền sẽ gọi là gì? Phần tôi, vì lúc còn trẻ bị phong thấp, đau nhức mình mẩy, và lại xui xẻo sống vào thời chữa bệnh bằng thuốc vạn năng "xuyên tâm liên," rồi nhờ loay hoay với cái đau đó nhiều năm mà tình cờ lại tìm ra được phương pháp xử lý như thế này. Cứ duy trì như vậy 1 lát rồi tôi thiếp vào giấc ngủ, chỉ khoảng 1, 2 tiếng gì đó thôi, vì phải thức giấc nhiều lần để tiểu tiện; đâu có uống nước nhiều đâu mà bị tình trạng này nhỉ. Rồi cũng qua đêm. Sáng dậy, người vẫn cảm thấy yếu, hơi chóng mặt, vậy là thêm 1 ngày thất nghiệp. Và nhờ thất nghiệp nên mới viết được những dòng chữ này. Nhưng viết cũng không được nhiều.

Thứ Hai, ngày 16 tháng 08 năm 2010

Lúc này bệnh đã qua, nhưng người cảm thấy yếu vì đã 5 ngày qua không ăn gì nhiều, chỉ vài gói cháo bột ở VN gởi sang. Như vậy là bị "thất nghiệp" cũng hơn 10 ngày rồi. Giờ trở lại vấn đề Tam Tạng Song Ngữ Pali Việt. Mốc đánh dấu là Vesak 2006, đến nay là hơn 4 năm. Đã làm được gì? Tạng Luật 9 tập, TTPV 01 - 09 (Tam Tạng Pali Việt tập 1 - tập 9, 2 tập Luật 8 và 9 đang đóng bìa, tuần tới sẽ xong), và Tiểu Bộ Kinh 6 tập, TTPV 37 - 42; tổng cộng là 15 tập. Chưa làm được gì? Không kiếm ra được người hợp tác, cộng tác, phụ giúp, v.v... chia xẻ bớt công việc. Lý do để biện bạch thì có cả trăm cả ngàn cớ, nhưng không làm được thì phải thú nhận là dở, bất tài, thiếu đức, thiếu khả năng, thiếu uy tín, v.v... Đã bị một số người chê là ôm đồm (Điên khùng gì mà ôm đồm việc chung của thiên hạ!). Tuy nhiên cũng có 1 vị Tiền Bối nói rằng: "Những công việc như thế này chỉ có thể làm 1 mình thôi" (Có thiệt không đây? Nếu vậy chắc là thua rồi!). Thử làm con tính như thế này: Một công việc 1 người làm mất 4 ngày, nếu việc được chia cho 4 người thì có khả năng là sẽ hoàn tất công việc trong 1 ngày. Như vậy 4 năm qua, nếu cho tôi thêm 1 người thì bây giờ đã in được 30 tập rồi. Nếu cho tôi thêm 3 người thì bây giờ Công Trình Ấn Tống Tam Tạng Song Ngữ Pali Việt đã được hoàn tất. Cũng có khả năng chứ bộ. Lấy thí dụ về việc kiểm tra lại văn bản Pali Sinhala, thử hỏi kiếm được bao nhiêu người VN đọc được mẫu tự này trong số dân vào khoảng 80 triệu? Có lẽ chưa đếm đủ đầu 5 ngón tay (Mắc mớ gì phải học cho mệt. Điều ấy quả là hiển nhiên!). Trải qua 4 năm trời tìm kiếm, mãi cho đến tháng 3/2010 mới kiếm ra được một người (Người Này bảo là phải giấu tên); thời gian hướng dẫn mất chưa đến 1 tiếng đồng hồ. Và gần đây Người Ấy đã gởi sang bằng email khoảng 100 trang làm thử, hoàn toàn tốt đẹp. Vậy là đành phải chịu gồng mình cho đến bao giờ đây? Và cơ thể lúc này bắt đầu phản kháng. Đương nhiên, trong thời gian sắp tới công việc sẽ được làm với tốc độ chậm hơn. Thực tế thì có bao nhiêu người đang tham gia Công Trình Ấn Tống này? Có 4 người phụ giúp: 2 làm khoán theo công việc, 2 làm theo thời vụ. Công việc "Ghi Nghĩa Tiếng Việt" hay gọi văn hoa là "Phiên Dịch" thì chỉ mỗi mình ên, và qua lần bệnh này cảm thấy xuống tinh thần rồi, không phải là chán làm hay bỏ cuộc, mà là điềm báo hiệu thời gian không còn bao nhiêu nữa. Nhớ đại khái Bà Bác Sĩ ở Gampola có nói là "Bệnh này không có triệu chứng báo trước, đến khi xảy ra sự cố thì còn gì mà nói nữa." Nói cụ thể hơn một chút, là ngay từ ban đầu tôi đã xác định mục tiêu phải đạt là tôi chỉ có trách nhiệm làm mỗi một công việc "Ghi Nghĩa Tiếng Việt," còn các công việc khác cần có người phụ giúp; nhưng cho đến nay điều này còn xa vời lắm. Người "Phiên Dịch" thì có nhưng khổ nỗi in phần tiếng Việt không thôi thì được, còn in Song Ngữ Pali - Việt thì sẽ bị gập ghềnh. Hay là cứ xếp chung vào với nhau rồi in ra vì mấy ai sẽ kiểm tra điều đó, và người có khả năng thấy được điều đó cũng không rảnh để mà lên tiếng? Không dám theo điều gợi ý này đâu, ai thích thì cứ làm. Những điều suy tư trên đã lẩn vẩn trong đầu óc cả 4 năm nay, đến lúc này mới có được câu trả lời. Câu trả lời là như vầy: "Buông hết đi, cứ từ từ mà làm, phiên âm cũng được, đi ra ngân hàng, đi liên hệ công việc, đi ra bưu điện, tính luôn cả các công việc linh tinh, v.v... chậm thời gian cũng được. Làm xong có tiền ấn tống thì in, không có tiền thì để trong ổ cứng của máy vi tính, rồi tiếp tục nghiên cứu văn bản khác. Vừa làm vừa học, làm tới đâu học tới đó, học tới đâu làm tới đó. Ai chê thì ráng lóng tai mà nghe, đúng thì sửa chữa, không đúng thì cho ra lỗ tai kia. Đến khi có người làm được, làm hay hơn thì có quyền rút lui để tu tâm chút chút, vì đã có nhiều người chỉ trích rằng: "Sư lo 'mắc dịch' không lo tu thiền!" Còn những việc trọng đại gì gì đó như là: Dịch các bản dịch chưa có, dịch Chú Giải, tiếp tục việc làm của các bậc Tiền Bối, v.v... đều là chuyện chung của thiên hạ, chớ có ôm đồm. Đừng có ưu tư về việc làm nhanh hay chậm, hoàn tất hay không hoàn tất, mà cứ từ từ làm con tằm ăn dâu. Và chỉ có vậy thôi!"

Thứ Hai, ngày 13 tháng 09 năm 2010

Nói về vấn đề Tự Điển: Có 2 vị thí chủ đã đề cập đến sự cấp thiết về việc thực hiện một cuốn Tự Điển Pali - Việt mới đầy đủ hơn và phong phú hơn với lý do Tự Điển Pali - Việt hiện đang sử dụng (của HT. Bửu Chơn) không đầy đủ, thiếu rất nhiều từ, và họ sẵn sàng tài trợ cho việc làm này. Có một vị tu sĩ than rằng không có Tự Điển Pali - Anh của Pali Text Society (PTS) nên gặp nhiều khó khăn trong việc nghiên cứu và phiên dịch Pali. Một vị tu sĩ khác cho rằng có những đoạn văn người dịch giả (xin được giấu tên) đã dịch sai vì Tự Điển cho nghĩa khác. Một vị khác chỉ trích tôi đã dịch ẩu một đoạn văn vì có một từ trong câu ấy không tìm thấy ở trong tự điển, v.v... Về vấn đề tự điển, tôi đã có tâm sự với nhiều người là: "Tôi ít khi sử dụng 2 cuốn tự điển của PTS, và nếu có thì ngoài việc xác định nghĩa của từ mới ra, tôi còn chịu khó tìm kiếm thêm những thông tin khác nữa. Trong khi dịch, tôi thường sử dụng cuốn Concise Pali - English Dictionary của Ngài A. P. Buddhadatta" (Ngài HT. Bửu Chơn đã thực hiện cuốn Tự Điển Pali - Việt của Ngài dựa theo tài liệu này). Nhưng dường như không mấy người tin lời nói này của tôi. Và quan điểm chung là vẫn muốn có một cuốn tự điển Pali đồ sộ cho người Việt Nam, cần nghĩa của từ nào thì tra là có ngay. Người Pháp có câu: "Vouloir c'est pouvoir" (muốn là được). Vậy thì cứ để cho quý vị ấy nuôi dưỡng ước mơ ấy, ước muốn ấy. Có thể quý vị ấy sẽ chờ đợi, hoặc tự thân lao vào "cuộc chơi" và tự mình thực hiện lấy một cuốn tự điển Pali - Việt mới cho chúng sanh được hưởng phần công đức. Phần tôi, cảm thấy "an phận" với những tự điển đang có, và cũng không có ý kiến gì về việc thực hiện cuốn tự điển ấy.

Thật ra, tự điển chỉ là một "đồ nghề" của người thợ. Thợ mà không có đồ nghề thì đành chịu. Nhưng có đồ nghề mà không biết sử dụng thì cũng như không. Có 1 tài liệu về Sanskrit ghi là vốn từ căn bản của ngôn ngữ này vào khoảng 1.200 từ chính, sau đó thêm các tiếp đầu ngữ, tiếp vĩ ngữ mà tạo thành từ mới. Thì người học Pali cũng chỉ cần một vốn từ tương đương như vậy, và điều quan trọng là phải biết cách hình thành các từ mới cũng như xác định ý nghĩa của những từ mới này. Tôi cũng học theo quy luật đó, nghĩa là mỗi khi tra từ điển để tìm ý nghĩa thì tôi thường chú ý đến các từ gốc để kiểm tra lại nghĩa của tự điển đã cho, hoặc suy nghĩ để tìm ra những ý nghĩa mới cho phù hợp với văn cảnh. Tôi có thể đưa ra một ví dụ như sau: Nếu quý vị hiểu được ý nghĩa của từ gốc: nī thì quý vị có thể liên tưởng đến ý nghĩa của các từ sau: neti, nayati, netti, nīti, netta, netra, nayana, nayaññū, nāyaka, nāyikā, netu, v.v... rồi parinayati, parinaya, parināyaka, parināyikā, v.v... paṭineti, paṭinīta, v.v... hoặc āneti, ānetha, ānema, ānayissati, ānessati, ānayituṃ, ānesi, ānayi, ānīyati, āniyyati, ānīyamāna, āpāpeti, ānetvā, ānitā, v.v... và danh sách này cứ tiếp tục tăng thêm nhiều nhiều nữa. Vì thế, người học Pali cũng đừng mất thì giờ nhớ hết nghĩa của tất cả các từ đã nêu trên, mà chỉ cần nhớ ý nghĩa của một từ nī là đủ rồi.

Ghi đến đây, tôi hy vọng rằng những ai đang có ý muốn tìm hiểu về lời dạy của đức Phật qua Tam Tạng Pali thì đừng có ý nghĩ đòi hỏi hay chờ đợi 1 tự điển đầy đủ mà hãy suy nghĩ về những điều tôi vừa mới trình bày ở trên. Còn không nữa thì nên tìm xem và kiếm người thực hiện theo mẫu các tự điển Pali của hai nước Thái Lan và Miến Điện, vì nghe nhiều người khoe là tự điển của 2 nước này đầy đủ lắm, còn tôi thì chưa có duyên được thấy, và cũng không có ý tầm cầu về việc đó.

Gần đây, ông Tống Phước Khải có cho tôi đường link của 2 software tự điển Pali và Sanskrit do ông ta tổng hợp và thực hiện; chúng rất dễ sử dụng và có thể nói là tương đối đầy đủ trong điều kiện hiện nay. Quý vị nên hạ tải và nghiên cứu để sử dụng.

Từ điển Pali Dictionary:
http://sourceforge.net/projects/pali/
và Sanksrit Dictionary:
http://sourceforge.net/projects/samskrta

Thứ Tư, ngày 15 tháng 09 năm 2010

Có nên tham khảo các bản dịch đã có sẵn? Tại sao lại không nhỉ? Nếu có khả năng nên tham khảo càng nhiều càng tốt, nhất là các bản dịch của các nước quốc giáo như Campuchia, Thái Lan, Miến Điện, Tích Lan, còn tiếng Anh thì có một số bản dịch của các dịch giả khác nhau. Tuy nhiên, vấn đề cần lưu ý ở đây là tham khảo chứ không phải lệ thuộc (Và cũng đừng có tư tưởng rằng hàng ngoại là hàng xịn). Tham khảo để xác định lại sự hiểu biết của bản thân, còn không lệ thuộc là phải xác định được giá trị bản dịch của những người khác. Đặc biệt là những câu văn khúc mắc, mỗi dịch giả hiểu một cách khác nhau thì chúng ta phải theo người nào? Có nhiều trường hợp cũng phải mạnh dạn chọn vị thế đứng riêng. Có lần có một Vị phê bình tôi đã dịch sai một câu văn Pali, tôi có xem lại và hỏi rằng: "Nếu hiểu được lý do vì sao tôi dịch sai thì sẽ nhận ra được lối dịch của tôi là đúng." Vấn đề được ngừng ở đó, vì Vị Ấy không chịu suy nghĩ thêm và cứ chấp nê rằng "đúng" là "đúng", còn "sai" là "sai", tại sao phải tìm hiểu lý do? Như tôi đã nói ở trên là không có "vấn đề đúng sai" mà là "có quan điểm khác nhau," đừng bắt buộc tôi phải viết theo người khác trong khi tôi không chấp nhận hoặc không hiểu được vấn đề đó. Vì đây là cổ ngữ được lưu lại đã hơn 2.000 năm và đã trải qua nhiều lần sao chép. Hơn nữa, loại cổ ngữ này chỉ cần viết sai một lỗi chính tả, hoặc một dấu chấm hay dấu phẩy được thêm vào sai vị trí thì có thể đưa đến việc hiểu ý nghĩa một cách khác. Có thể có người thắc mắc là tôi đang tham khảo các bản dịch của ai? Chủ yếu là các bản dịch tiếng Anh của PTS, sau này có thêm Bhikkhu Bodhi, và Bhikkhu Thanissaro là chủ yếu. Ngoài ra phải nhắc đến bản dịch tiếng Việt của HT. Minh Châu nữa. Mỗi bản dịch có một nét độc đáo riêng. Và như đã nói ở trên, đối với những đoạn văn có vấn đề, tôi thường suy luận xem vì sao người này dịch như vậy, còn người kia dịch khác, rồi chọn cách dịch nào xét ra có logic nhất. Tuy nhiên, cũng có những câu văn mà hầu như các dịch giả đều phải chọn cách "phỏng dịch" vì văn bản bị thiếu sót, hoặc có thể là thành ngữ cổ xưa. Trong những trường hợp này, ngay cả Ngài Nandaratana - vị Cố Vấn cho việc phiên dịch Tam Tạng Song Ngữ - lúc đọc bản dịch tiếng Tích Lan cũng nói rằng: "Không hiểu vì sao Ngài H.T. dịch giả lại ghi như vậy?" Cũng may là những đoạn này không có nhiều. Tôi chỉ tiếc là không có khả năng để tham khảo bản dịch tiếng Thái và tiếng Miến để xem họ dịch ra sao. Tuy nhiên, khi đã chuyển qua một ngôn ngữ khác không phải là ngôn ngữ mẹ đẻ thì vấn đề càng rắc rối hơn. Ví dụ như có những đoạn dịch tiếng Anh rất khó hiểu dầu đọc tới đọc lui nhiều lần, đến khi nghiên cứu xong vấn đề thì mới hiểu ra được ý nghĩa của câu tiếng Anh là như vậy; câu tiếng Anh không sai, chỉ hơi khó hiểu một chút, và có lẽ Anh Văn của tôi không khá. Nếu sau này có vị nào thông thạo tiếng Thái hoặc tiếng Miến thì cũng nên dịch lại Tam Tạng Pali một vài lần nữa với sự trợ duyên của các bản dịch này. Cũng cần nhắc lại dịch Tam Tạng Pali tham khảo bản dịch Thái và Miến, chứ không phải dịch Tam Tạng tiếng Thái hoặc tiếng Miến ra tiếng Việt. Người Việt chúng ta đã một thời gian dài học Phật Pháp qua lăng kính của người Tàu, bây giờ là người Anh, thì cũng đừng nên mượn thêm một lăng kính nào khác dù những lăng kính này được tiếng là trong hơn và chuẩn hơn. Và có chắc chắn rằng chúng ta đã hiểu được hoàn toàn ngôn ngữ của họ. Ngay ở Tích Lan này, đôi lúc bị bế tắc trong một vài đoạn văn, tôi phải nhờ một cậu sinh viên đại học giải nghĩa giùm bản dịch Sri Lanka viết như thế nào. Cậu ta loay hoay 1 thời gian rồi giải thích một cách lúng túng, tôi mới hỏi lý do thì cậu ta nói văn này quá cổ đọc không hiểu nỗi. Người bản xứ đã vậy thì người ngoại quốc sẽ là thế nào? Nhớ lại ngày nào học lớp linguistic, bà giáo có nói rằng: "Ngoại ngữ 3 năm không sử dụng thì sẽ quên gần hết." Cũng có lý, vì hiện giờ tôi đã hầu như quên hết cả các thứ ngoại ngữ đã học từ tiếng Pháp, Khmer, Thái, Hindi, Sanskrit, còn tiếng Anh thì các từ sophisticated thì hầu như đi đâu mất vì ở Sri Lanka này tôi thường phải sử dụng broken English riết rồi thành tật. Tiếc thay!

Thứ Bảy, ngày 20 tháng 11 năm 2010

Ngày 2 tháng 12 năm 2010 đến đây là ngày khai mạc cuộc lễ Trùng Tụng Tam Tạng lần thứ 6 tại Bodh Gaya (Bồ Đề Đạo Tràng). Đã gởi đi một số Luật để cúng dường cuộc Đại Lễ này. Cụ thể là sẽ cúng dường mỗi phái đoàn các nước tham gia 1 Tạng Luật. Việc này không nhằm mục đích xác định với Đại Hội này về sự hiện hữu của Phật Giáo Theravāda tại Việt Nam cũng như sự nỗ lực của người Việt Nam trong việc ra sức học tập lời dạy nguyên thủy của đức Phật qua Tam Tạng Pāli. Việc đem chuông đi đánh xứ người này cũng nhằm khẳng định với độc giả về văn bản Pāli do Công Trình Ấn Tống Tam Tạng Song Ngữ Pāli - Việt thực hiện không phải là "đồ dỏm" hay là "thứ không ra gì" mà phải che giấu thiên hạ. Ngoài ra cũng có gởi dôi ra được vài mươi tập để biếu các vị xuất gia và tại gia tham gia cuộc trùng tụng này; nghe nói số lượng tham gia sẽ đông hơn năm ngoái.

Hai tuần nay không dịch được thêm chữ nào; có nhiều lý do: thân bất toại, tâm không được thoải mái vì có nhiều việc phải suy tính. Việc phiên dịch này có nhiều yếu tố đòi hỏi cũng như hành giả tu thiền vậy: việc nào phải dứt khoát việc đó, chưa xong thì phải làm cho xong, còn không thì phải dẹp bỏ. Cũng phải cần nói thêm là thuốc hạ huyết áp hình như cũng làm cho cái đầu nặng nặng, đành phải chịu vậy. Do tình hình như vậy nên mọi việc đều bị đình trệ. Trung Bộ Kinh 3 dịch chỉ được 9/52 bài, không biết là có nên in ra để nhờ các vị ở India góp ý không nữa? Còn Milindapañhā thì chưa đạt được 50 %. Mahāniddesa thì không tiến thêm gì được. Lực đã bất tòng tâm thì lấy đâu mà tham công tiếc việc.

*****

<Đầu Trang>