I. PAṬHAMABHŪMI – PHẦN THỨ NHẤT

Nguồn: Tam Tạng Pāli - Sinhala thuộc Buddha Jayanti Tripitaka Series (BJTS)

Lời tiếng Việt: Tỳ khưu Indacanda

Trang 02:

Trang 03:

I. PAṬHAMABHŪMI

I. PHẦN THỨ NHẤT

Namo sammāsambuddhānaṃ paramatthadassīnaṃ sīlādiguṇapāramippattānaṃ.

Kính lễ chư vị Chánh Đẳng Giác, các bậc có sự nhìn thấy mục đích tối hậu, và đã đạt đến sự toàn hảo của các đức tính như là: giới, v.v....  

(1). Duve hetū duve paccayā sāvakassa sammādiṭṭhiyā uppādāya: parato ca ghoso saccānusandhi, ajjhattaṃ ca yoniso manasikāro.

(1). Có hai nhân, hai duyên đưa đến sự sanh khởi chánh kiến cho vị thinh văn: lời phát biểu từ người khác có liên quan đến Chân Lý, và tác ý đúng đường lối của bản thân.

(2). Tattha katamo parato ghoso? Yā parato desanā ovādo anusāsanī saccakathā saccānulomo. Cattāri saccāni: dukkhaṃ samudayo nirodho maggo. Imesaṃ catunnaṃ saccānaṃ yā desanā sandassanā vivaraṇā vibhajanā uttānīkiriyā pakāsanā, ayaṃ vuccati saccānulomo ghosoti.
 

(2). Ở đây, lời phát biểu từ người khác là lời nào? Là lời chỉ bảo, lời giáo huấn, lời chỉ dạy, lời thuyết giảng về Chân Lý, có sự phù hợp với Chân Lý, do người khác (nói). Bốn Chân Lý là: Khổ, Tập, Diệt, Đạo. Lời chỉ bảo nào là sự chỉ rõ, sự khai mở, sự chia sẻ, sự làm rõ, sự bày tỏ về bốn Chân Lý này, lời này được gọi là lời nói có sự phù hợp với Chân Lý.

(3). Tattha katamo ajjhattaṃ yoniso manasikāro? Ajjhattaṃ yoniso manasikāro nāma: yo yathādesite dhamme bahiddhā ārammaṇaṃ anabhinīharitvā yoniso manasikāro, ayaṃ vuccati ajjhattaṃ yoniso manasikāro. Taṃ ākāro yoniso dvāro vidhi upāyo.
 

(3). Ở đây, tác ý đúng đường lối bởi bản thân là gì? Tác ý đúng đường lối bởi bản thân nghĩa là: tác ý đúng đường lối nào không đưa đối tượng (của tâm) ra bên ngoài Giáo Pháp như đã được thuyết giảng; điều này được gọi là tác ý đúng đường lối bởi bản thân. Biểu hiện của việc ấy – đúng đường lối – (sẽ) là cánh cửa, lộ trình, phương thức

Yathā puriso sukkhe kaṭṭhe vigatasnehe sukkhāya uttarāraṇiyā thale abhimanthamānaṃ bhabbo jotissa adhigamāya. Taṃ kissa hetu? Yoniso aggissa adhigamāya. Evamevassa yamidaṃ dukkhasamudayanirodha-maggānaṃ aviparītadhammadesanaṃ manasikaroti. Ayaṃ vuccati ajjhattaṃ3 yoniso manasikāro.

Giống như một người, trong khi cọ xát những nhánh củi khô ráo, không còn nhựa, với phần trên của đồ tạo lửa khô ráo ở trên mặt đất, có thể đưa đến việc đạt được ngọn lửa. Điều ấy có nguyên nhân là gì? Đúng đường lối đưa đến việc đạt được ngọn lửa. Tương tợ y như thế, đối với người này là việc vị ấy tác ý đến lời chỉ bảo Giáo Pháp không bị sai lệch về (bốn Chân Lý) Khổ–Tập–Diệt–Đạo; điều này được gọi là tác ý đúng đường lối bởi bản thân.

(4). Yathā tisso upamāyo pubbe assutā ca assutapubbā ca paṭibhanti. “Yo hi koci kāmesu avītarāgo “ti –pe– duve upamā ayoniso kātabbā pacchimā yoniso vuttā.
 

(4). Giống như ba ví dụ chưa từng được nghe trước đây và trước đây chưa từng được nghe làm cho sáng tỏ. ‘Bất cứ người nào có luyến ái chưa được xa lìa đối với các dục –(như trên)– Hai ví dụ (đầu) được thực hiện không đúng đường lối, ví dụ thứ ba đúng đường lối đã được nói đến.[1] (M. i, 240)

Tattha yo ca parato ghoso yo ca ajjhattaṃ yoniso manasikāro ime dve paccayā. Parato ghosena yā uppajjati paññā, ayaṃ vuccati sutamayī paññā. Yā ajjhattaṃ yoniso manasikārena uppajjati paññā, ayaṃ vuccati cintāmayī paññāti. Imā dve paññā veditabbā, purimakā ca dve paccayā. Ime dve hetū dve paccayā sāvakassa sammādiṭṭhiyā uppādāya.
 

Ở đây, lời phát biểu từ người khác và tác ý đúng đường lối của bản thân là hai duyên. Tuệ sanh khởi do lời phát biểu từ người khác được gọi là ‘tuệ có yếu tố tạo thành do điều đã được nghe (tuệ văn).’ Tuệ sanh khởi do tác ý đúng đường lối của bản thân được gọi là ‘tuệ có yếu tố tạo thành do suy nghiệm (tuệ tư).’ Hai tuệ này và hai duyên trước đây cần được biết. Hai nhân, hai duyên này đưa đến sự sanh khởi chánh kiến cho vị thinh văn.

Trang 04:

Trang 05:

(5). Tattha parato ghosassa saccānusandhissa desitassa atthaṃ avijānanto atthapaṭisaṃvedī bhavissatīti netaṃ ṭhānaṃ vijjati, na ca atthapaṭisaṃvedī yoniso manasikarissatīti netaṃ ṭhānaṃ vijjati. Parato ghosassa saccānusandhissa desitassa atthaṃ vijānanto atthapaṭisaṃvedī bhavissatīti ṭhānametaṃ vijjati, atthappaṭisaṃvedī ca yoniso manasikarissatīti ṭhānametaṃ vijjati. Esa hetu etaṃ ārammaṇaṃ eso upāyo sāvakassa niyyānassa natthañño.
 

(5). Ở đây, người không nhận thức được ý nghĩa của điều đã được chỉ bảo có liên quan đến Chân Lý ở lời phát biểu từ người khác sẽ trở thành người có sự cảm nhận được ý nghĩa, sự kiện này không được biết đến; và người không có sự cảm nhận được ý nghĩa sẽ tác ý đúng đường lối, sự kiện này không được biết đến. Còn người nhận thức được ý nghĩa của điều đã được chỉ bảo có liên quan đến Chân Lý ở lời phát biểu từ người khác sẽ trở thành người có sự cảm nhận được ý nghĩa, sự kiện này được biết đến; và người có sự cảm nhận được ý nghĩa sẽ tác ý đúng đường lối, sự kiện này được biết đến. Điều này là nhân, điều này là đối tượng, điều này là phương thức cho việc thoát ra của vị thinh văn; không có cách nào khác.

(6). Soyaṃ na ca suttassa atthavijānanāya saha yutto nāpi ghosānuyogena parato ghosassa atthaṃ avijānantena sakkā uttari-manussadhammaṃ alamariyañāṇadassanaṃ adhigantuṃ, tasmā nibbāyitukāmena sutamayena atthā pariyesitabbā. Tattha pariyesanāya ayaṃ ānupubbī bhavati: soḷasa hārā, pañca nayā, aṭṭhārasa mūlapadāni.
 

(6). Điều này đây (nếu) không được gắn bó với việc nhận thức ý nghĩa của Kinh (thì) người có sự gắn bó với lời phát biểu mà không nhận thức được ý nghĩa của lời phát biểu từ người khác cũng không thể nào chứng đắc pháp thượng nhân, sự biết và sự thấy xứng đáng bậc Thánh; vì thế, người mong muốn Niết Bàn nên tầm cầu các ý nghĩa thông qua yếu tố tạo thành do điều đã được nghe. Ở đây, có sự thứ lớp này trong việc tầm cầu: mười sáu cách truyền đạt, năm phương pháp, và mười tám thuật ngữ căn bản.

Tatthāyaṃ anugīti:
 

Ở đây, có câu kệ tóm lược này:

01. Soḷasa hārā nettī - pañca nayā sāsanassa pariyeṭṭhi,
aṭṭhārasa mūlapadā - kaccāyanagottaniddiṭṭhā.
 

(7). Tattha katame soḷasa hārā?
 

Desanā vicayo yutti padaṭṭhāno lakkhaṇo catubyūho āvaṭṭo vibhatti parivattano vevacano paññatti otaraṇo sodhano adhiṭṭhāno parikkhāro samāropano. Ime soḷasa hārā.
 

Tatthāyaṃ anugīti:
 

02. Desanā vicayo yutti - padaṭṭhāno ca lakkhaṇo,
catubyūho ca āvaṭṭo, vibhatti parivattano.
 

03. Vevacano ca paññatti - otaraṇo ca sodhano,
adhiṭṭhāno parikkhāro - samāropano soḷasa.
 

Trang 06:

Trang 07:

Tattha katame pañca nayā? Nandiyāvaṭṭo tipukkhalo sīhavikkīḷito disālocano aṅkuso ’ti.
 

Tatthāyaṃ anugīti:

04. Paṭhamo nandiyāvaṭṭo - dutiyo ca tipukkhalo,
sīhavikkīḷito nāma - tatiyo hoti so nayo.

05. Disālocanamāhaṃsu - catuttho naya lañchako,
pañcamo aṅkuso nāma - sabbe pañca nayāgatā.

Tattha katamāni aṭṭhārasa mūlapadāni? Avijjā taṇhā lobho doso moho subhasaññā sukhasaññā niccasaññā attasaññā samatho vipassanā alobho adoso amoho asubhasaññā dukkhasaññā aniccasaññā anattasaññā, imāni aṭṭhārasa mūlapadāni. Tattha nava padāni akusalāni yattha sabbaṃ akusalaṃ samosarati. Nava padāni kusalāni yattha sabbaṃ kusalaṃ samosarati.

Ở đấy, mười tám thuật ngữ căn bản là những gì? Vô minh, tham ái, tham, sân, si, tịnh tưởng, lạc tưởng, thường tưởng, ngã tưởng, chỉ tịnh, minh sát, vô tham, vô sân, vô si, bất tịnh tưởng, khổ não tưởng, vô thường tưởng, vô ngã tưởng. Đây là mười tám thuật ngữ căn bản. Ở đấy, chín thuật ngữ về bất thiện là nơi tất cả bất thiện quy tụ lại, chín thuật ngữ về thiện là nơi tất cả thiện quy tụ lại.

Katamāni nava padāni akusalāni yattha sabbaṃ akusalaṃ samosarati? Avijjā yāva attasaññā, imāni nava padāni akusalāni yattha sabbaṃ akusalaṃ samosarati. Katamāni nava padāni kusalāni yattha sabbaṃ kusalaṃ samosarati? Samatho yāva anattasaññā, imāni nava padāni kusalāni yattha sabbaṃ kusalaṃ samosarati. Imāni aṭṭhārasa mūlapadāni.

Chín thuật ngữ về bất thiện, nơi tất cả bất thiện quy tụ lại, là các thuật ngữ nào? Là các thuật ngữ từ “vô minh” cho đến “ngã tưởng,” chín thuật ngữ về bất thiện này là nơi tất cả bất thiện quy tụ lại. Chín thuật ngữ về thiện, nơi tất cả thiện quy tụ lại, là các thuật ngữ nào? Là các thuật ngữ “chỉ tịnh” cho đến “vô ngã tưởng,” chín thuật ngữ về thiện này là nơi tất cả thiện quy tụ lại. Đây là mười tám thuật ngữ căn bản.

Tatthāyaṃ anugīti:

06. Taṇhā ca avijjā ’pi ca - lobho doso tatheva moho ca,
caturo ca vipallāsā - kilesabhūmi nava padāni.

Về điểm ấy, có câu kệ tóm lược này: 

06. Tham ái, và luôn cả vô minh, tham, sân, và si là y như thế,

và bốn điều trái khuấy; lãnh vực về ô nhiễm có chín thuật ngữ.

07. Samatho ca vipassanā ca - kusalāni ca yāni tīṇi mūlāni,
ye ’pi ca satipaṭṭhānā - indriyabhūmi nava padāni.

07. Chỉ tịnh, minh sát, và ba căn thiện,

luôn cả bốn sự thiết lập niệm; lãnh vực về quyền có chín thuật ngữ. 

08. Navahi ca padehi kusalaṃ - navahi ca yujjati akusalaṃ sabbaṃ,
ete nava mūlapadā - bhavanti aṭṭhārasa padāni.

08. Thiện được gắn bó với chín thuật ngữ, tất cả bất thiện với chín thuật ngữ.

Những từ này là chín thuật ngữ căn bản, (tổng cộng) là mười tám thuật ngữ.

Imesaṃ aṭṭhārasannaṃ mūlapadānaṃ yāni nava padāni akusalāni, ayaṃ dukkhasamudayo yāni nava padāni kusalāni, ayaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadā. Iti samudayassa dukkhaṃ phalaṃ, dukkhanirodhagāminiyā paṭipadāya nirodhaṃ phalaṃ. Imāni cattāri ariyasaccāni bhagavatā bārāṇasiyaṃ desitāni.
 

Trong số mười tám thuật ngữ căn bản này, chín thuật ngữ về bất thiện là nhân sanh Khổ (Khổ Tập), chín thuật ngữ về thiện là sự thực hành đưa đến sự diệt tận Khổ (Khổ Diệt). Như thế, đối với nhân sanh (Tập), Khổ là quả; đối với sự thực hành đưa đến sự diệt tận Khổ (Đạo), sự diệt tận (Diệt, Niết Bàn) là quả. Bốn Chân Lý Cao Thượng[1] này đã được đức Thế Tôn chỉ bảo ở Bārāṇasī.

Trang 08:

Trang 09:

Tattha dukkhassa ariyasaccassa aparimāṇāni akkharāni padāni byañjanāni ākārāni niruttiyo niddesā desitā, etassevatthassa saṅkāsanāya pakāsanāya vivaraṇāya vibhajanāya uttānīkammatāya paññāpanāyāti yā evaṃ sabbesaṃ saccānaṃ. Iti ekamekaṃ saccaṃ aparimāṇehi akkharapada-byañjana-ākāraniruttiniddesehi pariyesitabbaṃ, taṃ ca atthaputhuttena pana attho byañjanaputhuttena byañjanaṃ.

Yo hi koci samaṇo vā brāhmaṇo vā evaṃ vadeyya: “Ahaṃ idaṃ dukkhaṃ paccakkhāya aññaṃ dukkhaṃ paññapessāmī “ti, tassa taṃ vācāvatthu-kamevassa pucchito ca na sampāyissati, evaṃ saccāni.

Yaṃ ca rattiṃ bhagavā abhisambuddho, yaṃ ca rattiṃ anupādāya parinibbuto, etthantare yaṃ kiñci bhagavatā bhāsitaṃ suttaṃ geyyaṃ veyyākaraṇaṃ gāthā udānaṃ itivuttakaṃ jātakaṃ abbhutadhammaṃ vedallaṃ, sabbaṃ taṃ dhammacakkaṃ pavattitaṃ, na kiñci buddhānaṃ bhagavantānaṃ dhammadesanāya dhammacakkato bahiddhā, tassa sabbaṃ suttaṃ ariyadhammesu pariyesitabbaṃ. Tattha parigaṇhanāya āloka-sabhāgāni cattāri thāvarāni imāni.

Tattha katamaṃ dukkhaṃ? Jāti jarā byādhi maraṇaṃ saṅkhittena pañcupādānakkhandhā dukkhā.

Tatthāyaṃ lakkhaṇaniddeso: Pātubhāvalakkhaṇā jāti, paripākalakkhaṇā jarā, dukkhadukkhatālakkhaṇo vyādhi, cutilakkhaṇaṃ maraṇaṃ, piyavippayogavipariṇāmaparitāpana lakkhaṇo soko, lālappana lakkhaṇo paridevo, kāyasampīḷanalakkhaṇaṃ dukkhaṃ, cittasampīḷanalakkhaṇaṃ domanassaṃ, cittaparidahanalakkhaṇo upāyāso, amanāpasamodhāna-lakkhaṇo appiyasampayogo, manāpavinābhāvalakkhaṇo piyavippayogo, adhippāyavivattanalakkhaṇo alābho, apariññālakkhaṇā pañcupādānak-khandhā, paripākacutilakkhaṇaṃ jarāmaraṇaṃ, cutipātubhāvalakkhaṇā cutūpapatti, paṭisandhinibbattanalakkhaṇo samudayo, samudaya-parijahanalakkhaṇo nirodho, anusayasamucchedalakkhaṇo maggo, byādhilakkhaṇaṃ dukkhaṃ, sañjananalakkhaṇo samudayo, niyyānika-lakkhaṇo maggo, santilakkhaṇo nirodho, appaṭisandhibhāvanirodha-lakkhaṇā anupādisesā nibbānadhātu, dukkhaṃ ca samudayo ca, dukkhaṃ ca nirodho ca, dukkhaṃ ca maggo ca, samudayo ca dukkhaṃ ca, samudayo ca nirodho ca, samudayo ca maggo ca, nirodho ca samudayo ca, nirodho ca dukkhaṃ ca, nirodho ca maggo ca, maggo ca nirodho ca, maggo ca samudayo ca, maggo ca dukkhaṃ ca.
 

Trang 12:

Trang 13:

(8). Tatth’ imāni suttāni:

Tattha katamā jāti?
 

01. Yamekarattiṃ paṭhamaṃ - gabbhe vasati māṇavo,
abbhuṭṭhitova sayāti - sa gacchaṃ na nivattatī “ti.

“Aṭṭhimā Ānanda, dānūpapattiyo” ekuttarike suttaṃ, ayaṃ jāti.

Tattha katamā jarā?

02. Acaritvā brahmacariyaṃ - aladdhā yobbane dhanaṃ,
jiṇṇakoñcāva jhāyanti - khīṇamaccheva pallale.

Pañca pubbanimittāni devesu, ayaṃ jarā.

Tattha katamo byādhi?

03. Sāmaṃ tena kuto rāja - tuvampi jarāyanti vedesi,
khattiya kammassa phalo - loko na hi kammaṃ panayati.

Tayo gilānā, ayaṃ byādhi.

Tattha katamaṃ maraṇaṃ?

04. Yathāpi kumbhakārassa - kataṃ mattikabhājanaṃ,
khuddakaṃ ca mahantaṃ ca - yaṃ pakkaṃ yaṃ ca āmakaṃ,
sabbaṃ bhedanapariyantaṃ - evaṃ maccāna jīvitaṃ.

05. Mamāyite passatha phandamāne
maccheva appodake khīṇasote,
etampi disvā amamo careyya
bhavesu āsattimakubbamāno.

Udakappanasuttaṃ, idaṃ maraṇaṃ.

Tattha katamo soko?

06. Idha socati pecca socati
pāpakārī ubhayattha socati,
so socati so vihaññati
disvā kammakiliṭṭhamattano.

Tīṇi duccaritāni, ayaṃ soko.
 

Trang 16:

Trang 17:

Tattha katamo paridevo?

07. Kāmesu giddhā pasutā pamuṭṭhā
avadāniyā te visame niviṭṭhā,
dukkhūpanītā paridevayanti
kiṃsu bhavissāma ito cutāse.

Tisso vipattiyo, ayaṃ paridevo.

Tattha katamaṃ dukkhaṃ?

08. Sataṃ āsi ayosaṅkū - sabbe paccattavedanā,
jalitā jātavedāva - accisaṅghasamākulā.

“Mahā vata so pariḷāho” saṃyuttake suttaṃ saccasaṃyuttesu, idaṃ dukkhaṃ.

Tattha katamaṃ domanassaṃ?

09. Saṅkappehi pareto so - kapaṇo viya jhāyati,
sutvā paresaṃ nigghosaṃ - maṅku hoti tathāvidho.

Dveme tapanīyā dhammā, idaṃ domanassaṃ.

Tattha katamo upāyāso?

10. Kammārānaṃ yathā ukkā - anto ḍayhati no bahi,
evampi hadayaṃ mayhaṃ - anto ḍayhati no bahi.

Tayo aggī, ayaṃ upāyāso.

Tattha katamo appiyasampayogo?

11. Ayasāva malaṃ samuṭṭhitaṃ - tatuṭṭhāya tameva khādati,
evaṃ atidhonacārinaṃ - sāni kammāni nayanti duggatiṃ.

“Dveme tathāgataṃ abbhācikkhanti” ekuttarike suttaṃ dukesu ayaṃ appiyasampayogo.

Tattha katamo piyavippayogo?

12. Supinena yathāpi saṅgataṃ - paṭibuddho puriso na passati,
evampi mamāyitaṃ janaṃ - petaṃ kālakataṃ na passati.

“Te devā cavanadhammaṃ viditvā tīhi vācāhi anusāsanti,” ayaṃ piyavippayogo.
Yampicchaṃ na labhati: “Tisso māradhītaro.”

13. Tassa ce kāmayānassa, chandajātassa jantuno,
te kāmā parihāyanti, sallaviddhova ruppati.

Saṅkhittena pañcupādānakkhandhā dukkhā.
 

Trang 18:

Trang 19:

14. Cakkhuṃ sotaṃ ca ghānaṃ ca - jivhā kāyo tato manaṃ,
ete lokāmisā ghorā - yattha sattā puthujjanā.

“Pañcime bhikkhave khandhā,” idaṃ dukkhaṃ.

Tattha katamā jarā ca maraṇaṃ ca?

15. Appaṃ vata jīvitaṃ idaṃ - oraṃ vassasatāpi mīyati,
yo ce ’pi aticca jīvati - atha kho so jarasāpi mīyate.

“Ayyikā me kālakatā” saṃyuttake pasenadisaṃyuttake suttaṃ, ayaṃ jarā ca maraṇaṃ ca.

Tattha katamā cuti ca upapatti ca?

16. “Sabbe sattā marissanti - maraṇantaṃ hi jīvitaṃ,
yathākammaṃ gamissanti - puññapāpa phalūpagā “ti.

Ayaṃ cuti ca upapatti ca.

Imehi suttehi ekasadisehi ca aññehi navavidhaṃ suttaṃ taṃ anupaviṭṭhehi lakkhaṇato dukkhaṃ ñatvā sādhāraṇaṃ ca asādhāraṇaṃ ca dukkhaṃ ariyasaccaṃ niddisitabbaṃ. Gāthāhi gāthā anuminitabbā, byākaraṇehi vā byākaraṇaṃ, idaṃ dukkhaṃ.

Tattha katamo dukkhasamudayo?

17. Kāmesu sattā kāmasaṅgasattā
saññojane vajjamapassamānā,
na hi jātu saññojanasaṅgasattā
oghaṃ tareyyuṃ puthulaṃ mahantaṃ.

Cattāro āsavā suttaṃ, ayaṃ dukkhasamudayo.

Tattha katamo dukkhanirodho?

18. Yamhi na māyā vasatī na māno
yo vītalobho amamo nirāso,
panuṇṇakodho abhinibbutatto
so brāhmaṇo so samaṇo sa bhikkhu.

“Dve ’mā bhikkhave vimuttiyo, rāgavirāgo ca cetovimutti avijjāvirāgo ca paññāvimutti,” ayaṃ nirodho.

Tattha katamo maggo?

19. Esoca maggo natthañño - dassanassa visuddhiyā,
etaṃ hi tumhe paṭipajjatha - mārassetaṃ pamohanaṃ.

“Satt’ ime bhikkhave, bojjhaṅgā,” ayaṃ maggo.
 

Trang 20:

Trang 21:

Tattha katamaṃ dukkhaṃ ca nirodho ca?

23. Ucchinnabhavataṇhassa - santacittassa bhikkhuno,
vikkhīṇo jātisaṃsāro - natthi tassa punabbhavo.  

Tattha yaṃ cittaṃ idaṃ dukkhaṃ; yo bhavataṇhāya upacchedo, ayaṃ dukkhanirodho. “Vikkhīṇo jātisaṃsāro natthi tassa punabbhavo “ti niddeso. Imāni dve saccāni: dukkhaṃ ca nirodho ca.  

“Dve ’mā bhikkhave vimuttiyo: rāgavirāgā ca cetovimutti, avijjāvirāgā ca paññāvimutti.” Tattha yaṃ cittaṃ, idaṃ dukkhaṃ; yā vimutti, ayaṃ nirodho. Imāni dve saccāni: dukkhaṃ ca nirodho ca.

Tattha katamaṃ dukkhaṃ maggo ca?

24. Kumbhūpamaṃ kāyamimaṃ viditvā
nagarūpamaṃ cittamidaṃ ṭhapetvā,
yodhetha māraṃ paññāvudhena
jitaṃ ca rakkhe anivesano siyā.

Tattha yo ca kumbhūpamo kāyo yaṃ ca nagarūpamaṃ cittaṃ, idaṃ dukkhaṃ; yaṃ “paññāvudhena māraṃ yodhethā “ti, ayaṃ maggo. Imāni dve saccāni.
“Yaṃ bhikkhave na tumhākaṃ taṃ pajahatha.” Tattha yā pajahanā, ayaṃ maggo. Ye te dhammā anattaniyā pahātabbā, rūpaṃ yāva viññāṇaṃ, idaṃ dukkhaṃ. Imāni dve saccāni: dukkhaṃ ca maggo ca.

Tattha katamaṃ dukkhaṃ ca samudayo ca nirodho ca?

25. Ye keci sokā paridevitā vā
dukkhā ca lokasmiṃ anekarūpā,
piyaṃ paṭicca pabhavanti ete
piye asante na bhavanti ete.

Tattha ye sokaparidevā yaṃ ca anekarūpaṃ dukkhaṃ yaṃ pemato bhavati, idaṃ dukkhaṃ; yaṃ pemaṃ, ayaṃ samudayo; yo chandarāgavinayo piyassa akiriyā, ayaṃ nirodho. Imāni tīṇi saccāni.
 

Trang 22:

Trang 23:

Timbaruko paribbājako pacceti: “Sayaṃ kataṃ paraṃ katan “ti. Yath’ esā vīmaṃsā, idaṃ dukkhaṃ. Yā ete dve ante anupagamma majjhimā paṭipadā, avijjāpaccayā saṅkhārā yāva jātipaccayā jarāmaraṇaṃ, idampi dukkhaṃ ca samudayo ca. Viññāṇaṃ nāmarūpaṃ saḷāyatanaṃ phasso vedanā bhavo jāti jarāmaraṇaṃ, idaṃ dukkhaṃ. Avijjā saṅkhārā taṇhā upādānaṃ, ayaṃ samudayo. Iti idaṃ “sayaṃ kataṃ vīmaṃseyyā “ti yaṃ ca paṭiccasamuppāde dukkhaṃ, idaṃ dukkhaṃ eso samudayo niddiṭṭho. Avijjānirodhā saṅkhāranirodho yāva ca jarāmaraṇanirodho “ti, ayaṃ nirodho. Imāni tīṇi saccāni: dukkhaṃ ca samudayo ca nirodho ca.

Tattha katamaṃ dukkhaṃ ca samudayo ca maggo ca?

26. Yo dukkhamaddakkhi yato nidānaṃ
kāmesu so jantu kathaṃ nameyya,
kāmā hi loke saṅgāti ñatvā
tesaṃ satīmā vinayāya sikkhe “ti.

Tattha yo dukkhamaddakkhi, idaṃ dukkhaṃ; yato bhavati, ayaṃ samudayo; yaṃ diṭṭhaṃ yato bhavati yāva tassa vinayāya sikkhā, ayaṃ maggo. Imāni tīṇi saccāni.

Ekādasaṅguttaresu gopālakūpamasuttaṃ.

Tattha yā ca rūpaññūtā yaṃ ca saḷāyatanaṃ, yathā vaṇaṃ paṭicchādeti, yaṃ ca titthaṃ, yathā ca labhati dhammūpasaṃhitaṃ uḷāraṃ pītipāmojjaṃ, catubbidhaṃ ca attabhāvato vatthu, idaṃ dukkhaṃ. Yāva āsāṭikaṃ sāṭetā hoti, ayaṃ samudayo. Rūpaññutā āsāṭikasāṭanaṃ vaṇapaṭicchādanaṃ vīthiññutā gocarakusalaṃ ca, ayaṃ maggo. Avasesā dhammā atthi hetū, atthi paccayā, atthi nissayā, sāvasesadohitā anekapūjā ca kalyāṇamittatāpaccayā dhammā, vīthiññutā ca hetu. Imāni tīṇi saccāni.

Tattha katamaṃ dukkhaṃ ca maggo ca nirodho ca?

27. Sati kāyagatā upaṭṭhitā
chasu phassāyatanesu saṃvuto,
satataṃ bhikkhu samāhito
jaññā nibbānamattano.
 

Trang 24:

Trang 25:

Tattha yā ca kāyagatā sati, yaṃ ca saḷāyatanaṃ, sabbaṃ cetaṃ dukkhaṃ; yā ca kāyagatā sati yo ca sīlasaṃvaro yo ca samādhi yattha yā sati, ayaṃ paññākkhandho. Sabbampi sīlakkhandho samādhikkhandho, ayaṃ maggo. Evaṃvihārinā ñātabbaṃ nibbānaṃ, ayaṃ nirodho. Imāni tīṇi saccāni.
Sīle patiṭṭhāya dve dhammā bhāvetabbā: samatho ca vipassānā ca. Tattha ye cittasahajātā dhammā, idaṃ dukkhaṃ; yo ca samatho yā ca vipassanā, ayaṃ maggo. Rāgavirāgā ca cetovimutti, avijjāvirāgā ca paññāvimutti, ayaṃ nirodho. Imāni tīṇi saccāni.

Tattha katamo samudayo ca nirodho ca?

28. Āsā pihā ca abhinandanā ca
anekadhātūsu sarā patiṭṭhitā,
aññāṇamūlappabhavā pajappitā
sabbā mayā byantikatā samūlakā.

Tattha aññāṇamūlappabhavāti purimakehi samudayo. Sabbā mayā byantikatā samūlakā “ti nirodho. Imāni dve saccāni.

“Catunnaṃ dhammānaṃ ananubodhā appaṭivedhā” vitthārena kātabbaṃ. Ariyassa sīlassa samādhino paññāya vimuttiyā. Tattha yo imesaṃ catunnaṃ dhammānaṃ ananubodho apaṭivedho, ayaṃ samudayo; paṭivedho bhavanettiyā, ayaṃ nirodho. Ayaṃ samudayo ca nirodho ca.

Tattha katamo samudayo ca maggo ca?

29. Yāni sotāni lokasmiṃ (ajitāni bhagavā)
sati tesaṃ nivāraṇaṃ,
sotānaṃ saṃvaraṃ brūmi
paññāyete pithīyare.

“Yāni sotānī “ti, ayaṃ samudayo; yā ca paññā, yaṃ ca sati nivāraṇaṃ pidhānaṃ ca, ayaṃ maggo. Imāni dve saccāni.

“Sañcetaniyaṃ suttaṃ” daḷhanemiyānakāro chahi māsehi niddiṭṭho. Tattha yaṃ kāyakammaṃ savaṅkaṃ sadosaṃ sakasāvaṃ, yā savaṅkatā sadosatā sakasāvatā, ayaṃ samudayo. Evaṃ vacīkammaṃ, manokammaṃ yaṃ kāyakammaṃ avaṅkaṃ adosaṃ akasāvaṃ, yā avaṅkatā adosatā akasāvatā, ayaṃ maggo. Evaṃ vacīkammaṃ manokammaṃ. Imāni dve saccāni samudayo ca maggo ca.
 

Trang 26:

Trang 27:

Tattha katamo samudayo ca nirodho ca maggo ca?

“Nissitassa calitaṃ, anissitassa calitaṃ natthi, calite asati passaddhi, passaddhiyā sati nati na hoti, natiyā asati āgatigati na hoti, āgatigatiyā asati cutūpapāto na hoti, cutūpapāte asati nevidha na huraṃ na ubhayamantarena. Esevanto dukkhassā ”ti.

Tattha dve nissayā, ayaṃ samudayo; yo ca anissayo yā ca anati, ayaṃ maggo; yā āgatigati na hoti cutūpapāto ca yo esevanto dukkhassā ”ti, ayaṃ nirodho. Imāni tīṇi saccāni.

“Anupaṭṭhitakāya sati –pe– yaṃ vimuttiñāṇadassanaṃ, ayaṃ samudayo; ekādasa upanissāyā vimuttiyo yāva upanissayasampadā upaṭṭhitakāyasatissa viharati. Sīlasaṃvaro sosaniyo hoti.

Yaṃ ca vimuttiñāṇadassanaṃ, ayaṃ maggo; yā ca vimutti, ayaṃ nirodho. Imāni tīṇi saccāni: samudayo ca nirodho ca maggo ca.

Tattha katamo nirodho ca maggo ca?
30. Sayaṃ katena kammena
tena attanā abhinibbānagato vitiṇṇakaṅkho,
vibhavaṃ ca ñatvā lokasmiṃ
tāva khīṇapunabbhavo sa bhikkhu.

Yaṃ kammena, ayaṃ maggo; yaṃ khīṇapunabbhavo, ayaṃ nirodho. Imāni dve saccāni.

“Pañca vimuttāyatanāni, satthā vā dhammaṃ deseti aññataro vā viññū sabrahmacārī ”ti vitthārena kātabbā. Tassa atthapaṭisaṃvedissa pāmojjaṃ jāyati, pamuditassa pīti jāyati, yāva nibbindanto virajjati, ayaṃ maggo; yā vimutti, ayaṃ nirodho. Evaṃ pañca vimuttāyatanāni vitthārena. Imāni dve saccāni: nirodho ca maggo ca.

Imāni sādhāraṇāni suttāni. Imehi sādhāraṇehi suttehi yathāniddiṭṭhehi paṭivedhato ca lakkhaṇato ca otāretvā aññāni suttāni niddisitabbāni aparihāpentena. Gāthāhi gāthā anuminitabbā, byākaraṇehi byākaraṇaṃ.
 

Trang 28:

Trang 29:

Ime ca sādhāraṇā dasaparivaḍḍhakā eko ca catukko niddeso sādhāraṇo. ayaṃ ca pakiṇṇakaniddeso. Ekaṃ pañca cha ca savekadeso sabbaṃ. Ime dve parivajjanā purimakā ca dasa. Ime dvādasa parivaḍḍhakā saccāni.

Ettāvatā sabbaṃ suttaṃ natthi. Taṃ byākaraṇaṃ vā gāthā vā. Imehi dvādasahi parivaḍḍhakehi na otarituṃ, appamattena pariyesitvā niddisitabbā.

Tatthāyaṃ saṅkhepo: sabbaṃ dukkhaṃ sattahi padehi samosaraṇaṃ gacchati. Katarehi sattahi? Appiyasampayogo ca piyavippayogo ca, imehi dvīhi padehi sabbaṃ dukkhaṃ niddisitabbaṃ. Tassa dve nissayā: kāyo ca cittaṃ ca, tena vuccati: kāyikaṃ dukkhaṃ cetasikaṃ ceti, natthi taṃ dukkhaṃ na kāyikaṃ vā na cetasikaṃ, sabbaṃ dukkhaṃ dvīhi [dukkhehi] niddisitabbaṃ: kāyikena ca cetasikena ca, tīhi dukkhatāhi saṅgahitaṃ: dukkhadukkhatāya saṅkhāradukkhatāya vipariṇāmadukkhatāya. Iti taṃ sabbaṃ dukkhaṃ tīhi dukkhatāhi saṅgahitaṃ, iti idaṃ ca dukkhaṃ tividhaṃ, duvidhaṃ dukkhaṃ kāyikaṃ ca cetasikaṃ ca, duvidhaṃ appiyasampayogo ca piyavippayogo ca. Idaṃ sattavidhaṃ dukkhaṃ.

Tattha tividho samudayo acatuttho apañcamo.

Katamo tividho? Taṇhā ca diṭṭhi ca kammaṃ ca.

Tattha taṇhāva bhavasamudayo. kammaṃ. Tathā nibbattassa hīnappaṇītatā ayaṃ samudayo. Iti yāpi bhavagatīsu hīnatā ca paṇītatā ca, yāpi tīhi dukkhatāhi saṅgahitā, yo ’pi dvīhi mūlehi samudānīto avijjāya nivutassa bhavataṇhāsaṃyuttassa saviññāṇako kāyo, so ’pi tīhi dukkhatāhi saṅgahito.

Tathā vipallāsato diṭṭhi avagantabbā yā sattavidhā niddisitabbā eko vipallāso tīṇi niddesayati cattāri vipallāsavatthūni.

Tattha katamo eko vipallāso? Yo viparītagāho paṭikkhepena otaraṇaṃ yathā “anicce niccam” iti viparītaṃ gaṇhāti. Evaṃ cattāro vipallāsā. Ayameko vipallāsīyati saññā cittaṃ diṭṭhi.

Katamāni cattāri vipallāsavatthūni? Kāyo vedanā cittaṃ dhammā.
 

Trang 30:

Trang 31:

Evaṃ vipallāsagatassa akusalaṃ ca pavaḍḍheti. Tattha saññāvipallāso dosaṃ akusalamūlaṃ pavaḍḍheti, cittavipallāso lobhaṃ akusalamūlaṃ pavaḍḍheti, diṭṭhivipallāso mohaṃ akusalamūlaṃ pavaḍḍheti. Tattha dosassa akusalamūlassa tīṇi micchattāni phalaṃ: micchāvācā micchākammanto micchāājīvo; lobhassa akusalamūlassa tīṇi micchattāni phalaṃ: micchāsaṅkappo micchāvāyāmo micchāsamādhi; mohassa akusala-mūlassa dve micchattāni phalaṃ: micchādiṭṭhi ca micchāsati ca. Evaṃ akusalaṃ sahetu sappaccayaṃ vipallāsā ca paccayo. Akusalamūlāni sahetu, eteyeva paṭipakkhena anūnā anadhikā dvīhi paccayehi niddisitabbā. Nirodhe ca magge ca vipallāsamupādāya parato paṭipakkhena.

Tatthimā uddānagāthā:

(a) Avijjāya nivuto loko - cittaṃ saṃyojanampi ca,
yā ucchinna bhavataṇhā - dvedhā ceva vimuttiyo.

(b) Kumbhūpamaṃ kāyamimaṃ - yaṃ na tumhākaṃ jahātha,
ye keci sokā paridevā - timbaruko ca sayaṃ kataṃ.

(c) Dukkhaṃ diṭṭhi ca uppannaṃ - yaṃ ca gopālakūpamaṃ,
sati kāyagatā māhu - samatho ca vipassanā.

(d) Āsā pihā ca abhinandanā ca - catunnamananubodhanā,
yāni sotāni lokasmiṃ - daḷhanemiyānakāro.

(e) Yaṃ nissitassa calitaṃ - anapaṭṭhitakāya sati,
sayaṃ katena kammena - vimuttāyatanehi ca.

Peṭakopadese mahākaccāyanena bhāsite
ariyasaccappakāsanā nāma paṭhamabhūmi samattā.
 

<Trang Trước>

<Trang Kế>