Trang Chính

Trang Các Bản Dịch Mới

Font VU-Times

 

TAM TẠNG PĀLI - VIỆT tập 45

 

MILINDA VẤN ĐẠO

 

Người Dịch: Tỳ khưu Indacanda

(Đọc với font VU- Times và Acrobat Reader)

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

II. PHẨM KHÔNG BỊ CHIA RẼ

1. CÂU HỎI VỀ CÁC ĐIỀU NHỎ NHẶT VÀ TIỂU TIẾT

1. “Thưa ngài Nāgasena, điều này cũng đă được đức Thế Tôn nói đến: ‘Này các tỳ khưu, Ta thuyết giảng Giáo Pháp sau khi đă hiểu biết tận tường, không phải không do Thắng Trí.’ Và c̣n nữa, ở sự quy định về Luật Ngài đă nói như vầy: ‘Này Ānanda, sau khi Ta tịch diệt, Hội Chúng trong khi mong muốn hăy hủy bỏ các điều học nhỏ nhặt và tiểu tiết.’ Thưa ngài Nāgasena, về việc đức Thế Tôn bảo hủy bỏ các điều học nhỏ nhặt và tiểu tiết sau khi Ngài đă tịch diệt, phải chăng các điều học nhỏ nhặt và tiểu tiết đă được quy định sai, hay là đă được quy định khi không có sự việc (xảy ra), sau khi đă không nhận biết? Thưa ngài Nāgasena, nếu điều đă được nói bởi đức Thế Tôn là: ‘Này các tỳ khưu, Ta thuyết giảng Giáo Pháp sau khi đă hiểu biết tận tường, không phải không do Thắng Trí,’ như thế th́ lời nói rằng: ‘Này Ānanda, sau khi Ta tịch diệt, Hội Chúng trong khi mong muốn hăy hủy bỏ các điều học nhỏ nhặt và tiểu tiết’ là sai trái. Nếu ở sự quy định về Luật, đức Như Lai đă nói như vầy: ‘Này Ānanda, sau khi Ta tịch diệt, Hội Chúng trong khi mong muốn hăy hủy bỏ các điều học nhỏ nhặt và tiểu tiết,’ như thế th́ lời nói: ‘Này các tỳ khưu, Ta thuyết giảng Giáo Pháp sau khi đă hiểu biết tận tường, không phải không do Thắng Trí’ cũng là sai trái. Câu hỏi này cũng có cả hai khía cạnh, tinh vi, tế nhị, vô cùng khôn khéo, vô cùng sâu xa, khó phân giải. Nó được dành cho ngài. Ở đây, xin ngài hăy thể hiện sự triển khai về năng lực trí tuệ của ngài.”

2. “Tâu đại vương, điều này cũng đă được đức Thế Tôn nói đến: ‘Này các tỳ khưu, Ta thuyết giảng Giáo Pháp sau khi đă hiểu biết tận tường, không phải không do Thắng Trí.’ Và ở sự quy định về Luật Ngài đă nói như vầy: ‘Này Ānanda, sau khi Ta tịch diệt, Hội Chúng trong khi mong muốn hăy hủy bỏ các điều học nhỏ nhặt và tiểu tiết.’ Tâu đại vương, đức Như Lai đă nói điều ấy trong khi thử thách các vị tỳ khưu rằng: ‘Sau khi Ta tịch diệt, các đệ tử của Ta, trong khi hết bị ràng buộc với Ta, th́ sẽ loại bỏ các điều học nhỏ nhặt và tiểu tiết, hay là sẽ gắn bó?’ Tâu đại vương, giống như đức Chuyển Luân Vương có thể nói với các con trai như vầy: ‘Này các con, lănh thổ rộng lớn này được bao bọc bởi đại dương ở tất cả các phương. Này các con, để duy tŕ chừng ấy (lănh thổ) bằng binh lực là việc làm khó khăn. Này các con, sau khi ta băng hà các con hăy buông bỏ các khu vực biên địa.’ Tâu đại vương, phải chăng sau khi vua cha băng hà các hoàng tử có thể buông lơi tất cả các khu vực biên địa ấy là phần lănh thổ đă nắm trong tay?”

“Thưa ngài, không đúng. Thưa ngài, các vị vua c̣n ham muốn nhiều hơn. Các hoàng tử v́ ḷng tham đối với vương quốc có thể tóm thâu lănh thổ hai lần ba lần hơn thế nữa, làm sao họ có thể buông lơi phần lănh thổ đă nắm trong tay?”

“Tâu đại vương, tương tợ y như thế đức Như Lai trong khi thử thách các vị tỳ khưu đă nói như vầy: ‘Này Ānanda, sau khi Ta tịch diệt, Hội Chúng trong khi mong muốn hăy hủy bỏ các điều học nhỏ nhặt và tiểu tiết.’  

Tâu đại vương, nhằm sự giải thoát hoàn toàn khổ đau, những người con trai của đức Phật với ḷng tham muốn về Giáo Pháp có thể ǵn giữ c̣n nhiều hơn một trăm năm mươi điều học, làm sao các vị lại buông lơi điều học đă được quy định theo truyền thống?”

“Thưa ngài Nāgasena, điều mà đức Thế Tôn đă nói về ‘các điều học nhỏ nhặt và tiểu tiết,’ ở đây đám người này là mê muội, bị sanh khởi nỗi phân vân, bị tác động, bị khởi lên sự nghi ngờ. Các điều học nhỏ nhặt ấy là các điều nào? Các điều học tiểu tiết là các điều nào?”

“Tâu đại vương, điều học nhỏ nhặt là tội dukkaṭa (đă làm sai trái). Điều học tiểu tiết là tội dubbhāsita (đă nói sai trái). Hai loại này là các điều học nhỏ nhặt và tiểu tiết. Tâu đại vương, các vị đại trưởng lăo trước đây đă nêu lên sự phân vân về điều này. Do đức Thế Tôn mà câu hỏi này đă được nêu ra; nó cũng đă gây ra sự không đồng nhất trong cuộc thảo luận về việc duy tŕ Giáo Pháp bởi các vị ấy.”

“Thưa ngài Nāgasena, điều bí ẩn của đấng Chiến Thắng bị bỏ quên bấy lâu, vào lúc này hôm nay đă được mở ra, đă được làm rơ ràng ở thế gian.”

Câu hỏi về các điều nhỏ nhặt và tiểu tiết là thứ nhất.

*****

 

2. CÂU HỎI VỀ CÂU TRẢ LỜI NÊN ĐƯỢC Đ̀NH CHỈ

1. “Thưa ngài Nāgasena, điều này cũng đă được đức Thế Tôn nói đến: ‘Này Ānanda, không có bàn tay nắm lại của vị thầy ở các giáo lư của đức Như Lai.’ Và thêm nữa khi được trưởng lăo Māluṅkyaputta hỏi câu hỏi, Ngài đă không trả lời. Thưa ngài Nāgasena, câu hỏi này có hai đầu mối và sẽ được nương vào một đầu mối: hoặc là do sự không biết hoặc là do việc che giấu. Thưa ngài Nāgasena, nếu điều đă được nói bởi đức Thế Tôn là: ‘Này Ānanda, không có bàn tay nắm lại của vị thầy ở các giáo lư của đức Như Lai,’ như thế th́ do không biết mà đă không trả lời cho trưởng lăo Māluṅkyaputta. Nếu trong khi biết mà đă không trả lời, như thế th́ có bàn tay nắm lại của vị thầy ở các giáo lư của đức Như Lai. Câu hỏi này cũng có cả hai khía cạnh, được dành cho ngài. Nó nên được giải quyết bởi ngài.”

2. “Tâu đại vương, điều này cũng đă được đức Thế Tôn nói đến: ‘Này Ānanda, không có bàn tay nắm lại của vị thầy ở các giáo lư của đức Như Lai,’ và câu hỏi được hỏi bởi trưởng lăo Māluṅkyaputta đă không được trả lời. Nhưng điều ấy không phải do sự không biết, không phải do việc che giấu. Tâu đại vương, đây là bốn cách trả lời câu hỏi. Bốn cách nào? ‘Câu hỏi nên được trả lời dứt khoát, câu hỏi nên được trả lời sau khi phân tích, câu hỏi nên được trả lời bằng sự hỏi lại, câu hỏi nên được đ́nh chỉ.’

Tâu đại vương, câu hỏi nên được trả lời dứt khoát là câu hỏi nào? ‘Có phải sắc là vô thường?’ là câu hỏi nên được trả lời dứt khoát. ‘Có phải thọ là vô thường,’ ‘Có phải tưởng là vô thường,’ ‘Có phải các hành là vô thường,’ ‘Có phải thức là vô thường’ là câu hỏi nên được trả lời dứt khoát. Đây là câu hỏi nên được trả lời dứt khoát.  

Câu hỏi nên được trả lời sau khi phân tích là câu hỏi nào? ‘Chẳng lẽ sắc là vô thường’ là câu hỏi nên được trả lời sau khi phân tích. ‘Chẳng lẽ thọ là vô thường,’ ‘Chẳng lẽ tưởng là vô thường,’ ‘Chẳng lẽ các hành là vô thường,’ ‘Chẳng lẽ thức là vô thường’ là câu hỏi nên được trả lời sau khi phân tích. Đây là câu hỏi nên được trả lời sau khi phân tích.

Câu hỏi nên được trả lời bằng sự hỏi lại là câu hỏi nào? ‘Phải chăng nhận thức mọi thứ bằng con mắt?’ Đây là câu hỏi nên được trả lời bằng sự hỏi lại.

Câu hỏi nên được đ́nh chỉ là câu hỏi nào? ‘Thế giới là thường c̣n’ là câu hỏi nên được đ́nh chỉ. ‘Thế giới là không thường c̣n,’ ‘Thế giới là có giới hạn,’ ‘Thế giới là không có giới hạn,’ ‘Thế giới là có giới hạn và không có giới hạn,’ ‘Thế giới không phải là có giới hạn và cũng không phải là không có giới hạn,’ ‘Mạng sống là vật ấy thân thể là vật ấy,’ ‘Mạng sống là vật khác thân thể là vật khác,’ ‘Có phải đức Như Lai hiện hữu ở nơi khác sau khi chết,’ ‘Có phải đức Như Lai không hiện hữu ở nơi khác sau khi chết,’ ‘Có phải đức Như Lai hiện hữu và không hiện hữu ở nơi khác sau khi chết,’ ‘Có phải đức Như Lai không hiện hữu và không phải là không hiện hữu ở nơi khác sau khi chết’ là câu hỏi nên được đ́nh chỉ. Đây là câu hỏi nên được đ́nh chỉ.

Tâu đại vương, đức Thế Tôn đă không trả lời câu hỏi nên được đ́nh chỉ ấy của trưởng lăo Māluṅkyaputta. Vậy th́ v́ lư do ǵ mà câu hỏi ấy là nên được đ́nh chỉ? Không có nguyên nhân hay là lư do cho việc làm sáng tỏ nó, do đó câu hỏi ấy là nên được đ́nh chỉ. Đối với chư Phật Thế Tôn, không có việc thốt lên lời nói không có lư do, không có nguyên nhân.”

“Thưa ngài Nāgasena, tốt lắm! Trẫm chấp nhận điều này đúng theo như vậy.”

Câu hỏi về việc trả lời nên được đ́nh chỉ là thứ nh́.

*****

 

3. CÂU HỎI VỀ VIỆC SỢ HĂI HAY KHÔNG SỢ HĂI SỰ CHẾT

1. “Thưa ngài Nāgasena, điều này cũng đă được đức Thế Tôn nói đến: ‘Tất cả run sợ h́nh phạt, tất cả sợ hăi sự chết.’ Và thêm nữa Ngài đă nói rằng: ‘Vị A-la-hán đă vượt qua mọi sự sợ hăi.’ Thưa ngài Nāgasena, phải chăng vị A-la-hán không run sợ đối với mọi sự sợ hăi về h́nh phạt? Hay là các chúng sanh địa ngục bị đốt cháy, bị đun sôi, bị đốt nóng, bị đun nóng ở địa ngục, trong khi đang chết từ đại địa ngục có màng lưới lửa cháy rực ấy, mới sợ hăi sự chết? Thưa ngài Nāgasena, nếu điều đă được nói bởi đức Thế Tôn là: ‘Tất cả run sợ h́nh phạt, tất cả sợ hăi sự chết,’ như thế th́ lời nói rằng ‘Vị A-la-hán đă vượt qua mọi sự sợ hăi’ là sai trái. Nếu điều đă được nói bởi đức Thế Tôn là: ‘Vị A-la-hán đă vượt qua mọi sự sợ hăi,’ như thế th́ lời nói rằng: ‘Tất cả run sợ h́nh phạt, tất cả sợ hăi sự chết’ cũng là sai trái. Câu hỏi này cũng có cả hai khía cạnh, được dành cho ngài. Nó nên được giải quyết bởi ngài.”  

“Tâu đại vương, lời nói này đă được nói bởi đức Thế Tôn: ‘Tất cả run sợ h́nh phạt, tất cả sợ hăi sự chết’ là không liên quan đến các vị A-la-hán. Các vị A-la-hán là ngoại lệ trong sự việc này. Nhân gây sợ hăi đă được các vị A-la-hán trừ diệt. Tâu đại vương, những chúng sanh nào có phiền năo, có tà kiến về bản ngă quá lố, có tính khí thăng trầm theo lạc và khổ, th́ điều đă được nói bởi đức Thế Tôn: ‘Tất cả run sợ h́nh phạt, tất cả sợ hăi sự chết’ là liên quan đến những người ấy. Tâu đại vương, đối với vị A-la-hán tất cả cảnh giới tái sanh đă bị chặt đứt, nguồn sản xuất đă bị tiêu hoại, sự nối liền với việc tái sanh đă bị hủy diệt, khung sườn đă bị phá vỡ, tất cả các điều kiện của hữu đă bị tiêu hủy, tất cả các hành đă bị trừ tuyệt, thiện và bất thiện đă bị thủ tiêu, vô minh đă bị tiêu tan, thức không c̣n chủng tử đă được tạo lập, tất cả phiền năo đă được đốt cháy, các pháp thế gian đă được vượt lên; v́ thế vị A-la-hán không run sợ đối với tất cả các nỗi sợ hăi. Tâu đại vương, ở đây bốn vị quan đại thần của đức vua là trung thành, đă đạt danh tiếng, được tin cậy, được phong tước vị có quyền hành lớn lao. Rồi vào lúc có sự việc cần làm nào đó sanh khởi, đức vua ra lệnh đến tất cả dân chúng ở trong lănh địa của ḿnh rằng: ‘Hết thảy tất cả hăy nộp thuế cho trẫm. Các khanh, bốn quan đại thần, hăy hoàn thành sự việc cần làm ấy.’ Tâu đại vương, phải chăng sự run sợ do nỗi sợ hăi về thuế có thể sanh khởi cho bốn vị quan đại thần ấy?”

“Thưa ngài, không đúng.”

“Tâu đại vương, v́ lư do ǵ?”

“Thưa ngài, bốn người ấy đă được đức vua phong tước vị tối cao. Không có thuế má đối với họ. Họ vượt qua khỏi các loại thuế má. Điều đă được đức vua ra lệnh: ‘Hết thảy tất cả hăy nộp thuế cho trẫm’ là liên quan đến những người c̣n lại.”

“Tâu đại vương, tương tợ y như thế lời nói này đă được nói bởi đức Thế Tôn là không liên quan đến các vị A-la-hán. Các vị A-la-hán là ngoại lệ trong sự việc này. Nhân gây sợ hăi đă được các vị A-la-hán trừ diệt. Tâu đại vương, những chúng sanh nào có phiền năo, có tà kiến về bản ngă quá lố, có tính khí thăng trầm theo lạc và khổ, th́ điều đă được nói bởi đức Thế Tôn: ‘Tất cả run sợ h́nh phạt, tất cả sợ hăi sự chết’ là liên quan đến những người ấy. Do đó, vị A-la-hán không run sợ đối với tất cả các nỗi sợ hăi.”

“Thưa ngài Nāgasena, lời nói ấy không bao gồm phần c̣n lại, lời nói ‘tất cả’ ấy là trừ ra phần c̣n lại. Về việc ấy, xin ngài hăy nói cho trẫm thêm về lư do để xác định lời nói ấy.”

“Tâu đại vương, ở đây người trưởng làng ở ngôi làng có thể ra lệnh cho viên mơ làng rằng: ‘Này ông mơ làng, hết thảy tất cả dân làng ở trong làng hăy mau chóng tụ tập lại trước mặt tôi.’ Người ấy, sau khi chấp nhận: ‘Tốt lằm, thưa trưởng làng,’ đă đứng ở giữa làng thông báo ba lần rằng: ‘Hết thảy tất cả dân làng ở trong làng hăy mau mau tụ tập lại trước mặt trưởng làng.’ Sau đó, do lời nói của viên mơ làng, các dân làng đă cấp tốc tụ tập lại rồi báo cho ông trưởng làng rằng: ‘Thưa trưởng làng, tất cả dân làng đă tụ tập lại. Ngài có việc ǵ cần làm, xin hăy tiến hành điều ấy.’  

Tâu đại vương, người trưởng làng ấy, trong khi bảo những người chủ chốt tụ tập lại, th́ ra lệnh cho tất cả dân làng như thế, và những người (dân làng) ấy dầu được ra lệnh nhưng không phải tất cả đều tụ tập lại, chỉ có những người chủ chốt tụ tập lại. Và người trưởng làng chấp nhận như thế: ‘Chỉ bấy nhiêu là dân làng của tôi.’ Những người khác đă không đến là nhiều hơn: đàn bà, đàn ông, tớ gái, tôi nam, người làm thuê, nhân công, khách lữ hành, người bệnh, ḅ, trâu, dê, cừu, chó; tất cả những ai không đến đều không tính. Điều đă được ra lệnh: ‘Tất cả hăy tụ tập lại’ chỉ liên quan đến những người chủ chốt. Tâu đại vương, tương tợ y như thế lời nói này đă được nói bởi đức Thế Tôn là không liên quan đến các vị A-la-hán. Các vị A-la-hán là ngoại lệ trong sự việc này. Nhân gây sợ hăi đă được các vị A-la-hán trừ diệt. Tâu đại vương, những chúng sanh nào có phiền năo, có tà kiến về bản ngă quá lố, có tính khí thăng trầm theo lạc và khổ, th́ điều đă được nói bởi đức Thế Tôn: ‘Tất cả run sợ h́nh phạt, tất cả sợ hăi sự chết’ là liên quan đến những người ấy. Do đó, vị A-la-hán không run sợ đối với tất cả các nỗi sợ hăi.

Tâu đại vương, có lời nói thiếu sót với ư nghĩa thiếu sót, có lời nói thiếu sót với ư nghĩa không thiếu sót, có lời nói không thiếu sót với ư nghĩa thiếu sót, có lời nói không thiếu sót với ư nghĩa không thiếu sót. Ư nghĩa nên được tiếp thu theo từng trường hợp một.

Tâu đại vương, ư nghĩa nên được tiếp thu theo năm cách: theo đoạn văn trích dẫn, theo nghĩa chính yếu, theo truyền thống của vị thầy, theo ư định, theo tính chất vượt trên lư do. Chính ở đây, ‘đoạn văn trích dẫn’ là đoạn Kinh thích hợp, ‘nghĩa chính yếu’ là phù hợp với Kinh, ‘truyền thống của vị thầy’ là học thuyết của vị thầy, ‘ư định’ là quan niệm của bản thân, ‘tính chất vượt trên lư do’ là lư do đă được tổng hợp từ bốn cách này. Tâu đại vương, ư nghĩa nên được tiếp thu theo năm lư do này. Câu hỏi ấy nên được giải quyết một cách khéo léo đúng y như thế.”

2. “Thưa ngài Nāgasena, hăy là như vậy, trẫm chấp nhận điều ấy. Xem như các vị A-la-hán là ngoại lệ trong sự việc này, và các chúng sanh c̣n lại run sợ. Trái lại, các chúng sanh địa ngục ở nơi địa ngục, trong khi cảm nhận các thọ khổ, sắc bén, nhức nhối, với tất cả các phần thân thể và tứ chi bị thiêu đốt, bị đốt cháy, với miệng khóc lóc, rên rỉ thảm thương, than văn, van xin, bị nhận lănh các nỗi khổ đau sắc bén không thể chịu đựng, không có sự bảo vệ, không nơi nương nhờ, ở t́nh trạng không có chốn nương nhờ, không ít sầu bệnh, có cảnh giới tái sanh tận sau cùng, chốn đến kế tiếp toàn là sầu muộn, có sự đốt cháy và chói sáng nóng bức, mănh liệt, dữ tợn, và thô tháo, có các âm thanh ồn ào của tiếng gào thét gây ra sự khiếp đảm và sợ hăi, bị bao vây bởi màng lưới lửa sáu màu kết lại với nhau, với cường độ của ngọn lửa tỏa nóng đến một trăm do-tuần ở xung quanh, trong khi nói đến đại địa ngục cùng cực, nóng bức, có phải họ sợ hăi sự chết?”

“Tâu đại vương, đúng vậy.”

“Thưa ngài Nāgasena, chẳng lẽ địa ngục là phải chịu cảm thọ toàn là khổ đau? Hơn nữa, tại sao các chúng sanh địa ngục phải chịu cảm thọ toàn là khổ đau lại sợ hăi sự chết trong khi ĺa khỏi địa ngục? Ở địa ngục có cái ǵ mà họ thích thú?”  

“Tâu đại vương, không phải các chúng sanh địa ngục ấy thích thú nơi địa ngục, chúng quả có mong muốn được giải thoát khỏi địa ngục. Tâu đại vương, điều ấy là oai lực của sự chết, v́ điều ấy mà sự run sợ sanh khởi ở các chúng sanh ấy.”

“Thưa ngài Nāgasena, trẫm không tin điều ấy là việc sự run sợ sự chết sanh khởi ở những người có mong muốn được giải thoát. Thưa ngài Nāgasena, việc những người ấy đạt được điều đă mong mỏi; sự kiện ấy nực cười. Xin ngài hăy giúp cho trẫm hiểu bằng lư lẽ.”

3. “Tâu đại vương, cái ‘sự chết’ này là cơ sở đem lại sự run sợ cho những người chưa nh́n thấy Sự Thật; hạng người này run sợ và bị kích động về việc này. Tâu đại vương, và người nào sợ hăi rắn măng xà, người ấy trong khi sợ hăi sự chết th́ sợ hăi rắn măng xà. Và người nào sợ hăi voi, —(như trên)— sợ hăi sư tử, hổ, báo, gấu, chó sói, trâu rừng, ḅ mộng, lửa, nước, chông, gai. Và người nào sợ hăi gươm đao, người ấy trong khi sợ hăi sự chết th́ sợ hăi gươm đao. Tâu đại vương, việc chúng sanh c̣n phiền năo run sợ, sợ hăi sự chết, điều ấy là quyền lực của thực chất và bản thể của sự chết. Tâu đại vương, mặc dầu có mong muốn được giải thoát chúng sanh địa ngục cũng run sợ sự chết.

Tâu đại vương, ở đây có bệnh mỡ đóng cục sanh khởi ở thân thể của người đàn ông. Người ấy bị khổ sở v́ căn bệnh ấy, có ước muốn được thoát khỏi hẳn cơn nguy kịch, nên cho mời người thầy thuốc phẫu thuật. Người thầy thuốc phẫu thuật, sau khi chấp nhận người ấy, sẽ đem lại dụng cụ để lấy đi căn bệnh ấy của người ấy, sẽ mài bén con dao mổ, sẽ đặt thanh dẹp cho việc đốt nóng ở ngọn lửa, sẽ cho nghiền nát chất kiềm và muối ở đá nghiền, tâu đại vương, phải chăng sự run sợ có thể sanh khởi ở người bệnh ấy do việc mổ xẻ bằng con dao bén, do việc đốt nóng bằng hai thanh dẹp, do việc đắp vào chất kiềm và muối?”

“Thưa ngài, đúng vậy.”

4. “Tâu đại vương, như thế người bệnh ấy, mặc dầu có ước muốn được giải thoát khỏi căn bệnh, cũng có sự run sợ do nỗi sợ hăi về cảm thọ sanh khởi. Tâu đại vương, tương tợ y như thế các chúng sanh địa ngục, mặc dầu có ước muốn được giải thoát khỏi địa ngục, cũng có sự run sợ do nỗi sợ hăi về sự chết sanh khởi. Tâu đại vương, ở đây có người là kẻ phạm tội đối với chủ nhân bị bắt, bị tống vào pḥng giam với sự trói lại bằng sợi xích, có ước muốn được tự do. Chủ nhân ấy, có ư muốn trả tự do, bảo đưa người ấy đến, tâu đại vương, phải chăng sự run sợ do việc nh́n thấy chủ nhân sẽ sanh khởi ở người ấy, là kẻ phạm tội đối với chủ nhân, trong khi biết rằng: ‘Ta đă làm quấy’?”

“Thưa ngài, đúng vậy.”

“Tâu đại vương, như thế người ấy, là kẻ phạm tội đối với chủ nhân, mặc dầu có ước muốn được tự do, cũng có sự run sợ do nỗi sợ hăi chủ nhân sanh khởi. Tâu đại vương, tương tợ y như thế đối với các người ở địa ngục, mặc dầu có ước muốn được giải thoát khỏi địa ngục, sự run sợ do nỗi sợ hăi về sự chết cũng sẽ sanh khởi ở nơi họ.”

“Thưa ngài, xin hăy nói thêm về lư do khác nữa, nhờ vào lư do ấy trẫm có thể xác định niềm tin.”

5. “Tâu đại vương, ở đây có người nam bị cắn bởi rắn độc có nọc độc ở nanh. Do tác động của nọc độc ấy, người ấy ngă xuống, té lên, lăn qua, lăn lại. Khi ấy, có một người nam khác với câu bùa chú có năng lực đem lại con rắn độc có nọc độc ở nanh ấy, rồi cho hút ngược trở lại nọc độc ở nanh ấy, tâu đại vương đối với người nam bị nhiễm nọc độc ấy, khi con rắn có nộc độc ở nanh ấy đang tiến đến gần với nguyên nhân tốt lành, phải chăng nỗi run sợ có thể sanh khởi ở người ấy?”

“Thưa ngài, đúng vậy.”

“Tâu đại vương, ở h́nh thức tương tợ như thế, trong khi con rắn đang tiến đến gần, mặc dầu với nguyên nhân tốt lành, nỗi run sợ cũng sanh khởi ở người ấy. Tâu đại vương, tương tợ y như thế đối với các chúng sanh ở địa ngục, mặc dầu có ước muốn được giải thoát khỏi địa ngục, sự run sợ do nỗi sợ hăi về sự chết cũng sanh khởi nơi họ. Tâu đại vương, đối với tất cả chúng sanh sự chết là điều không được mong muốn. Do đó, các chúng sanh ở địa ngục, mặc dầu có ước muốn được giải thoát khỏi địa ngục, cũng sợ hăi về sự chết.”

“Thưa ngài Nāgasena, tốt lắm! Trẫm chấp nhận điều này đúng theo như vậy.”

Câu hỏi về việc sợ hăi hay không sợ hăi sự chết là thứ ba.

*****

 

4. CÂU HỎI VỀ SỰ THOÁT KHỎI CÁI BẪY CỦA THẦN CHẾT

1. “Thưa ngài Nāgasena, điều này cũng đă được đức Thế Tôn nói đến:

‘Không phải ở bầu trời, không phải ở giữa biển khơi, không phải đă đi vào khe của những ngọn núi mà Tử Thần không thể áp đảo người đứng ở nơi ấy, v́ khu vực ấy ở trên trái đất không được t́m thấy.’

Và thêm nữa, các chú thuật hộ tŕ đă được đức Thế Tôn chỉ ra như là: ‘Ratanasutta, Khandhaparitta, Moraparitta, Dhajagga-paritta, Āṭānāṭiyaparitta, Aṅgulimālaparitta.’ Thưa ngài Nāgasena, nếu cho dầu đi đến không trung, cho dầu đi đến giữa biển khơi, cho dầu đi đến ṭa lâu đài, cḥi, hang, động, sườn núi, hốc kẹt, khe núi, bên trong tảng đá mà cũng không được thoát khỏi gông cùm của Thần Chết, như thế th́ công việc chú thuật hộ tŕ là sai trái. Nếu do công việc chú thuật hộ tŕ mà có sự thoát khỏi gông cùm của Thần Chết, như thế th́ lời nói rằng: ‘Không phải ở bầu trời, —(như trên)— không được t́m thấy’ cũng là sai trái. Câu hỏi này cũng có cả hai khía cạnh, bị thắt lại c̣n hơn nút thắt, được dành cho ngài. Nó nên được giải quyết bởi ngài.”

2. “Tâu đại vương, điều này cũng đă được đức Thế Tôn nói đến:

Không phải ở bầu trời, không phải ở giữa biển khơi, không phải đă đi vào khe của những ngọn núi mà Tử Thần không thể áp đảo người đứng ở nơi ấy, v́ khu vực ấy ở trên trái đất không được t́m thấy.’  

Và các bài Kinh hộ tŕ đă được đức Thế Tôn chỉ ra. Tuy nhiên, điều ấy là dành cho người có tuổi thọ vẫn c̣n, đă đạt đến tuổi trưởng thành, sự ngăn cản của nghiệp đă được trừ khử, tâu đại vương nhưng không có việc áp dụng hay sự nỗ lực để duy tŕ đối với người có tuổi thọ đă cạn kiệt. Tâu đại vương, giống như đối với cây đă chết, khô héo, ráo nhựa, hết tươi tắn, sức sống đă bị ngưng lại, sự tạo tác của tuổi thọ đă qua, trong khi rưới nước dầu là một ngàn chậu cũng không thể trở nên tươi tắn hoặc có trạng thái đâm chồi mọc lá xanh. Tâu đại vương, tương tợ y như thế không có việc áp dụng hay sự nỗ lực để duy tŕ đối với người có tuổi thọ đă cạn kiệt bằng thuốc men và việc làm chú thuật hộ tŕ. Tâu đại vương, những thuốc men chữa bệnh ở trên trái đất th́ cũng không làm được phận sự ǵ đối với người có tuổi thọ đă cạn kiệt. Tâu đại vương, chú thuật hộ tŕ bảo vệ, ǵn giữ người có tuổi thọ vẫn c̣n, đă đạt đến tuổi trưởng thành, sự ngăn cản của nghiệp đă được trừ khử. V́ sự lợi ích ấy mà các chú thuật hộ tŕ đă được đức Thế Tôn chỉ ra.

Tâu đại vương, giống như người nông dân có thể ngăn cản việc dẫn nước vào khi lúa đă chín đều, cọng lúa đă khô. Trái lại, khi cây lúa c̣n non, tương tợ như đám mây, đă đạt đến lúc trưởng thành, th́ nó phát triển nhờ vào sự cung cấp nước. Tâu đại vương, tương tợ y như thế đối với người có tuổi thọ đă cạn kiệt, các việc áp dụng thuốc men và chú thuật hộ tŕ bị đ́nh chỉ, bị chối bỏ. Trái lại, những người có tuổi thọ vẫn c̣n, đă đạt đến tuổi trưởng thành, v́ lợi ích cho những người ấy chú thuật hộ tŕ và thuốc men được đề cập đến. Những người ấy lớn mạnh nhờ vào chú thuật hộ tŕ và thuốc men.”

3. “Thưa ngài Nāgasena, nếu người có tuổi thọ đă cạn kiệt th́ chết, người có tuổi thọ vẫn c̣n th́ sống, như thế th́ chú thuật hộ tŕ và thuốc men là không có lợi ích.”

“Tâu đại vương, có phải ngài đă được nh́n thấy trước đây một loại bệnh nào đó được đẩy lùi bởi các loại thuốc men?”

“Thưa ngài, đúng vậy. Đă được nh́n thấy hàng trăm.”

“Tâu đại vương, như thế th́ lời nói rằng: ‘Việc áp dụng chú thuật hộ tŕ và thuốc men không có lợi ích’ là sai trái.”

“Thưa ngài Nāgasena, các sự nỗ lực của các thầy thuốc gồm có thuốc men, thức uống, cao bôi được nh́n thấy, nhờ sự nỗ lực ấy của các thầy thuốc mà căn bệnh được đẩy lùi.”

“Tâu đại vương, trong khi những người đang tụng đọc các chú thuật hộ tŕ th́ tiếng của họ được nghe, lưỡi bị khô, tim đập mạnh, cổ họng bị khan tiếng. Nhờ vào sự vận hành ấy của các chú thuật hộ tŕ mà tất cả các bệnh tật được tiêu trừ, tất cả các sự rủi ro qua đi. Tâu đại vương, phải chăng đại vương đă được nh́n thấy trước đây người nào đó bị rắn cắn đang tẩy trừ nọc độc, đang làm tiêu tan nọc độc, đang rửa sạch bên trên bên dưới nhờ vào câu chú thuật?”

4. “Thưa ngài, đúng vậy. Thậm chí vào lúc này hôm nay điều ấy vẫn tồn tại ở thế gian.”

“Tâu đại vương, như thế th́ lời nói rằng: ‘Việc áp dụng chú thuật hộ tŕ và thuốc men không có lợi ích’ là sai trái. Tâu đại vương, bởi v́ người có chú thuật hộ tŕ đă được thực hiện th́ con rắn, có ư định cắn, vẫn không cắn và ngậm lại cái miệng đă há ra. Thậm chí cây côn của các kẻ trộm dầu đă được nâng lên cũng không có tác dụng; chúng buông rơi cây côn và thể hiện sự tŕu mến. Ngay cả con long tượng bị lên cơn giận dữ đang lao đến cũng dịu lại. Khối lửa lớn đă phát cháy đang tiến gần cũng bị tắt ngấm. Thậm chí chất độc dữ tợn đă được ăn vào tự biến thành thuốc giải độc hoặc là phát tán theo dạng thức ăn. Những kẻ giết người có ư định giết chết sau khi đến gần th́ trở nên trạng thái của người nô lệ. Ngay cả bẫy sập đă được bước lên cũng không hoạt động. Tâu đại vương, hơn nữa đại vương đă được nghe trước đây về con chim công có chú thuật hộ tŕ đă được thực hiện khiến người thợ săn trong bảy trăm năm đă không thể dụ đến gần bẫy sập. Khi chú thuật hộ tŕ không được thực hiện th́ chính vào ngày ấy người thợ săn đă dụ được nó vào bẫy sập.”

“Thưa ngài, có được nghe. Tiếng đồn ấy đă được loan truyền ở thế gian có cả chư Thiên.”

5. “Tâu đại vương, như thế th́ lời nói rằng: ‘Việc áp dụng chú thuật hộ tŕ và thuốc men không có lợi ích’ là sai trái. Tâu đại vương, hơn nữa đại vương đă được nghe trước đây về người khổng lồ, trong khi ǵn giữ người vợ, liền cho vào vỏ bọc, nuốt vào, và mang theo ở trong bụng. Khi ấy, có người thầy pháp đă đi vào miệng của người khổng lồ ấy và vui thú với người vợ. Đến khi người khổng lồ ấy biết được th́ ói ra cái bọc rồi mở nó ra. Khi cái bọc được mở ra th́ người thầy pháp đă thoát thân theo như ư muốn.”

“Thưa ngài, có được nghe. Tiếng đồn ấy cũng đă được loan truyền ở thế gian có cả chư Thiên.”

“Tâu đại vương, không lẽ người thầy pháp ấy được thoát khỏi sự bắt giữ nhờ vào năng lực của chú thuật hộ tŕ?”

“Thưa ngài, đúng vậy.”

“Tâu đại vương, như thế th́ có năng lực của chú thuật hộ tŕ.”

6. Tâu đại vương, hơn nữa phải chăng đại vương đă được nghe trước đây về một người thầy pháp khác gian díu với hoàng hậu ở nội cung của đức vua xứ Bārāṇasī, trong khi đang bị bắt giữ th́ trong phút chốc đă trở nên không c̣n nh́n thấy nhờ vào năng lực của chú thuật?”

“Thưa ngài, có được nghe.”

“Tâu đại vương, không lẽ người thầy pháp ấy được thoát khỏi sự bắt giữ nhờ vào năng lực của chú thuật hộ tŕ?”

“Thưa ngài, đúng vậy.”

“Tâu đại vương, như thế th́ có năng lực của chú thuật hộ tŕ.”

“Thưa ngài Nāgasena, có phải chú thuật hộ tŕ bảo vệ cho tất cả?”

“Tâu đại vương, bảo vệ một số người, không bảo vệ một số người.”

“Thưa ngài Nāgasena, như thế th́ chú thuật hộ tŕ là không có lợi ích cho tất cả.”  

“Tâu đại vương, phải chăng vật thực bảo vệ mạng sống cho tất cả?”

“Thưa ngài, bảo vệ một số người, không bảo vệ một số người.”

“V́ lư do ǵ?”

“Thưa ngài, khi một số người ăn vào quá nhiều chính vật thực ấy th́ bị chết v́ bệnh ói mửa.”

“Tâu đại vương, như thế th́ vật thực không bảo vệ mạng sống cho tất cả.”

“Thưa ngài Nāgasena, vật thực tước đoạt mạng sống v́ hai lư do: Do đă ăn quá nhiều hoặc do năng lực yếu kém của lửa (tiêu hóa). Thưa ngài Nāgasena, vật thực là vật ban cho tuổi thọ, do việc sử dụng sai trái mà tước đoạt mạng sống.”

7. “Tâu đại vương, tương tợ y như thế, chú thuật hộ tŕ bảo vệ một số người, không bảo vệ một số người. Tâu đại vương, chú thuật hộ tŕ không bảo vệ v́ ba lư do: Do sự ngăn cản của nghiệp, do sự ngăn cản của phiền năo, do sự không có niềm tin. Tâu đại vương, chú thuật hộ tŕ là sự bảo tồn chúng sanh, nhưng buông bỏ sự bảo vệ do việc đă làm của bản thân. Tâu đại vương, giống như người mẹ nuôi dưỡng đứa con đă nhập thai, rồi sanh ra với sự chăm sóc tốt đẹp. Sau khi sanh ra, c̣n tẩy uế vật dơ, chất bẩn, và nước nhầy, rồi thoa hương thơm quư giá hạng nhất. Vào thời gian sau, khi những người con trai của những kẻ khác đang mắng chửi hoặc đánh (nó), nó đánh lại chúng. Những người ấy nổi giận với nó rồi lôi đến nơi tập thể, và nắm lấy nó đưa đến các vị chủ quản. Nếu người con trai của bà ấy là phạm tội, vượt qua luật lệ, th́ đám người (ấy), trong khi lôi kéo nó đến các vị chủ quản, quất roi, đánh đập nó bằng gậy gộc, đùi cui, đầu gối, nắm tay. Tâu đại vương, đối với việc lôi đi, kéo lê, bắt giữ để thực hiện việc đưa đến gặp các vị chủ quản, phải chăng người mẹ của nó gánh chịu?”

8. “Thưa ngài, không đúng.”

“V́ lư do ǵ?”

“Thưa ngài, v́ sự phạm tội của bản thân (người con trai).”

“Tâu đại vương, tương tợ y như thế, sự bảo vệ các chúng sanh trở nên vô hiệu v́ sự phạm tội của bản thân.”

“Thưa ngài Nāgasena, tốt lắm! Câu hỏi đă khéo được giải quyết, bụi rậm đă được làm không c̣n bụi rậm, bóng tối đă được làm thành ánh sáng, mạng lưới tà kiến đă bị tháo rời, ngài đă tiến đến vị thế cao quư và ưu tú trong số các vị có đồ chúng.”

Câu hỏi về sự thoát khỏi cái bẫy của Thần Chết là thứ tư.

*****

 

5. CÂU HỎI VỀ SỰ CHƯỚNG NGẠI TRONG VIỆC THỌ NHẬN CỦA ĐỨC THẾ TÔN

1. “Thưa ngài Nāgasena, ngài nói rằng: ‘Đức Thế Tôn có được sự thọ nhận về các vật dụng là y phục, vật thực, chỗ nằm ngồi, và thuốc chữa bệnh.’ Và thêm nữa, ‘Đức Thế Tôn sau khi đi vào khất thực ở ngôi làng Bà-la-môn Pañcasālā đă không nhận được bất cứ vật ǵ, rồi đă trở ra với b́nh bát đă được rửa sạch như thế.’  

Thưa ngài Nāgasena, nếu đức Thế Tôn có được sự thọ nhận về các vật dụng là y phục, vật thực, chỗ nằm ngồi, và thuốc chữa bệnh, như thế th́ lời nói rằng: ‘Đức Thế Tôn sau khi đi vào khất thực ở ngôi làng Bà-la-môn Pañcasālā, đă không nhận được bất cứ vật ǵ, rồi đă trở ra với b́nh bát đă được rửa sạch như thế’ là sai trái. Nếu đức Thế Tôn sau khi đi vào khất thực ở ngôi làng Bà-la-môn Pañcasālā, đă không nhận được bất cứ vật ǵ, rồi đă trở ra với b́nh bát đă được rửa sạch như thế, như thế th́ lời nói rằng: ‘Đức Thế Tôn có được sự thọ nhận về các vật dụng là y phục, vật thực, chỗ nằm ngồi, và thuốc chữa bệnh’ cũng là sai trái. Câu hỏi này cũng có cả hai khía cạnh, vô cùng quan trọng, khó tháo gỡ, được dành cho ngài. Nó nên được giải quyết bởi ngài.”

2. “Tâu đại vương, đức Thế Tôn có được sự thọ nhận về các vật dụng là y phục, vật thực, chỗ nằm ngồi, và thuốc chữa bệnh. Ngài sau khi đi vào khất thực ở ngôi làng Bà-la-môn Pañcasālā đă không nhận được bất cứ vật ǵ, rồi đă trở ra với b́nh bát đă được rửa sạch như thế. Tuy nhiên việc làm ấy có lư do là bởi Ma Vương ác độc.”

“Thưa ngài Nāgasena, như thế th́ thiện pháp của đức Thế Tôn, được tạo lập theo cách thức tính toán bằng kiếp sống đă trải qua, đă được hoàn tất như thế nào? Sự triển khai về tốc độ và năng lực của thiện pháp ấy đă bị Ma Vương ác độc, kẻ mới xuất hiện vào lúc này, đóng lại như thế nào? Thưa ngài Nāgasena, như thế th́ trong việc này sự chỉ trích tiếp cận dựa trên hai cơ sở: Bất thiện pháp có sức mạnh hơn cả thiện pháp, năng lực của Ma Vương có sức mạnh hơn cả năng lực của đức Phật. V́ lư do ǵ mà cây cối lại có ngọn mang nặng hơn cả rễ? Và điều ác lại có sức mạnh hơn cả đức hạnh đă được tích tụ?”

3. “Tâu đại vương, đương nhiên chỉ với chừng ấy th́ không thể nói là bất thiện pháp có sức mạnh hơn cả thiện pháp, năng lực của Ma Vương có sức mạnh hơn cả năng lực của đức Phật. Vậy th́ lư do ở trường hợp này là được mong mỏi. Tâu đại vương, giống như có người đàn ông đem mật ong, hoặc bánh mật ong, hoặc tặng phẩm dâng lên đức Chuyển Luân Vương, người gác cổng của đức vua nói với người ấy như vầy: ‘Này ông, nay không phải là thời điểm để diện kiến đức vua. Này ông, như thế th́ ông hăy cầm lấy tặng phẩm của ông và mau mau đi trở lui. Chớ để đức vua giáng h́nh phạt đến ông.’ Do đó, người đàn ông ấy bị run rẩy, bị chấn động do nỗi sợ hăi về h́nh phạt, liền cầm lấy tặng phẩm ấy và mau mau đi trở lui. Tâu đại vương, phải chăng chỉ với từng ấy sự việc không đúng thời điểm của tặng phẩm mà gọi là đức Chuyển Luân ấy có năng lực kém hơn người gác cổng, hay là đức Chuyển Luân c̣n có thể nhận bất cứ tặng phẩm nào khác nữa?”

4. “Thưa ngài, không đúng. Do bản chất ganh ghét mà người gác cổng ấy ngăn chặn tặng phẩm. Tuy nhiên tặng phẩm của đức vua, thậm chí có phẩm chất cả trăm ngàn lần, đi đến bằng cánh cửa khác.”

“Tâu đại vương, tương tợ y như thế do bản chất ganh ghét mà Ma Vương ác độc đă nhập hồn vào gia chủ Bà-la-môn ở Pañcasālā. Trái lại, hàng trăm ngàn Thiên nhân mang theo thuốc bất tử, là dưỡng chất của cơi trời, đến gần lễ bái đức Thế Tôn rồi đứng chắp tay (thưa rằng): ‘Chúng tôi sẽ đặt dưỡng chất vào cơ thể của đức Thế Tôn.’”  

“Thưa ngài Nāgasena, hăy là vậy. Đối với đức Thế Tôn, bậc Tối Thượng Nhân ở thế gian, bốn món vật dụng là dễ dàng nhận được, chừng ấy thức ăn được thọ nhận theo như ước muốn. Được thỉnh cầu bởi chư Thiên và nhân loại mà đức Thế Tôn thọ dụng bốn món vật dụng. Tuy nhiên, ư định của Ma Vương có sự thành tựu liền tức thời, là việc Ma Vương đă tạo ra sự chướng ngại về vật thực đến đức Thế Tôn. Thưa ngài, trong việc này nỗi hoài nghi của trẫm không được cắt đứt. Trẫm bị sanh khởi nỗi phân vân, bị rơi vào sự nghi ngờ. Về việc ấy, tâm ư của trẫm không chấp nhận việc Ma Vương, là thây ma, hèn hạ, nhỏ nhoi, độc ác, không cao thượng, tội lỗi, đă tạo ra sự chướng ngại trong việc thọ nhận của đức Như Lai, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, nhân vật cao quư tối cao ở thế gian có cả chư Thiên, cội nguồn của những phước báu cao quư về thiện pháp, không ai sánh bằng, không kẻ tương đương, không người tương xứng.”

5. “Tâu đại vương, quả là có bốn sự chướng ngại: Chướng ngại do chưa được nh́n thấy, chướng ngại khi đă chỉ định (người nhận), chướng ngại khi đă được chuẩn bị xong, chướng ngại về sự thọ dụng. Ở đây chướng ngại do chưa được nh́n thấy nghĩa là khi vật được làm xong c̣n chưa chỉ định (người nhận) do việc chưa nh́n thấy th́ có người nào đó tạo ra sự chướng ngại rằng: ‘Có điều ǵ với việc cho đến người khác?’ Đây gọi là chướng ngại do chưa được nh́n thấy. Chướng ngại khi đă chỉ định (người nhận) là thế nào? Ở đây, vật thực là được chuẩn bị dành cho, được chỉ định cho một cá nhân, rồi có người nào đó tạo ra sự chướng ngại cho người ấy. Đây gọi là chướng ngại khi đă chỉ định (người nhận). Chướng ngại khi đă được chuẩn bị xong là thế nào? Ở đây, bất cứ vật ǵ đă được chuẩn bị xong c̣n chưa được thọ nhận. Tại nơi ấy, có người nào đó tạo ra sự chướng ngại. Đây gọi là chướng ngại khi đă được chuẩn bị xong. Chướng ngại về sự thọ dụng là thế nào? Ở đây là bất kỳ sự thọ dụng nào, tại nơi ấy có người nào đó tạo ra sự chướng ngại. Đây gọi là chướng ngại về sự thọ dụng. Tâu đại vương, đây là bốn sự chướng ngại.

Hơn nữa, việc Ma Vương ác độc đă nhập hồn vào gia chủ Bà-la-môn ở Pañcasālā là vật thọ dụng c̣n chưa thuộc về đức Thế Tôn, chưa được đem đến gần, chưa được chỉ định (người nhận), và Ngài c̣n chưa đi đến, chưa ngự đến; chướng ngại đă được tạo ra đối với Ngài là do việc chưa được nh́n thấy. Hơn nữa, việc ấy không phải chỉ riêng một ḿnh đức Thế Tôn. Vào thời điểm ấy, thậm chí tất cả những người đă rời khỏi, đă đi đến vào ngày hôm ấy cũng đă không nhận được vật thực. Tâu đại vương, tôi không nh́n thấy người nào ở thế gian, tính luôn cơi chư Thiên, cơi Ma Vương, cơi Phạm Thiên, cho đến ḍng dơi Sa-môn, Bà-la-môn, chư Thiên và loài người, có thể tạo ra chướng ngại khi đă chỉ định (người nhận), chướng ngại khi đă được chuẩn bị xong, chướng ngại về sự thọ dụng đối với đức Thế Tôn ấy được. Nếu có kẻ nào đó do ganh ghét rồi tạo ra chướng ngại khi đă chỉ định (người nhận), chướng ngại khi đă được chuẩn bị xong, chướng ngại về sự thọ dụng (đối với đức Thế Tôn) th́ sẽ khiến cho đầu của kẻ ấy vỡ ra thành trăm mảnh hoặc ngàn mảnh.

6. Tâu đại vương, đây là bốn đức tính không thể bị che lấp bởi bất cứ người nào của đức Như Lai. Bốn đức tính ǵ? Tâu đại vương, lợi lộc đă được chỉ định dành cho đức Thế Tôn, đă được chuẩn bị xong, th́ không người nào có thể tạo ra chướng ngại cho Ngài. Tâu đại vương, ánh sáng hào quang của đức Thế Tôn là di chuyển dọc theo thân, không người nào có thể tạo ra chướng ngại. Tâu đại vương, bản thể Toàn Tri là vật báu trí tuệ của đức Thế Tôn, không người nào có thể tạo ra chướng ngại cho Ngài. Tâu đại vương, không người nào có thể tạo ra chướng ngại đến mạng sống của đức Thế Tôn. Tâu đại vương, đây là bốn đức tính không thể bị che lấp bởi bất cứ người nào của đức Như Lai. Tâu đại vương, tất cả các đức tính này chỉ có một phẩm chất, không bị bệnh, không bị chuyển dịch, không có sự sánh kịp bởi những người khác, là những sự việc không bị đụng chạm. Tâu đại vương, nhờ vào việc không nh́n thấy, Ma Vương ác độc đă ẩn núp rồi nhập hồn vào gia chủ Bà-la-môn ở Pañcasālā. Tâu đại vương, giống như ở các vùng biên địa không bằng phẳng của đức vua, nhờ vào việc không nh́n thấy, các kẻ cướp đă ẩn nấp rồi làm hư hỏng con đường. Tuy nhiên, nếu đức vua nh́n thấy các kẻ cướp ấy, phải chăng những kẻ cướp ấy có thể đạt được sự b́nh yên?”

“Thưa ngài, không đúng. Đức vua có thể ra lệnh phanh thây bằng búa thành trăm mảnh hay ngàn mảnh.”

7. “Tâu đại vương, tương tợ y như thế nhờ vào việc không nh́n thấy, Ma Vương ác độc đă ẩn núp rồi nhập hồn vào gia chủ Bà-la-môn ở Pañcasālā. Tâu đại vương, hoặc là giống như người đàn bà có chồng nhờ vào việc không nh́n thấy, ẩn núp rồi gần gũi người đàn ông khác. Tâu đại vương, tương tợ y như thế nhờ vào việc không nh́n thấy, Ma Vương ác độc đă ẩn núp rồi nhập hồn vào gia chủ Bà-la-môn ở Pañcasālā. Tâu đại vương, nếu người đàn bà gần gũi người đàn ông khác trước mặt chồng, phải chăng người đàn bà ấy có thể đạt được sự b́nh yên?”

“Thưa ngài, không đúng. Thưa ngài, người chồng có thể giết chết, hành hạ, giam cầm cô ấy, hoặc đem đi làm nô lệ.”

“Tâu đại vương, tương tợ y như thế nhờ vào việc không nh́n thấy, Ma Vương ác độc đă ẩn núp rồi nhập hồn vào gia chủ Bà-la-môn ở Pañcasālā. Tâu đại vương, nếu Ma Vương ác độc tạo ra chướng ngại khi đă chỉ định (người nhận), chướng ngại khi đă được chuẩn bị xong, chướng ngại về sự thọ dụng đối với đức Thế Tôn th́ có thể khiến cho đầu của Ma Vương bị vỡ ra thành trăm mảnh hoặc ngàn mảnh.”

“Thưa ngài Nāgasena, Ma Vương ác độc đă làm điều ấy tương tợ như kẻ cướp. Ma Vương ác độc đă ẩn núp rồi nhập hồn vào gia chủ Bà-la-môn ở Pañcasālā. Thưa ngài, nếu Ma Vương ác độc tạo ra chướng ngại khi đă chỉ định (người nhận), chướng ngại khi đă được chuẩn bị xong, chướng ngại về sự thọ dụng đối với đức Thế Tôn th́ có thể khiến cho đầu của Ma Vương bị vỡ ra thành trăm mảnh hoặc ngàn mảnh, hoặc thân thể của Ma Vương có thể tan tác như là nắm trấu.

Thưa ngài Nāgasena, tốt lắm! Trẫm chấp nhận điều này đúng theo như vậy.”

Câu hỏi về sự chướng ngại trong việc thọ nhận của đức Thế Tôn là thứ năm.

*****

 

6. CÂU HỎI VỀ VIỆC CÓ NHIỀU TỘI Ở HÀNH ĐỘNG ÁC CỦA NGƯỜI KHÔNG BIẾT

1. “Thưa ngài Nāgasena, ngài nói rằng: ‘Người nào giết hại mạng sống trong khi không biết, người ấy tạo ra tội trầm trọng hơn.’ Và thêm nữa, ở phần quy định về Luật đức Thế Tôn đă nói như vầy: ‘Người không biết th́ không vi phạm tội.’ Thưa ngài Nāgasena, nếu người giết hại mạng sống trong khi không biết th́ tạo ra tội trầm trọng hơn, như thế th́ lời nói rằng: ‘Người không biết th́ không vi phạm tội’ là sai trái. Nếu người không biết th́ không vi phạm tội, như thế th́ lời nói rằng: ‘Người giết hại mạng sống trong khi không biết th́ tạo ra tội trầm trọng hơn’ cũng là sai trái. Câu hỏi này cũng có cả hai khía cạnh, khó vượt trội, khó vượt qua, được dành cho ngài. Nó nên được giải quyết bởi ngài.”

2. “Tâu đại vương, điều này cũng đă được đức Thế Tôn nói đến: Người nào giết hại mạng sống trong khi không biết, người ấy tạo ra tội trầm trọng hơn.’ Và thêm nữa, ở phần quy định về Luật đức Thế Tôn đă nói như vầy: ‘Người không biết th́ không vi phạm tội.’ Tuy nhiên, trường hợp ấy có sự khác biệt về ư nghĩa. Sự khác biệt về ư nghĩa ở đây là thế nào? Tâu đại vương, có loại tội vi phạm có sự nhận thức, có loại tội vi phạm không có sự nhận thức. Tâu đại vương, điều đă được đức Thế Tôn nói rằng: ‘Người không biết th́ không vi phạm tội’ có liên quan đến loại tội ấy, là loại tội vi phạm có sự nhận thức.”

“Thưa ngài Nāgasena, tốt lắm! Trẫm chấp nhận điều này đúng theo như vậy.”

Câu hỏi về việc có nhiều tội ở hành động ác của người không biết là thứ sáu.

*****

 

7. CÂU HỎI VỀ VIỆC QUẢN TRỊ HỘI CHÚNG TỲ KHƯU

1. “Thưa ngài Nāgasena, điều này cũng đă được đức Thế Tôn nói đến: - Này Ānanda, Như Lai không khởi ư như vầy: ‘Ta sẽ quản trị hội chúng tỳ khưu’ hoặc là: ‘Hội chúng tỳ khưu là thuộc sự chỉ đạo của Ta.’ Và thêm nữa, trong khi làm sáng tỏ đức hạnh về bản thể của đức Thế Tôn Metteyya, Ngài đă nói như vầy: ‘Vị ấy sẽ quản trị hội chúng tỳ khưu nhiều ngàn năm, cũng giống như Ta hiện nay quản trị hội chúng tỳ khưu nhiều trăm năm.’ Thưa ngài Nāgasena, nếu điều đă được nói bởi đức Thế Tôn là: - Này Ānanda, Như Lai không khởi ư như vầy: ‘Ta sẽ quản trị hội chúng tỳ khưu’ hoặc là: ‘Hội chúng tỳ khưu là thuộc sự chỉ đạo của Ta,’ như thế th́ trong khi làm sáng tỏ đức hạnh về bản thể của đức Thế Tôn Metteyya, Ngài nói rằng: ‘Vị ấy sẽ quản trị hội chúng tỳ khưu nhiều ngàn năm, cũng giống như Ta hiện nay quản trị hội chúng tỳ khưu nhiều trăm năm,’ lời nói ấy là sai trái.  

Nếu trong khi làm sáng tỏ đức hạnh về bản thể của đức Thế Tôn Metteyya, Ngài đă nói như vầy: ‘Vị ấy sẽ quản trị hội chúng tỳ khưu nhiều ngàn năm, cũng giống như Ta hiện nay quản trị hội chúng tỳ khưu nhiều trăm năm,’ như thế th́ lời nói rằng: - Này Ānanda, Như Lai không khởi ư như vầy: ‘Ta sẽ quản trị hội chúng tỳ khưu’ hoặc là: ‘Hội chúng tỳ khưu là thuộc sự chỉ đạo của Ta là sai trái. Câu hỏi này cũng có cả hai khía cạnh, được dành cho ngài. Nó nên được giải quyết bởi ngài.”

2. “Tâu đại vương, điều này cũng đă được đức Thế Tôn nói đến: - Này Ānanda, Như Lai không khởi ư như vầy: ‘Ta sẽ quản trị hội chúng tỳ khưu’ hoặc là: ‘Hội chúng tỳ khưu là thuộc sự chỉ đạo của Ta.’ Và trong khi làm sáng tỏ đức hạnh về bản thể của đức Thế Tôn Metteyya, Ngài đă nói như vầy: ‘Vị ấy sẽ quản trị hội chúng tỳ khưu nhiều ngàn năm, cũng giống như Ta hiện nay quản trị hội chúng tỳ khưu nhiều trăm năm.’ Tâu đại vương, ở câu hỏi này, một ư nghĩa có sự thiếu sót, một ư nghĩa không có sự thiếu sót. Tâu đại vương, đức Như Lai không phụ thuộc vào tập thể, trái lại tập thể phụ thuộc vào đức Như Lai. Tâu đại vương, điều này là quan niệm chung: ‘tôi,’ ‘của tôi,’ điều này không phải là ư nghĩa tuyệt đối. Tâu đại vương, đối với đức Như Lai việc được ĺa xa là điều ưa thích, việc được ĺa xa là điều yêu mến. Đối với đức Như Lai không có sự nắm giữ như là ‘của tôi.’ Tuy nhiên, do sự bám víu mà có sự nương nhờ. Tâu đại vương, giống như địa cầu đất là nơi nâng đỡ cho các chúng sanh có sự cư ngụ ở mặt đất. Và các chúng sanh này cư ngụ ở địa cầu. Nhưng đại địa cầu không có điều mong mỏi ở những người ấy rằng: ‘Họ thuộc về tôi.’ Tâu đại vương, tương tợ y như thế đức Như Lai là nơi nâng đỡ cho tất cả chúng sanh, và ban cho chỗ ẩn náu. Và các chúng sanh này có đức Như Lai là chốn nâng đỡ. Nhưng đức Như Lai không có điều mong mỏi ở những người ấy rằng: ‘Họ thuộc về tôi.’

3. Tâu đại vương, hoặc là giống như đám mây to lớn khổng lồ trong khi đổ mưa th́ ban cho sự tăng trưởng của cỏ, cây, thú vật, loài người, rồi duy tŕ sự tiếp nối. Và tất cả các chúng sanh này có sự sinh tồn nhờ vào mưa, nhưng đám mây lớn không có điều mong mỏi ở những người ấy rằng: ‘Họ thuộc về tôi.’ Tâu đại vương, tương tợ y như thế đức Như Lai làm sanh ra và duy tŕ các pháp thiện đối với tất cả các chúng sanh, và tất cả các chúng sanh này có sự sinh tồn nhờ có đấng Đạo Sư, nhưng đức Như Lai không có điều mong mỏi ở những người ấy rằng: ‘Họ thuộc về tôi.’ Điều ấy có nguyên nhân là ǵ? Sự dứt bỏ đối với tà kiến về bản thân (tùy ngă kiến).”

“Thưa ngài Nāgasena, tốt lắm! Câu hỏi đă khéo được tháo gỡ bằng nhiều cách thức với nhiều lư lẽ, điều thâm sâu đă được làm rơ, nút thắt đă được mở ra, bụi rậm đă được làm không c̣n bụi rậm, bóng tối đă được làm thành ánh sáng, lời tuyên thuyết của ngoại đạo đă bị đổ vỡ, (Pháp) nhăn đă được sanh khởi cho những người con trai của đấng Chiến Thắng.”

Câu hỏi về việc quản trị hội chúng tỳ khưu là thứ bảy.

*****

 

8. CÂU HỎI VỀ VIỆC HỘI CHÚNG KHÔNG BỊ CHIA RẼ

1. “Thưa ngài Nāgasena, ngài nói rằng: ‘Đức Như Lai có hội chúng không bị chia rẽ.’ Và c̣n có nói rằng: ‘Năm trăm tỳ khưu đă bị chia rẽ cùng một lúc bởi Devadatta.’ Thưa ngài Nāgasena, nếu đức Như Lai có hội chúng không bị chia rẽ, như thế th́ lời nói rằng: ‘Năm trăm tỳ khưu đă bị chia rẽ cùng một lúc bởi Devadatta’ là sai trái. Nếu năm trăm tỳ khưu đă bị chia rẽ cùng một lúc bởi Devadatta, như thế th́ lời nói rằng: ‘Đức Như Lai có hội chúng không bị chia rẽ’ là sai trái. Câu hỏi này cũng có cả hai khía cạnh, được dành cho ngài, là thâm sâu, khó tháo gỡ, bị thắt lại c̣n hơn nút thắt. Ở đây, nhóm người này là bị ngăn cản, bị bưng bít, bị che đậy, bị bao trùm. Xin ngài hăy phô bày năng lực trí tuệ của ngài về các lời nói của những người khác.”

2. “Tâu đại vương, đức Như Lai có hội chúng không bị chia rẽ. Và năm trăm tỳ khưu đă bị chia rẽ cùng một lúc bởi Devadatta. Tuy nhiên, việc ấy là do năng lực của người chia rẽ. Khi người chia rẽ đang hiện hữu, tâu đại vương, không có việc không bị chia rẽ. Khi có người chia rẽ, mẹ cũng bị chia rẽ với con, con cũng bị chia rẽ với mẹ, cha cũng bị chia rẽ với con, con cũng bị chia rẽ với cha, anh em trai cũng bị chia rẽ với chị em gái, chị em gái cũng bị chia rẽ với anh em trai, bạn bè cũng bị chia rẽ với bạn bè, thậm chí con thuyền được kết hợp bởi nhiều thanh gỗ cũng bị chia rẽ bởi tốc độ và sự đập vỗ của sóng nước, cây cối có trái đầy đủ chất mật ngọt bị va chạm với sức mạnh và tốc độ của gió cũng bị chia rẽ, vàng có phẩm chất tự nhiên cũng bị chia rẽ bởi đồng.

3. Tâu đại vương, vả lại việc này không phải là ư định của những người hiểu biết, không phải là khuynh hướng của chư Phật, điều này không phải là ước muốn của các bậc sáng suốt, là việc ‘Đức Như Lai có hội chúng bị chia rẽ.’ Hơn nữa, ở đây c̣n có lư do, mà với lư do ấy đức Như Lai được gọi là ‘có hội chúng không bị chia rẽ.’ Lư do ở đây là thế nào? Tâu đại vương, ‘hội chúng bị chia rẽ’ do sự không bố thí đă làm, hoặc do lời nói không tŕu mến, hoặc do việc thực hành điều không lợi ích, hoặc do tính cách không b́nh đẳng của đức Như Lai trong lúc Ngài đang thực hành đức hạnh về bất cứ việc nào ở bất cứ nơi đâu là điều chưa từng được nghe trước đây. Bởi lư do ấy, đức Như Lai được gọi là ‘có hội chúng không bị chia rẽ.’ Tâu đại vương, đại vương cũng nên biết điều này: Trong lời dạy của đức Phật gồm chín thể loại, có bài Kinh được truyền thừa nào gọi là với lư do này, (nghĩa là) với việc đă làm của Bồ Tát, mà hội chúng của đức Như Lai bị chia rẽ?”

“Thưa ngài, không có. Điều ấy không được thấy, cũng không được nghe ở thế gian. Thưa ngài Nāgasena, tốt lắm! Trẫm chấp nhận điều này đúng theo như vậy.”

Câu hỏi về việc hội chúng không bị chia rẽ là thứ tám.

Phẩm không bị chia rẽ là phẩm thứ nh́.

(Ở phẩm này có tám câu hỏi)

--ooOoo--

 

III. PHẨM ĐĂ BỊ ĐUỔI ĐI

1. CÂU HỎI VỀ GIÁO PHÁP TỐI THƯỢNG

1. “Thưa ngài Nāgasena, điều này cũng đă được đức Thế Tôn nói đến: ‘Này Vāseṭṭha, chính Giáo Pháp là tối thượng ở đời này ngay trong thời hiện tại và thời vị lai.’ Và thêm nữa, ‘người cư sĩ tại gia là bậc Nhập Lưu, có các đọa xứ đă được đóng lại, đă đạt chánh kiến, đă hiểu Giáo Pháp, vẫn đảnh lễ, vẫn đứng dậy đối với vị tỳ khưu hoặc sa-di phàm nhân.’ Thưa ngài Nāgasena, nếu điều đă được nói bởi đức Như Lai là: ‘Này Vāseṭṭha, chính Giáo Pháp là tối thượng ở đời này ngay trong thời hiện tại và thời vị lai,’ như thế th́ lời nói rằng: ‘Người cư sĩ tại gia là bậc Nhập Lưu, có các đọa xứ đă được đóng lại, đă đạt chánh kiến, đă hiểu Giáo Pháp, vẫn đảnh lễ, vẫn đứng dậy đối với vị tỳ khưu hoặc sa-di phàm nhân’ là sai trái. Nếu người cư sĩ tại gia là bậc Nhập Lưu, có các đọa xứ đă được đóng lại, đă đạt chánh kiến, đă hiểu Giáo Pháp, vẫn đảnh lễ, vẫn đứng dậy đối với vị tỳ khưu hoặc sa-di phàm nhân, như thế th́ lời nói rằng: ‘Này Vāseṭṭha, chính Giáo Pháp là tối thượng ở đời này ngay trong thời hiện tại và thời vị lai’ cũng là sai trái. Câu hỏi này cũng có cả hai khía cạnh, được dành cho ngài. Nó nên được giải quyết bởi ngài.”

2. “Tâu đại vương, điều này cũng đă được đức Thế Tôn nói đến: ‘Này Vāseṭṭha, chính Giáo Pháp là tối thượng ở đời này ngay trong thời hiện tại và thời vị lai,’ và ‘người cư sĩ tại gia là bậc Nhập Lưu, có các đọa xứ đă được đóng lại, đă đạt chánh kiến, đă hiểu Giáo Pháp, vẫn đảnh lễ, vẫn đứng dậy đối với vị tỳ khưu hoặc sa-di phàm nhân.’ Hơn nữa, ở trường hợp này là có lư do. Lư do ấy là ǵ?

Tâu đại vương, đây là hai mươi pháp tạo thành Sa-môn và hai đặc điểm của vị Sa-môn, do những điều ấy vị Sa-môn là xứng đáng với sự đảnh lễ, đứng dậy, kính nể, cúng dường.

Hai mươi pháp tạo thành Sa-môn và hai đặc điểm của vị Sa-môn là những pháp nào? Sự đặt để ở địa vị tối thượng, sự kềm chế tột đỉnh, sự thực hành, sự an trú (tứ vô lượng tâm), sự thu thúc (giác quan), sự pḥng hộ (trong giới bổn), sự kham nhẫn, hiền ḥa, thực hành sự đơn độc, thích thú sự đơn độc, ẩn cư thiền tịnh, tàm quư, tinh tấn, không xao lăng, thọ tŕ việc học tập, việc đọc tụng (Chánh Tạng), học hỏi (Chú Giải), thỏa thích Giới-Định-Tuệ, không mong cầu, có sự tṛn đủ các điều học, việc mặc y ca-sa, và h́nh thức cạo tóc. Tâu đại vương, đây là hai mươi pháp tạo thành Sa-môn và hai đặc điểm của vị Sa-môn.

Vị tỳ khưu thọ tŕ và hành theo các đức tính này. Do tính chất không thiếu sót, do tính chất đă được tṛn đủ, do trạng thái đă đạt đến đầy đủ, vị ấy tiến vào địa vị của bậc Vô Học, địa vị của bậc A-la-hán, tiến vào vị thế tối thượng khác nữa. (Nghĩ rằng): ‘Là vị đă đi đến gần phẩm vị A-la-hán,’ người nam cư sĩ là bậc Nhập Lưu cần phải đảnh lễ, đứng dậy đối với vị tỳ khưu phàm nhân.

(Nghĩ rằng): ‘Vị ấy chính là bậc có lậu hoặc đă được cạn kiệt, đă tiến đến bản thể Sa-môn, cơ hội ấy chưa có đối với ta,’ người nam cư sĩ là bậc Nhập Lưu cần phải đảnh lễ, đứng dậy đối với vị tỳ khưu phàm nhân.  

(Nghĩ rằng): ‘Vị ấy đă tiến đến hội chúng tối cao, ta chưa tiến đến vị thế ấy,’ người nam cư sĩ là bậc Nhập Lưu cần phải đảnh lễ, đứng dậy đối với vị tỳ khưu phàm nhân.

(Nghĩ rằng): ‘Vị ấy đạt được tư cách để nghe đọc tụng giới bổn Pātimokkha, ta chưa đạt được tư cách để nghe điều ấy,’ người nam cư sĩ là bậc Nhập Lưu cần phải đảnh lễ, đứng dậy đối với vị tỳ khưu phàm nhân.

(Nghĩ rằng): ‘Vị ấy cho những người khác xuất gia, cho tu lên bậc trên, làm tăng trưởng Giáo Pháp của đấng Chiến Thắng, ta chưa đạt được tư cách để làm việc này,’ người nam cư sĩ là bậc Nhập Lưu cần phải đảnh lễ, đứng dậy đối với vị tỳ khưu phàm nhân.

(Nghĩ rằng): ‘Là vị có sự thực hành đầy đủ về các điều học nhiều vô số, ta không thực hành về các điều ấy,’ người nam cư sĩ là bậc Nhập Lưu cần phải đảnh lễ, đứng dậy đối với vị tỳ khưu phàm nhân.

(Nghĩ rằng): ‘Vị ấy đă tiến đến biểu tượng của Sa-môn, đă tồn tại trong sự mong muốn của đức Phật, ta bị tách rời ra xa đối với biểu tượng ấy,’ người nam cư sĩ là bậc Nhập Lưu cần phải đảnh lễ, đứng dậy đối với vị tỳ khưu phàm nhân.

(Nghĩ rằng): ‘Vị ấy có lông nách mọc dài, không thoa son, không trang sức, được bôi xức bằng hương thơm của giới, c̣n ta th́ thích thú việc trang sức, tô điểm,’ người nam cư sĩ là bậc Nhập Lưu cần phải đảnh lễ, đứng dậy đối với vị tỳ khưu phàm nhân.

Tâu đại vương, và thêm nữa (nghĩ rằng): ‘Hai mươi pháp tạo thành Sa-môn và hai đặc điểm ấy, tất cả các pháp này được hiện hữu ở vị tỳ khưu, chính vị ấy duy tŕ các pháp ấy, thậm chí c̣n cho những người khác học tập về việc ấy, sự truyền thừa ấy và việc huấn luyện (người khác) là không có đối với ta,’ người nam cư sĩ là bậc Nhập Lưu cần phải đảnh lễ, đứng dậy đối với vị tỳ khưu phàm nhân.

3. Tâu đại vương, giống như vị hoàng tử thu thập kiến thức và học tập lề lối của ḍng dơi Sát-đế-lỵ nơi vị quân sư. Vị ấy, về sau này, đă được đăng quang, vẫn đảnh lễ, vẫn đứng dậy đối với vị thầy (nghĩ rằng): ‘Người này là vị tạo điều kiện cho ta việc học tập.’ Tâu đại vương, tương tợ y như thế (nghĩ rằng): ‘Vị tỳ khưu là vị tạo điều kiện cho việc học tập, người duy tŕ truyền thống,’ người nam cư sĩ là bậc Nhập Lưu cần phải đảnh lễ, đứng dậy đối với vị tỳ khưu phàm nhân. Tâu đại vương, hơn nữa theo cách thức này, đại vương hăy nhận biết trạng thái vĩ đại và bao la không sánh bằng này của địa vị tỳ khưu. Tâu đại vương, nếu người nam cư sĩ là bậc Nhập Lưu chứng ngộ phẩm vị A-la-hán, đối với người ấy chỉ có hai lối đi, không có lối khác: Hoặc là vô dư Niết Bàn nội trong ngày hôm ấy, hoặc là tiến đến trạng thái tỳ khưu. Tâu đại vương, bởi v́ sự xuất gia ấy là không bị dao động, vĩ đại, vươn lên cao tột đỉnh, tức là địa vị tỳ khưu.”

“Thưa ngài Nāgasena, câu hỏi liên quan đến trí tuệ đă khéo được tháo gỡ bởi ngài là người có năng lực và vô cùng sáng suốt. Không có người nào khác có khả năng để tháo gỡ câu hỏi này như vậy, ngoại trừ bậc có sự giác ngộ như là ngài.”

Câu hỏi về Giáo Pháp tối thượng là thứ nhất.

*****

 

2. CÂU HỎI VỀ SỰ BAN PHÁT ĐIỀU LỢI ÍCH ĐẾN TẤT CẢ CHÚNG SANH

1. “Thưa ngài Nāgasena, ngài nói rằng: ‘Đức Như Lai xua đi điều bất lợi và đem lại điều lợi ích cho tất cả chúng sanh.’ Và thêm nữa, ngài c̣n nói rằng: ‘Trong khi bài Pháp Ví Dụ Về Đống Lửa[1] đang được thuyết giảng, máu nóng đă trào ra từ miệng của các tỳ khưu có số lượng sáu mươi vị.’ Thưa ngài, trong khi đức Như Lai đang thuyết giảng bài Pháp Ví Dụ Về Đống Lửa, Ngài đă xua đi điều lợi ích và đem lại điều bất lợi cho các tỳ khưu có số lượng sáu mươi vị. Thưa ngài Nāgasena, nếu đức Như Lai xua đi điều bất lợi và đem lại điều lợi ích cho tất cả chúng sanh, như thế th́ lời nói rằng: ‘Trong khi bài Pháp Ví Dụ Về Đống Lửa đang được thuyết giảng, máu nóng đă trào ra từ miệng của các tỳ khưu có số lượng sáu mươi vị’ là sai trái. Nếu trong khi bài Pháp Ví Dụ Về Đống Lửa đang được thuyết giảng, máu nóng đă trào ra từ miệng của các tỳ khưu có số lượng sáu mươi vị, như thế th́ lời nói rằng: ‘Đức Như Lai xua đi điều bất lợi và đem lại điều lợi ích cho tất cả chúng sanh’ cũng là sai trái. Câu hỏi này cũng có cả hai khía cạnh, được dành cho ngài. Nó nên được giải quyết bởi ngài.”

2. “Tâu đại vương, đức Như Lai xua đi điều bất lợi và đem lại điều lợi ích cho tất cả chúng sanh. Trong khi bài Pháp Ví Dụ Về Đống Lửa đang được thuyết giảng, máu nóng đă trào ra từ miệng của các tỳ khưu có số lượng sáu mươi vị. Tuy nhiên, điều ấy không phải do việc đă làm của đức Như Lai, mà do việc đă làm của bản thân chính các vị ấy.”

“Thưa ngài Nāgasena, nếu đức Như Lai không thuyết giảng bài Pháp Ví Dụ Về Đống Lửa, phải chăng máu nóng có thể trào ra từ miệng của các vị ấy?”

“Tâu đại vương, không thể. Tâu đại vương, đối với các vị đă thực hành sai trái ấy th́ sau khi lắng nghe bài Pháp của đức Thế Tôn có sự nóng nảy đă sanh khởi. Do sự nóng nảy ấy của các vị ấy mà máu nóng đă trào ra từ miệng.”

“Thưa ngài Nāgasena, như thế th́ do việc đă làm của chính đức Như Lai mà máu nóng đă trào ra từ miệng của các vị ấy. Trong trường hợp ấy chính đức Như Lai là tác nhân đưa đến sự tổn hại cho những vị ấy. Thưa ngài Nāgasena, giống như câu chuyện con rắn đi vào hang mối, rồi có người đàn ông nọ cần dùng đất nên phá vỡ g̣ mối rồi đem đất đi. Do việc đem đất đi của người ấy làm lấp lại các lỗ hổng của g̣ mối. Và con rắn, ở ngay tại chỗ ấy, trong khi không đạt được hơi thở vào nên bị chết. Thưa ngài, không lẽ con rắn đi đến sự chết v́ việc đă làm của người ấy?”

“Tâu đại vương, đúng vậy.”

“Thưa ngài Nāgasena, tương tợ y như thế trong trường hợp ấy chính đức Như Lai là tác nhân đưa đến sự tổn hại cho những vị ấy.”

3. “Tâu đại vương, đức Như Lai trong khi thuyết giảng Giáo Pháp không thể hiện sự ưa thích hay ghét bỏ. Được thoát khỏi hẳn sự ưa thích hay ghét bỏ, Ngài thuyết giảng Giáo Pháp. Trong khi Giáo Pháp đang được thuyết giảng như vậy, tại nơi ấy những người nào thực hành đúng đắn th́ được giác ngộ, trái lại những người nào thực hành sai trái th́ rơi xuống. Tâu đại vương, giống như người đàn ông trong lúc làm lay động cây xoài, cây mận, hoặc cây cam thảo, th́ ở nơi ấy những trái nào có phẩm chất, có sự gắn bó chắc chắn, th́ c̣n tồn tại ở chính nơi ấy không bị tổn hại; trái lại, ở nơi ấy những trái nào có cuống hay cọng bị thối rữa th́ rơi xuống. Tâu đại vương, tương tợ y như thế đức Như Lai trong khi thuyết giảng Giáo Pháp không thể hiện sự ưa thích hay ghét bỏ. Được thoát khỏi hẳn sự ưa thích hay ghét bỏ, Ngài thuyết giảng Giáo Pháp. Trong khi Giáo Pháp đang được thuyết giảng như vậy, tại nơi ấy những người nào thực hành đúng đắn th́ được giác ngộ, trái lại những người nào thực hành sai trái th́ rơi xuống. Tâu đại vương, hoặc là giống như người nông dân có ư định gieo hạt bắp nên cày thửa ruộng. Khi người ấy đang cày th́ hàng trăm ngàn cỏ dại bị chết. Tâu đại vương, tương tợ y như thế đức Như Lai đă được thoát khỏi hẳn sự ưa thích hay ghét bỏ, Ngài thuyết giảng Giáo Pháp để giác ngộ các chúng sanh có tâm ư đă được chín muồi. Trong khi Giáo Pháp đang được thuyết giảng như vậy, tại nơi ấy những người nào thực hành đúng đắn th́ được giác ngộ; trái lại những người nào thực hành sai trái th́ rơi xuống, ví như các cỏ dại ấy bị chết. Tâu đại vương, hoặc là giống như những người ép cây mía bằng máy ép v́ nguyên nhân nước cốt. Khi những người ấy đang ép cây mía, những con sâu bọ nào đi vào miệng máy ép th́ bị ép nát. Tâu đại vương, tương tợ y như thế đức Như Lai ép máy ép Giáo Pháp để giác ngộ các chúng sanh có tâm ư đă được chín muồi. Tại nơi ấy những người nào thực hành sai trái th́ bị chết giống như các con sâu bọ.”

4. “Thưa ngài Nāgasena, không lẽ các tỳ khưu ấy bị rơi xuống v́ sự thuyết giảng Giáo Pháp ấy?”

“Tâu đại vương, phải chăng người thợ đẽo gỗ trong khi bảo vệ khúc cây th́ làm cho ngay thẳng và hoàn toàn trơn tru?”

“Thưa ngài, không đúng. Người thợ đẽo gỗ sau khi bỏ đi chỗ hư hỏng rồi mới làm cho khúc cây ngay thẳng và hoàn toàn trơn tru.”

“Tâu đại vương, tương tợ y như thế đức Như Lai trong khi (chỉ lo) bảo vệ hội chúng th́ không thể giác ngộ các chúng sanh có khả năng giác ngộ; sau khi loại ra các chúng sanh thực hành sai trái như vậy rồi mới giác ngộ các chúng sanh có khả năng giác ngộ này. Tâu đại vương, hơn nữa những người thực hành sai trái ấy rơi xuống do việc đă làm của bản thân. Tâu đại vương, giống như cây chuối, cây tre, con la khi thành quả được tạo ra bởi bản thân[2] th́ bị chết, tâu đại vương, tương tợ y như thế những người thực hành sai trái ấy bị chết, và rơi xuống do việc đă làm của bản thân. Tâu đại vương, giống như những kẻ trộm gánh chịu sự móc mắt, đặt trên giáo nhọn, chặt đầu do việc đă làm của bản thân, tâu đại vương, tương tợ y như thế những người thực hành sai trái ấy bị chết và rơi khỏi Giáo Pháp của đấng Chiến Thắng do việc đă làm của bản thân.  

Tâu đại vương, đối với các tỳ khưu số lượng sáu mươi vị có máu nóng đă trào ra từ miệng, điều ấy không phải do việc đă làm của đức Thế Tôn, không phải do việc đă làm của những người khác, khi ấy là do việc đă làm của chính bản thân các vị ấy. Tâu đại vương, giống như người ban bố thuốc bất tử cho tất cả dân chúng, những người ấy sau khi ăn vào thuốc bất tử trở thành vô bệnh, sống lâu, có thể thoát khỏi tất cả các tai họa. Rồi có người nam khác sau khi ăn vào thuốc ấy theo cách hành xử ẩu tả có thể gánh lấy cái chết. Tâu đại vương, phải chăng người cho thuốc bất tử do nguyên cớ ấy có thể đạt đến tội lỗi nào đó?”

“Thưa ngài, không đúng.”

5. “Tâu đại vương, tương tợ y như thế đức Như Lai ban bố món quà Giáo Pháp là sự Bất Tử đến cho chư Thiên và nhân loại ở mười ngàn thế giới. Những chúng sanh nào có khả năng th́ được giác ngộ nhờ vào Giáo Pháp Bất Tử, trái lại những chúng sanh nào không có khả năng th́ chúng bị chết, bị rơi xuống bởi v́ Giáo Pháp Bất Tử. Tâu đại vương, vật thực duy tŕ mạng sống cho tất cả chúng sanh. Một số người ăn vật thực bị chết v́ cơn thổ tả. Tâu đại vương, phải chăng người bố thí vật thực ấy do nguyên cớ ấy có thể đạt đến tội lỗi nào đó?”

“Thưa ngài, không đúng.”

“Tâu đại vương, tương tợ y như thế đức Như Lai ban bố món quà Giáo Pháp là sự Bất Tử đến cho chư Thiên và nhân loại ở mười ngàn thế giới. Những chúng sanh nào có khả năng th́ được giác ngộ nhờ vào Giáo Pháp Bất Tử, trái lại những chúng sanh nào không có khả năng th́ bị chết, bị rơi xuống bởi v́ Giáo Pháp Bất Tử.”

“Thưa ngài Nāgasena, tốt lắm! Trẫm chấp nhận điều này đúng theo như vậy.”

Câu hỏi về sự ban phát điều lợi ích đến tất cả chúng sanh là thứ nh́.

*****

 

3. CÂU HỎI VỀ VIỆC BIỂU LỘ VẬT ĐƯỢC CHE GIẤU SAU LỚP VẢI

1. “Thưa ngài Nāgasena, điều này cũng đă được đức Như Lai nói đến:

‘Lành thay sự pḥng hộ thân! Lành thay sự pḥng hộ lời nói! Lành thay sự pḥng hộ ư! Lành thay sự pḥng hộ tất cả.

Và thêm nữa, đức Như Lai sau khi ngồi xuống ở giữa tứ chúng đă phô bày tướng mă âm tàng[3] cho Bà-la-môn Sela nh́n thấy ở phía trước chư Thiên và nhân loại. Thưa ngài Nāgasena, nếu điều đă được đức Thế Tôn nói là: ‘Lành thay sự pḥng hộ thân!’ như thế th́ lời nói rằng: ‘Ngài đă phô bày tướng mă âm tàng cho Bà-la-môn Sela nh́n thấy’ là sai trái. Nếu Ngài đă phô bày tướng mă âm tàng cho Bà-la-môn Sela nh́n thấy, như thế th́ lời nói rằng: ‘Lành thay sự pḥng hộ thân!’ cũng là sai trái. Câu hỏi này cũng có cả hai khía cạnh, được dành cho ngài. Nó nên được giải quyết bởi ngài.”

2. “Tâu đại vương, điều này cũng đă được đức Như Lai nói đến: Lành thay sự pḥng hộ thân!’ và tướng mă âm tàng đă được phô bày cho Bà-la-môn Sela nh́n thấy. Tâu đại vương, đối với người nào có sự hoài nghi sanh khởi về đức Như Lai, v́ mục đích giúp cho người ấy giác ngộ mà đức Thế Tôn đă phô bày phần thân thể ấy bằng thần thông. Chỉ có người ấy nh́n thấy thần thông ấy.”

“Thưa ngài Nāgasena, vả lại ai sẽ tin rằng chỉ có một người ở hội chúng nh́n thấy vật được che giấu sau lớp vải ấy, và số c̣n lại đang ở ngay tại chỗ ấy lại không nh́n thấy? Trong trường hợp này, xin ngài hăy xác định cho trẫm lư do ấy, xin hăy giúp cho trẫm hiểu bằng lư lẽ.”

“Tâu đại vương, có phải đại vương đă được nh́n thấy trước đây một người đàn ông nào đó bị bệnh, được vây quanh bởi bà con và bạn bè?”

“Thưa ngài, đúng vậy.”

“Tâu đại vương, phải chăng nhóm người nh́n thấy cái cảm thọ ấy, là cái cảm thọ mà người đàn ông ấy cảm nhận?”

“Thưa ngài, không được. Chỉ có người đàn ông ấy cảm nhận bởi chính bản thân.”

“Tâu đại vương, tương tợ y như thế chỉ đối với người nào có sự hoài nghi sanh khởi về đức Như Lai, v́ mục đích giúp cho chính người ấy giác ngộ mà đức Thế Tôn đă phô bày phần thân thể ấy bằng thần thông, chỉ có người ấy nh́n thấy thần thông ấy. Tâu đại vương, hoặc là giống như việc vong linh có thể nhập vào một người nam nào đó, tâu đại vương, phải chăng nhóm người ấy nh́n thấy vong linh ấy đang tiến đến gần?”

“Thưa ngài, không được. Chỉ có người bệnh ấy nh́n thấy sự tiến đến gần của vong linh ấy.”

“Tâu đại vương, tương tợ y như thế chỉ đối với người nào có sự hoài nghi sanh khởi về đức Như Lai, chỉ có người ấy nh́n thấy thần thông ấy.”

“Thưa ngài Nāgasena, việc khó làm đă được thực hiện bởi đức Thế Tôn trong lúc Ngài phô bày vật không thể nh́n thấy ấy cho một người thôi.”

“Tâu đại vương, đức Thế Tôn không phô bày vật được che giấu, trái lại đă cho nh́n thấy cái h́nh bóng bằng thần thông.”

“Thưa ngài, dầu chỉ là cái h́nh bóng được nh́n thấy nhưng đúng là vật che giấu đă được nh́n thấy, sau khi nh́n thấy vật ấy th́ đă đạt được mục đích.”

“Tâu đại vương, đức Như Lai làm việc khó làm để giác ngộ những chúng sanh có khả năng giác ngộ. Tâu đại vương, nếu đức Như Lai buông lơi công việc th́ những chúng sanh có khả năng giác ngộ không thể giác ngộ. Tâu đại vương, và bởi v́ đức Như Lai biết được phương thức để giác ngộ những chúng sanh có khả năng giác ngộ, v́ thế bằng phương thức nào khiến cho những chúng sanh có khả năng giác ngộ được giác ngộ th́ đức Như Lai giác ngộ những chúng sanh có khả năng giác ngộ theo phương thức ấy.

3. Tâu đại vương, giống như người thầy thuốc phẫu thuật, bằng phương thuốc nào khiến người bịnh được lành bệnh th́ đi đến người bệnh với phương thuốc ấy, làm cho nôn mửa người cần phải nôn mửa, làm xổ người cần phải xổ, bôi dầu người cần phải bôi dầu, tẩm hương người cần phải tẩm hương, tâu đại vương tương tợ y như thế đức Như Lai bằng phương thức nào khiến cho những chúng sanh có khả năng giác ngộ được giác ngộ th́ giác ngộ những chúng sanh có khả năng giác ngộ theo phương thức ấy.  

Tâu đại vương, hoặc là giống như người nữ có bào thai ngược phô bày vật che giấu không đáng được nh́n thấy cho người thầy thuốc, tâu đại vương, tương tợ y như thế để giác ngộ những người có khả năng giác ngộ đức Như Lai đă phô bày bằng thần thông cái h́nh bóng của vật che giấu không đáng được nh́n thấy. Tâu đại vương, vật gọi là không đáng được nh́n thấy th́ không có cơ hội dành cho cá nhân. Tâu đại vương, nếu người nào đó sau khi nh́n thấy trái tim của đức Thế Tôn mà được giác ngộ th́ đức Thế Tôn theo phương thức cũng cho người ấy nh́n thấy trái tim. Tâu đại vương, đức Như Lai là người biết được phương thức, và thiện xảo về việc thuyết giảng. Tâu đại vương, không lẽ sau khi biết được khuynh hướng của trưởng lăo Nanda, đức Như Lai đă đưa vị ấy đến Thiên cung và cho nh́n thấy các cô con gái ở cơi trời (nghĩ rằng): ‘Người con trai gia đ́nh danh giá này sẽ được giác ngộ nhờ vào việc này,’ và nhờ đó người con trai gia đ́nh danh giá ấy đă được giác ngộ. Tâu đại vương, như thế trong khi khi dễ, trong khi chê trách, trong khi nhờm gớm h́nh tướng mỹ miều bằng nhiều phương thức, đức Như Lai đă cho vị ấy nh́n thấy những cô tiên nữ có các bàn chân bồ câu v́ nguyên nhân giúp cho vị ấy giác ngộ. Đức Như Lai là người biết được phương thức, và thiện xảo về việc thuyết giảng như thế ấy.

4. Tâu đại vương, c̣n có việc khác nữa, vào lúc trưởng lăo Cullapanthaka bị người anh đuổi ra (khỏi tu viện), nên có tâm trí buồn bă, đức Như Lai đă đi đến và trao cho miếng vải mềm (nghĩ rằng): ‘Người con trai gia đ́nh danh giá này sẽ được giác ngộ nhờ vào việc này.’ Bởi lư do ấy, vị ấy đă đạt được bản thể năng lực về Giáo Pháp của đấng Chiến Thắng. Đức Như Lai là người biết được phương thức, và thiện xảo về việc thuyết giảng như thế ấy.

Tâu đại vương, c̣n có việc khác nữa, đức Như Lai đă không trả lời câu hỏi được vị Bà-la-môn Mogharāja hỏi đến lần thứ ba (nghĩ rằng): ‘Như vậy th́ sự ngă mạn của người con trai gia đ́nh danh giá này sẽ được lắng xuống, do sự lắng xuống của ngă mạn sẽ có sự chứng ngộ.’ Và nhờ thế, ngă mạn của người con trai gia đ́nh danh giá ấy đă được lắng xuống, do sự lắng xuống của ngă mạn mà vị Bà-la-môn ấy đă đạt được bản thể năng lực về sáu Thắng Trí. Đức Như Lai là người biết được phương thức, và thiện xảo về việc thuyết giảng như thế ấy.”

“Thưa ngài Nāgasena, tốt lắm! Câu hỏi đă khéo được tháo gỡ bằng nhiều cách thức với nhiều lư lẽ, bụi rậm đă được làm không c̣n bụi rậm, bóng tối đă được làm thành ánh sáng, nút thắt đă được mở ra, lời tuyên thuyết của ngoại đạo đă bị đổ vỡ, (Pháp) nhăn đă được sanh khởi cho những người con trai của đấng Chiến Thắng, các ngoại đạo không c̣n chói sáng, ngài đă tiến đến vị thế cao quư và ưu tú trong số các vị có đồ chúng.”

Câu hỏi về việc biểu lộ vật được che giấu sau lớp vải là thứ ba.

*****

 

4. CÂU HỎI VỀ BẢN THỂ CỦA LỜI NÓI GAY GẮT

1. “Thưa ngài Nāgasena, điều này cũng đă được trưởng lăo Sāriputta, vị Tướng Quân Chánh Pháp, nói đến: ‘Này các đại đức, đức Như Lai có cách hành xử về lời nói hoàn toàn trong sạch. Đức Như Lai không có lối cư xử xấu xa về lời nói khiến đức Như Lai phải ǵn giữ rằng: - Chớ để người khác biết việc này của Ta.’ Và thêm nữa, trong khi quy định tội pārājika về việc phạm lỗi của trưởng lăo Sudinna Kalandaputta, đức Như Lai đă xưng hô bằng từ kẻ rồ dại với những lời nói gay gắt. Và v́ thế, vị trưởng lăo ấy bị run sợ, có sự ăn hận, đă không thể thấu triệt Thánh Đạo. Thưa ngài Nāgasena, nếu đức Như Lai có cách hành xử về lời nói hoàn toàn trong sạch, đức Như Lai không có lối cư xử xấu xa về lời nói, như thế th́ lời nói rằng: ‘Trong việc phạm lỗi của trưởng lăo Sudinna Kalandaputta, đức Thế Tôn đă xưng hô bằng từ kẻ rồ dại’ là sai trái. Nếu trong việc phạm lỗi của trưởng lăo Sudinna Kalandaputta, đức Thế Tôn đă xưng hô bằng từ kẻ rồ dại, như thế th́ lời nói rằng: ‘Đức Như Lai có cách hành xử về lời nói hoàn toàn trong sạch, đức Như Lai không có lối cư xử xấu xa về lời nói’ cũng là sai trái. Câu hỏi này cũng có cả hai khía cạnh, được dành cho ngài. Nó nên được giải quyết bởi ngài.”

2. “Tâu đại vương, điều này cũng đă được trưởng lăo Sāriputta, vị Tướng Quân Chánh Pháp, nói đến: ‘Này các đại đức, đức Như Lai có cách hành xử về lời nói hoàn toàn trong sạch. Đức Như Lai không có lối cư xử xấu xa về lời nói khiến đức Như Lai phải ǵn giữ rằng: -Chớ để người khác biết việc này của Ta.’ Và thêm nữa, trong khi quy định tội pārājika về việc phạm lỗi của trưởng lăo Sudinna Kalandaputta, đức Thế Tôn đă xưng hô bằng từ kẻ rồ dại. Tuy nhiên, điều ấy là không do tâm xấu xa, không do sự giận dữ, mà là với biểu hiện đúng đắn. Và ở đây biểu hiện đúng đắn là ǵ? Tâu đại vương, đối với cá nhân nào mà sự chứng ngộ bốn Sự Thật không có ở bản ngă này, th́ bản thể con người của kẻ ấy là rồ dại, trong khi cái này đang được làm th́ lại thành tựu với cái khác; do điều ấy mà được gọi là ‘kẻ rồ dại.’ Tâu đại vương, như thế đối với đại đức Sudinna Kalandaputta, đức Thế Tôn đă xưng hô bằng lời nói về bản thể, không phải bằng lời không đúng sự thật.”

3. “Thưa ngài Nāgasena, người nào trong khi mắng nhiếc (kẻ khác) mà nói đến cho dầu là đúng với bản thể, đối với người ấy chúng ta nên bắt chịu h́nh phạt nhẹ. Người ấy rơ ràng là có lỗi, người ấy mắng nhiếc trong khi thể hiện sự bày tỏ căn cứ vào sự kiện theo tính cách riêng.”

“Tâu đại vương, có phải đại vương đă được nghe trước đây về việc đảnh lễ, đứng dậy, tôn vinh, hoặc dâng biếu quà tặng đến người bị lỗi lầm chăng?”

“Thưa ngài, không có. Người ấy đă bị lỗi lầm v́ điều ǵ, do đâu, ở nơi nào, ở bất cứ đâu, là xứng với sự rầy la, xứng với sự quở trách, đối với kẻ này người ta c̣n chặt đầu, hành hạ, trói lại, giết chết, và thiêu đốt nữa.”

“Tâu đại vương, như thế th́ chỉ có việc nên làm là được đức Thế Tôn thực hiện, chứ không có việc không nên làm?”

“Thưa ngài Nāgasena, ngay cả hành động cần phải làm c̣n được thực hiện một cách phù hợp, một cách thích đáng. Thưa ngài Nāgasena, đối với đức Như Lai, chỉ riêng với việc nghe danh thôi th́ thế gian có cả chư Thiên đều kinh hăi, hổ thẹn, với việc nh́n thấy th́ c̣n nhiều hơn, với việc phục vụ khi đi đến gần th́ c̣n vượt trội cả điều ấy nữa.”

4. “Tâu đại vương, phải chăng người thầy thuốc ban cho các loại thuốc thoa trong trường hợp cơ thể bị tiết dịch, có chất độc hoành hành?”

“Thưa ngài, không đúng. Với sự mong mỏi về sức khỏe, ông ta ban cho các loại thuốc mạnh, có thể gây cồn cào.”

“Tâu đại vương, tương tợ y như thế đức Như Lai ban cho lời chỉ bảo nhằm làm lặng yên tất cả các căn bệnh phiền năo. Tâu đại vương, lời nói của đức Như Lai, dầu là gay gắt, nhưng xoa dịu chúng sanh, làm cho trở thành nhu thuận.

Tâu đại vương, giống như nước nóng làm mềm mại bất cứ vật ǵ có thể làm mềm mại, làm cho trở thành nhu nhuyến. Tâu đại vương, tương tợ y như thế lời nói của đức Như Lai, dầu là gay gắt, nhưng có lợi ích, được gắn liền với ḷng thương xót.

Tâu đại vương, giống như lời nói của người cha đối với các con trai là có lợi ích, được gắn liền với ḷng thương xót, tâu đại vương, tương tợ y như thế lời nói của đức Như Lai, dầu là gay gắt, nhưng có lợi ích, được gắn liền với ḷng thương xót. Tâu đại vương, lời nói của đức Như Lai, dầu là gay gắt nhưng đưa đến sự dứt bỏ phiền năo của các chúng sanh.

Tâu đại vương, giống như nước tiểu trâu ḅ dầu có mùi thối mà được uống vào, món thuốc dầu không có mùi vị mà được ăn vào, lại diệt trừ căn bệnh cho các chúng sanh, tâu đại vương, tương tợ y như thế lời nói của đức Như Lai, dầu là gay gắt, nhưng có lợi ích, được gắn liền với ḷng thương xót.

Tâu đại vương, giống như đống g̣n, dầu lớn, rơi xuống ở cơ thể của người khác vẫn không gây ra thương tích, tâu đại vương, tương tợ y như thế lời nói của đức Như Lai, dầu là gay gắt, nhưng không làm sanh lên sự khổ đau cho bất cứ ai.”

“Thưa ngài Nāgasena, tốt lắm! Câu hỏi đă khéo được giải quyết bằng nhiều lư lẽ. Thưa ngài Nāgasena, tốt lắm! Trẫm chấp nhận điều này đúng theo như vậy.”

Câu hỏi về bản thể của lời nói gay gắt của đức Như Lai là thứ tư.

*****

 

5. CÂU HỎI VỀ BẢN THỂ SUY TƯ CỦA CÂY CỐI

1. “Thưa ngài Nāgasena, điều này cũng đă được đức Như Lai nói đến:

‘Này Bà-la-môn, nguyên nhân của điều ǵ mà ngươi, là người có sự tinh tấn đă được ra sức, thường xuyên không xao lăng, lại hỏi han cây cối về sự ngủ nghỉ thoải mái trong khi biết rằng cây này là loài không có tâm tư, không nghe, không biết?

Và thêm nữa, Ngài đă nói rằng:

Cây phandana đă tức thời đáp lại rằng: - Tôi cũng có lời tŕnh. Này Bhāradvāja, hăy lắng nghe tôi.’

Thưa ngài Nāgasena, nếu cây cối là không có tâm tư, như thế th́ lời nói rằng: ‘Cây phandana đă chuyện tṛ với Bhāradvāja’ là sai trái. Nếu cây phandana đă chuyện tṛ với Bhāradvāja, như thế th́ lời nói rằng: ‘Cây cối là không có tâm tư’ cũng là sai trái. Câu hỏi này cũng có cả hai khía cạnh, được dành cho ngài. Nó nên được giải quyết bởi ngài.”

2. “Tâu đại vương, điều này cũng đă được đức Như Lai nói đến: ‘Cây cối là không có tâm tư.’ Và cây phandana đă chuyện tṛ với Bhāradvāja. Tuy nhiên, lời nói ấy đă được nói theo cách diễn đạt của thế gian. Tâu đại vương, đối với cây cối không có tâm tư không có việc gọi là chuyện tṛ. Tâu đại vương, tuy nhiên ở cây ấy có thiên nhân ngự. Cái từ gọi ‘cây’ ấy là ám chỉ vị thiên nhân. Và nói ‘cây cối tṛ chuyện,’ đấy là quy định của thế gian. Tâu đại vương, giống như chiếc xe kéo được chất đầy lúa th́ người ta gọi là ‘xe lúa,’ tuy rằng chiếc xe kéo ấy làm bằng gỗ. Do tính chất đă được chất đống của lúa ở chiếc xe kéo ấy mà người ta gọi là ‘xe lúa.’ Tâu đại vương, tương tợ y như thế cây cối không tṛ chuyện. Cây cối không có tâm tư. Tuy nhiên, ở cây ấy có thiên nhân ngự. Cái từ gọi ‘cây’ ấy là ám chỉ vị thiên nhân. Và ‘cây cối tṛ chuyện,’ đấy là quy định của thế gian.

3. Tâu đại vương, hoặc là giống như trong khi khuấy sữa đông th́ gọi là: ‘Tôi khuấy bơ.’ Vật mà người ấy khuấy không phải là bơ. Người ấy đang khuấy chính là sữa đông nhưng lại nói là: ‘Tôi khuấy bơ.’ Tâu đại vương, tương tợ y như thế cây cối không tṛ chuyện. Cây cối không có tâm tư. Tuy nhiên, ở cây ấy có thiên nhân ngự. Cái từ gọi ‘cây’ ấy là ám chỉ vị thiên nhân. Và ‘cây cối tṛ chuyện,’ đấy là quy định của thế gian. Tâu đại vương, giống như người đang tạo ra vật chưa h́nh thành th́ nói là: ‘Tôi tạo ra vật đă h́nh thành.’ Nói về vật chưa thành tựu là: ‘Vật đă thành tựu;’ như vậy điều ấy là cách diễn đạt của thế gian. Tâu đại vương, tương tợ y như thế cây cối không tṛ chuyện. Cây cối không có tâm tư. Tuy nhiên, ở cây ấy có thiên nhân ngự. Cái từ gọi ‘cây’ ấy là ám chỉ vị thiên nhân. Và ‘cây cối tṛ chuyện,’ đấy là quy định của thế gian. Tâu đại vương, đức Như Lai thuyết giảng Giáo Pháp cho chúng sanh cũng theo y như cách diễn đạt của thế gian mà người ta thường nói.”

“Thưa ngài Nāgasena, tốt lắm! Trẫm chấp nhận điều này đúng theo như vậy.”

Câu hỏi về bản thể suy tư của cây cối là thứ năm.

****

 

6. CÂU HỎI VỀ QUẢ BÁU LỚN CỦA MÓN THÍ THỰC

1. “Thưa ngài Nāgasena, điều này cũng đă được các vị trưởng lăo thực hiện cuộc trùng tụng Giáo Pháp nói đến: ‘Tôi đă được nghe rằng: - Sau khi thọ dụng bữa ăn của người thợ rèn Cunda, bậc Sáng Trí đă mắc phải cơn bệnh khốc liệt, kề cận cái chết.

Và thêm nữa, đức Thế Tôn đă nói rằng: ‘Này Ānanda, hai phần thí thực này là như nhau, có quả báu như nhau, có quả thành tựu như nhau, có quả báu lớn hơn và phước báu lớn hơn rất nhiều so với các món thí thực khác. Hai phần thí thực nào? Phần thí thực mà sau khi thọ dụng đức Như Lai đă giác ngộ phẩm vị Chánh Đẳng Giác tối thượng, và phần thí thực sau khi thọ dụng đức Như Lai đă Viên Tịch Niết Bàn ở cảnh giới Niết Bàn không c̣n dư sót. Hai phần thí thực này là như nhau, có quả báu như nhau, có quả thành tựu như nhau, có quả báu lớn hơn và phước báu lớn hơn rất nhiều so với các món thí thực khác.’  

Thưa ngài Nāgasena, nếu đức Như Lai, sau khi thọ dụng bữa ăn của Cunda, có cơn bệnh trầm trọng đă sanh lên, có cảm thọ khốc liệt đă phát khởi, kề cận cái chết, như thế th́ lời nói rằng: ‘Này Ānanda, hai phần thí thực này là như nhau, có quả báu như nhau, có quả thành tựu như nhau, có quả báu lớn hơn và phước báu lớn hơn rất nhiều so với các món thí thực khác’ là sai trái. Nếu hai phần thí thực này là như nhau, có quả báu như nhau, có quả thành tựu như nhau, có quả báu lớn hơn và phước báu lớn hơn rất nhiều so với các món thí thực khác, như thế th́ lời nói rằng: ‘Đức Thế Tôn, sau khi thọ dụng bữa ăn của Cunda, có cơn bệnh trầm trọng đă sanh lên, có cảm thọ khốc liệt đă phát khởi, kề cận cái chết’ cũng là sai trái.

Thưa ngài Nāgasena, không lẽ phần thí thực ấy có quả báu lớn do t́nh trạng đă bị nhiễm độc, có quả báu lớn do việc đă làm sanh lên cơn bệnh, có quả báu lớn do việc đă làm hoại đi tuổi thọ, có quả báu lớn do việc đă lấy đi mạng sống của đức Thế Tôn? Về việc này, xin Ngài hăy nói cho trẫm lư do nhằm phản bác lại các học thuyết khác. Về việc ấy, đám người bị mê muội này cho rằng: ‘Bệnh lỵ xuất huyết sanh lên bởi đă ăn quá nhiều do tác động của tham.’ Câu hỏi này cũng có cả hai khía cạnh, được dành cho ngài. Nó nên được giải quyết bởi ngài.”

2. “Tâu đại vương, điều này cũng đă được các vị đại trưởng lăo thực hiện cuộc trùng tụng Giáo Pháp nói đến: ‘Tôi đă được nghe rằng: - Sau khi thọ dụng bữa ăn của người thợ rèn Cunda, bậc Sáng Trí đă mắc phải cơn bệnh khốc liệt, kề cận cái chết.

Và đức Thế Tôn đă nói rằng: ‘Này Ānanda, hai phần thí thực này là như nhau, có quả báu như nhau, có quả thành tựu như nhau, có quả báu lớn hơn và phước báu lớn hơn rất nhiều so với các món thí thực khác. Hai phần thí thực nào? Phần thí thực mà sau khi thọ dụng đức Như Lai đă giác ngộ phẩm vị Chánh Đẳng Giác tối thương, và phần thí thực sau khi thọ dụng đức Như Lai đă Viên Tịch Niết Bàn ở cảnh giới Niết Bàn không c̣n dư sót. Hai phần thí thực này là như nhau, có quả báu như nhau, có quả thành tựu như nhau, có quả báu lớn hơn và phước báu lớn hơn rất nhiều so với các món thí thực khác.’ Hơn nữa, phần thí thực ấy có nhiều đức tánh, có nhiều quả thành tựu, có nhiều quả báu.

Tâu đại vương, chư Thiên đă mừng rỡ, có tâm ư tịnh tín (nghĩ rằng): ‘Đây là lần thọ thực cuối cùng của đức Thế Tôn’ nên đă rắc dưỡng chất thuộc cơi trời ở món thịt lợn rừng.[4] Hơn nữa, món ấy đă được nấu đúng cách, đă được nấu nhuần nhuyễn, theo ư thích, có nhiều chất bổ, có lợi cho sức nóng của ngọn lửa (tiêu hóa) ở bao tử. Tâu đại vương, không phải do duyên cớ ấy khiến cơn bệnh nào đó chưa khởi lên đă khởi lên cho đức Thế Tôn. Tâu đại vương, hơn nữa khi cơ thể của đức Thế Tôn vốn đă suy yếu, tuổi thọ đă hết, th́ cơn bệnh đă khởi lên càng gia tăng thêm nữa. Tâu đại vương, giống như ngọn lửa đang cháy một cách b́nh thường, khi có nhiên liệu khác được cho vào th́ bùng cháy hơn nữa. Tâu đại vương, tương tợ y như thế khi cơ thể của đức Thế Tôn vốn đă suy yếu, tuổi thọ đă hết, th́ cơn bệnh đă khởi lên càng gia tăng thêm nữa. Tâu đại vương, hoặc là giống như con suối đang chảy một cách tự nhiên, khi có đám mây lớn đổ mưa, th́ trở thành ḍng chảy lớn, cơn nước lũ. Tâu đại vương, tương tợ y như thế khi cơ thể của đức Thế Tôn vốn đă suy yếu, tuổi thọ đă hết, th́ cơn bệnh đă khởi lên càng gia tăng thêm nữa.  

Tâu đại vương, hoặc là giống như bao tử đang no đầy một cách b́nh thường, khi có vật nào khác chưa nấu chín được nuốt vào th́ có thể bị căng cứng hơn nữa. Tâu đại vương, tương tợ y như thế khi cơ thể của đức Thế Tôn vốn đă suy yếu, tuổi thọ đă hết, th́ cơn bệnh đă khởi lên càng gia tăng thêm nữa. Tâu đại vương, không có ǵ sai trái ở món thí thực ấy. Và không thể gán điều sai trái cho món ấy.”

3. “Thưa ngài Nāgasena, bởi lư do ǵ mà hai phần thí thực ấy là như nhau, có quả báu như nhau, có quả thành tựu như nhau, có quả báu lớn hơn và phước báu lớn hơn rất nhiều so với các món thí thực khác?”

“Tâu đại vương, do năng lực của sự thuần thục và chứng đạt các pháp mà hai phần thí thực ấy là như nhau, có quả báu như nhau, có quả thành tựu như nhau, có quả báu lớn hơn và phước báu lớn hơn rất nhiều so với các món thí thực khác.”

“Thưa ngài Nāgasena, do năng lực của sự thuần thục và chứng đạt đối với các pháp nào mà hai phần thí thực ấy là như nhau, có quả báu như nhau, có quả thành tựu như nhau, có quả báu lớn hơn và phước báu lớn hơn rất nhiều so với các món thí thực khác?”

“Tâu đại vương, do năng lực của sự thể nhập theo chiều thuận và chiều nghịch đối với chín sự chứng đạt và an trú theo tuần tự mà hai phần thí thực ấy là như nhau, có quả báu như nhau, có quả thành tựu như nhau, có quả báu lớn hơn và phước báu lớn hơn rất nhiều so với các món thí thực khác.”

“Thưa ngài Nāgasena, có phải đức Như Lai đă thể nhập theo chiều thuận và chiều nghịch một cách nổi bật đối với chín sự chứng đạt và an trú theo tuần tự chỉ trong hai ngày thôi sao?”

“Tâu đại vương, đúng vậy.”

“Thưa ngài Nāgasena, thật là kỳ diệu! Thưa ngài Nāgasena, thật là phi thường! Việc nào dầu là sự bố thí tột đỉnh không thể sánh bằng ở ruộng phước đức Phật cũng không sánh được với hai phần thí thực này. Thưa ngài Nāgasena, thật là kỳ diệu! Thưa ngài Nāgasena, thật là phi thường! Chín sự chứng đạt và an trú theo tuần tự vĩ đại đến chừng nào, th́ do năng lực của sự chứng đạt và an trú theo tuần tự mà sự bố thí ở chính nơi ấy là có được quả báu lớn hơn và phước báu lớn hơn. Thưa ngài Nāgasena, tốt lắm! Trẫm chấp nhận điều này đúng theo như vậy.”

Câu hỏi về quả báu lớn của món thí thực là thứ sáu.

*****

 

7. CÂU HỎI VỀ SỰ CÚNG DƯỜNG ĐỨC PHẬT

1. “Thưa ngài Nāgasena, điều này cũng đă được đức Thế Tôn nói đến: ‘Này Ānanda, các ngươi chớ bị bận rộn với việc cúng dường nhục thân của Như Lai.

Và thêm nữa, Ngài đă nói rằng:

Các ngươi hăy cúng dường xá-lợi của bậc đáng được cúng dường. Làm như vậy, các ngươi từ chốn này sẽ đi đến cơi trời.

Thưa ngài Nāgasena, nếu đức Như Lai đă nói rằng: ‘Này Ānanda, các ngươi chớ bị bận rộn với việc cúng dường nhục thân của Như Lai,’ như thế th́ lời nói rằng: ‘Các ngươi hăy cúng dường xá-lợi của bậc đáng được cúng dường. Làm như vậy, các ngươi từ chốn này sẽ đi đến cơi trời’ là sai trái. Nếu đức Như Lai đă nói rằng: ‘Các ngươi hăy cúng dường xá-lợi của bậc đáng được cúng dường. Làm như vậy, các ngươi từ chốn này sẽ đi đến cơi trời,’ như thế th́ lời nói rằng: ‘Này Ānanda, các ngươi chớ bị bận rộn với việc cúng dường nhục thân của Như Lai’ cũng là sai trái. Câu hỏi này cũng có cả hai khía cạnh, được dành cho ngài. Nó nên được giải quyết bởi ngài.”

2. “Tâu đại vương, điều này cũng đă được đức Thế Tôn nói đến: ‘Này Ānanda, các ngươi chớ bị bận rộn với việc cúng dường nhục thân của Như Lai.’ Và thêm nữa, Ngài đă nói rằng: ‘Các ngươi hăy cúng dường xá-lợi của bậc đáng được cúng dường. Làm như vậy, các ngươi từ chốn này sẽ đi đến cơi trời.’ Tuy nhiên, điều đă được nói ấy: ‘Này Ānanda, các ngươi chớ bị bận rộn với việc cúng dường nhục thân của Như Lai’ không dành cho tất cả, mà chỉ liên quan đến các người con trai của đấng Chiến Thắng.

Tâu đại vương, điều này, tức là việc cúng dường, không phải là việc làm của những người con trai của đấng Chiến Thắng. Việc quán sát về các hành, tác ư đúng đường lối, quan sát về bốn sự thiết lập niệm, nắm lấy điều tinh túy của đề mục, sự chiến đấu với các phiền năo, sự bám theo mục đích của ḿnh, điều này là việc cần phải làm của những người con trai của đấng Chiến Thắng. Cúng dường là việc nên làm đối với các thành phần c̣n lại là chư Thiên và nhân loại.

Tâu đại vương, giống như đối với các vị hoàng tử ở trên quả đất th́ có các môn học về voi, ngựa, xe, cung, gươm, viết chữ, quản lư, binh thư, lắng nghe, khéo tiếp nhận, chiến đấu, động viên là công việc cần phải làm; c̣n đối với các thành phần c̣n lại như các thương buôn và nô lệ phàm phu th́ việc trồng trọt, buôn bán, chăn giữ trâu ḅ là việc cần phải làm. Tâu đại vương, tương tợ y như thế việc này, tức là việc cúng dường, không phải là việc làm của những người con trai của đấng Chiến Thắng. Việc quán sát về các hành, tác ư đúng đường lối, quan sát về bốn sự thiết lập niệm, nắm lấy điều tinh túy của đề mục, sự chiến đấu với các phiền năo, sự bám theo mục đích của ḿnh, điều này là việc cần phải làm của những người con trai của đấng Chiến Thắng. Cúng dường là việc nên làm đối với các thành phần c̣n lại là chư Thiên và nhân loại.

3. Tâu đại vương, hoặc là giống như đối với các thanh niên Bà-la-môn th́ các môn học như (bốn bộ Vệ Đà) Rig-Veda, Yajur-Veda, Sāma-Veda, Atharva-Veda, tướng số, truyền thống, truyền thuyết, từ vựng, nghi thức, sự phân tích âm từ, cú pháp, văn phạm, cấu trúc ngôn ngữ, hiện tượng, giấc mơ, điềm báo hiệu, sáu chi phần (của kinh Vệ Đà), nguyệt thực, nhật thực, sự di chuyển che khuất của các thiên thể, sự tranh giành ảnh hưởng của các v́ sao, sự xuất hiện, sự rơi của thiên thể, sự động đất, sự bừng sáng ở các phương, bầu khí quyển, thiên văn học, tương lai của thế gian, điềm báo từ loài chó, điềm báo từ loài thú, điểm báo từ vị trí của các v́ sao, hiện tượng bị xáo trộn, tiếng kêu của các loài chim là việc cần phải làm; c̣n đối với các thành phần c̣n lại như các thương buôn và nô lệ phàm phu th́ việc trồng trọt, buôn bán, chăn giữ trâu ḅ là việc cần phải làm.  

Tâu đại vương, tương tợ y như thế việc này, tức là việc cúng dường, không phải là việc làm của những người con trai của đấng Chiến Thắng. Việc quán sát về các hành, tác ư đúng đường lối, quan sát về bốn sự thiết lập niệm, nắm lấy điều tinh túy của đề mục, sự chiến đấu với các phiền năo, sự bám theo mục đích của ḿnh, điều này là việc cần phải làm của những người con trai của đấng Chiến Thắng. Cúng dường là việc nên làm đối với các thành phần c̣n lại là chư Thiên và nhân loại. Tâu đại vương, do đó đức Như Lai (nghĩ rằng): ‘Chớ để những người này vướng bận về những việc không phải là phận sự. Hăy để những người này gắn bó với những công việc của chính ḿnh’ nên đă nói rằng: ‘Này Ānanda, các ngươi chớ bị bận rộn với việc cúng dường nhục thân của Như Lai.’ Tâu đại vương, nếu đức Như Lai không nói điều này, th́ các vị tỳ khưu sau khi nhận lấy y và b́nh bát của ḿnh rồi làm chỉ mỗi việc cúng dường đức Phật.”

“Thưa ngài Nāgasena, tốt lắm! Trẫm chấp nhận điều này đúng theo như vậy.”

Câu hỏi về sự cúng dường đức Phật là thứ bảy.

*****

 

8. CÂU HỎI VỀ VIỆC BỊ THƯƠNG BỞI MIỂNG ĐÁ Ở BÀN CHÂN:

1. “Thưa ngài Nāgasena, ngài nói rằng: ‘Trong khi đức Thế Tôn đang đi, đại địa cầu không có suy tư này nâng cao lên những chỗ bị lơm xuống và hạ thấp xuống những chỗ bị nhô lên.’ Và thêm nữa, ngài c̣n nói rằng: ‘Bàn chân của đức Thế Tôn đă bị cắt đứt bởi miểng đá.’ Về miểng đá đă rơi ở bàn chân của đức Thế Tôn, tại sao miểng đá ấy đă không né tránh bàn chân (của đức Thế Tôn). Thưa ngài Nāgasena, nếu trong khi đức Thế Tôn đang đi, đại địa cầu không có suy tư này nâng cao lên những chỗ bị lơm xuống và hạ thấp xuống những chỗ bị nhô lên, như thế th́ lời nói rằng: ‘Bàn chân của đức Thế Tôn đă bị cắt đứt bởi miểng đá’ là sai trái. Nếu bàn chân của đức Thế Tôn đă bị cắt đứt bởi miểng đá, như thế th́ lời nói rằng: ‘Trong khi đức Thế Tôn đang đi, đại địa cầu không có suy tư này nâng cao lên những chỗ bị lơm xuống và hạ thấp xuống những chỗ bị nhô lên’ cũng là sai trái. Câu hỏi này cũng có cả hai khía cạnh, được dành cho ngài. Nó nên được giải quyết bởi ngài.”

2. “Tâu đại vương, việc ấy là thật. Trong khi đức Thế Tôn đang đi, đại địa cầu không có suy tư này nâng cao lên những chỗ bị lơm xuống và hạ thấp xuống những chỗ bị nhô lên. Và bàn chân của đức Thế Tôn đă bị cắt đứt bởi miểng đá. Tuy nhiên, miểng đá ấy đă không rơi theo bản thể tự nhiên của nó, mà đă rơi do mưu mô của Devadatta. Tâu đại vương, Devadatta đă buộc oan trái với đức Thế Tôn nhiều trăm ngàn kiếp sống. Do sự oan trái ấy, kẻ ấy đă buông ra tảng đá lớn có kích thước bằng ngôi nhà mái nhọn (nghĩ rằng): ‘Ta sẽ làm cho rơi ở phía trên của đức Thế Tôn.’ Khi ấy, có hai khối đá đă trồi lên từ trái đất và đă hứng chịu tảng đá ấy. Rồi do sự va chạm của chúng, có mảnh đá đă bị vỡ ra khỏi tảng đá, trong khi lăn lóc rơi xuống đă rơi ở bàn chân của đức Thế Tôn.”  

“Thưa ngài Nāgasena, hai khối đá đă hứng chịu tảng đá ấy như thế nào th́ mảnh đá (bị vỡ ra) cũng nên được hứng chịu y như thế ấy.”

“Tâu đại vương, mặc dầu đă được hứng chịu nhưng ở đây một mảnh nào đó vuột qua, văng đi, rồi mất dạng. Tâu đại vương, giống như nước được giữ lại bởi bàn tay, th́ vuột qua các khe hở của ngón tay, trôi đi, rồi mất dạng; (giống như) sữa tươi, sữa đông, bơ lỏng, mật ong, dầu ăn, sốt cá, sốt thịt được giữ lại bởi bàn tay, th́ vuột qua các khe hở của ngón tay, trôi đi, rồi mất dạng. Tâu đại vương, tương tợ y như thế do sự va chạm của hai khối đá được tiến đến gần nhằm mục đích hứng chịu, có mảnh đá đă bị vỡ ra khỏi tảng đá, trong khi lăn lóc rơi xuống đă rơi ở bàn chân của đức Thế Tôn.

Tâu đại vương, hoặc là giống như cát trơn, mịn, li ti, tương tợ hạt bụi được giữ lại bởi nắm tay, th́ vuột qua các khe hở của ngón tay, trôi đi, rồi mất dạng. Tâu đại vương, tương tợ y như thế do sự va chạm của hai khối đá được tiến đến gần nhằm mục đích hứng chịu, có mảnh đá đă bị vỡ ra khỏi tảng đá, trong khi lăn lóc rơi xuống đă rơi ở bàn chân của đức Thế Tôn.

Tâu đại vương, hoặc là giống như vắt cơm được giữ lại bởi cái miệng, ở đây có thể một phần nào đó từ miệng của người ấy bị trào ra, vuột qua, trôi đi, rồi mất dạng. Tâu đại vương, tương tợ y như thế do sự va chạm của hai khối đá được tiến đến gần nhằm mục đích hứng chịu, có mảnh đá đă bị vỡ ra khỏi tảng đá, trong khi lăn lóc rơi xuống đă rơi ở bàn chân của đức Thế Tôn.”

3. “Thưa ngài Nāgasena, hăy là vậy. Hăy cho là tảng đá được hứng chịu bởi hai khối đá. Thế th́ mảnh đá cũng nên thể hiện sự cung kính (đối với đức Phật) giống y như đại địa cầu vậy.”

“Tâu đại vương, có mười hai hạng này không thể hiện sự cung kính. Mười hai hạng nào? Hạng luyến ái do tác động của sự luyến ái không thể hiện sự cung kính, hạng xấu xa do tác động của sân, hạng mê mờ do tác động của si, hạng cao ngạo do tác động của ngă mạn, hạng thiếu tánh tốt do không có ưu điểm, hạng quá bướng bỉnh do thiếu sự răn đe, hạng hạ liệt do bản tánh hạ liệt, hạng làm theo lời sai bảo do thiếu bản lănh, hạng ác xấu do tánh bỏn xẻn, hạng bị chịu khổ do tánh tự làm cho khổ, hạng tham lam do bị ngự trị bởi tham, hạng bị bận rộn do chuyên chú vào của cải không thể hiện sự cung kính. Tâu đại vương, đây là mười hai hạng không thể hiện sự cung kính. Và hơn nữa, mảnh đá ấy sau khi bị vỡ ra do sự va chạm của tảng đá, trong khi lăn lóc rơi xuống không theo hướng quy định đă rơi ở bàn chân của đức Thế Tôn.

Tâu đại vương, hoặc là giống như hạt bụi trơn, mịn, li ti, bị gom lại bởi sức mạnh của cơn gió th́ lăn lóc tung tóe không theo hướng quy định. Tâu đại vương, tương tợ y như thế mảnh đá ấy sau khi bị vỡ ra do sự va chạm của tảng đá, trong khi lăn lóc rơi xuống không theo hướng quy định đă rơi ở bàn chân của đức Thế Tôn. Tâu đại vương, nếu mảnh đá ấy không bị tách rời khỏi tảng đá, th́ sau khi trồi lên hai khối đá ấy cũng có thể tóm lấy mảnh vỡ của tảng đá ấy. Tâu đại vương, hơn nữa sau khi bị vỡ ra do lực va chạm của tảng đá, mảnh đá ấy không trụ ở mặt đất, không trú ở không trung, trong khi lăn lóc rơi xuống không theo hướng quy định đă rơi ở bàn chân của đức Thế Tôn.  

Tâu đại vương, hoặc là giống như chiếc lá úa bị cuốn lên bởi cơn gió lốc th́ lăn lóc rơi xuống không theo hướng quy định. Tâu đại vương, tương tợ y như thế mảnh đá ấy sau khi bị vỡ ra do lực va chạm của tảng đá, trong khi lăn lóc rơi xuống không theo hướng quy định đă rơi ở bàn chân của đức Thế Tôn. Tâu đại vương, hơn nữa do tiến tŕnh gánh lấy khổ đau của Devadatta vô ơn, bỏn xẻn mà mảnh đá ấy đă rơi ở bàn chân của đức Thế Tôn.”

“Thưa ngài Nāgasena, tốt lắm! Trẫm chấp nhận điều này đúng theo như vậy.”

Câu hỏi về việc bị thương bởi miếng đá ở bàn chân là thứ tám.

*****

 

9. CÂU HỎI VỀ VỊ SA-MÔN CAO QUƯ HẠNG NHẤT

1. “Thưa ngài Nāgasena, điều này cũng đă được đức Thế Tôn nói đến: ‘Do sự cạn kiệt của các lậu hoặc mà trở thành vị Sa-môn.’ Và thêm nữa, Ngài đă nói rằng:

Vị có trạng thái đă sở hữu bốn pháp, đương nhiên thế gian đă gọi vị ấy là Sa-môn.

Trong trường hợp ấy, bốn pháp này là: kham nhẫn, hạn chế về vật thực, dứt trừ hẳn sự thỏa thích, không sở hữu bất cứ vật ǵ. Tuy nhiên, người có lậu hoặc chưa được đoạn diệt, thậm chí c̣n ô nhiễm, vẫn có tất cả các pháp này. Thưa ngài Nāgasena, nếu do sự đoạn tận của các lậu hoặc mà trở thành vị Sa-môn, như thế th́ lời nói rằng: ‘Vị có trạng thái đă sở hữu bốn pháp, đương nhiên thế gian đă gọi vị ấy là Sa-môn’ là sai trái. Nếu được thành tựu bốn pháp là trở thành vị Sa-môn, như thế th́ lời nói rằng: ‘Do sự cạn kiệt của các lậu hoặc mà trở thành vị Sa-môn’ cũng là sai trái. Câu hỏi này cũng có cả hai khía cạnh, được dành cho ngài. Nó nên được giải quyết bởi ngài.”

2. “Tâu đại vương, điều này cũng đă được đức Thế Tôn nói đến: ‘Do sự cạn kiệt của các lậu hoặc mà trở thành vị Sa-môn.’ Và đức Thế Tôn đă nói rằng: ‘Vị có trạng thái đă sở hữu bốn pháp, đương nhiên thế gian đă gọi vị ấy là Sa-môn.’ Tâu đại vương, lời nói này đây đă được nói về phương diện đức hạnh của những con người ấy đấy: ‘Vị có trạng thái đă sở hữu bốn pháp, đương nhiên thế gian đă gọi vị ấy là Sa-môn.’ C̣n đây là lời nói trọn vẹn: ‘Do sự cạn kiệt của các lậu hoặc mà trở thành vị Sa-môn.’ Hơn nữa tâu đại vương, liên quan và đề cập đến tất cả những vị đă thực hành nhằm làm an tịnh các phiền năo th́ vị Sa-môn có lậu hoặc đă cạn kiệt được gọi là hạng nhất.

Tâu đại vương, giống như trong số bất cứ các loài hoa nào sống ở nước hoặc sống ở đất liền, th́ hoa nhài được gọi là hạng nhất. Hơn nữa, liên quan và đề cập đến tất cả các loài hoa nào đó c̣n lại, đủ các hạng, th́ chỉ riêng hoa nhài là được con người mong cầu, ước muốn. Tâu đại vương, tương tợ y như thế liên quan và đề cập đến tất cả những vị đă thực hành nhằm làm an tịnh các phiền năo th́ vị Sa-môn có lậu hoặc đă cạn kiệt được gọi là hạng nhất.  

Tâu đại vương, hoặc là giống như trong số tất cả các loại hạt th́ gạo sāli được gọi là hạng nhất. Liên quan và đề cập đến bất cứ các loại hạt c̣n lại, đủ các hạng, là các loại vật thực nhằm nuôi dưỡng cơ thể, th́ chỉ riêng gạo sāli được gọi là hạng nhất trong số các loại ấy. Tâu đại vương, tương tợ y như thế liên quan và đề cập đến tất cả những vị đă thực hành nhằm làm an tịnh các phiền năo th́ vị Sa-môn có lậu hoặc đă cạn kiệt được gọi là hạng nhất.”

“Thưa ngài Nāgasena, tốt lắm! Trẫm chấp nhận điều này đúng theo như vậy.”

Câu hỏi về vị Sa-môn cao quư hạng nhất là thứ chín.

*****

 

10. CÂU HỎI VỀ VIỆC NÓI LỜI CA NGỢI

1. “Thưa ngài Nāgasena, điều này cũng đă được đức Thế Tôn nói đến: ‘Này các tỳ khưu, nếu những người khác nói lời ca ngợi về Ta, nói lời ca ngợi về Giáo Pháp hoặc về Hội Chúng, trong trường hợp ấy các ngươi không nên thể hiện nỗi vui mừng, niềm hoan hỷ, hay tâm trạng phấn khởi của tâm.

Và thêm nữa, trong khi lời ca ngợi đúng theo sự thật của Bà-la-môn Sela đang được nói lên, đức Như Lai đă vui mừng, hoan hỷ, phấn khởi tuyên dương nhiều hơn, trội hơn về đức hạnh của bản thân rằng:

Này Sela, Ta là đức vua, đấng Pháp vương vô thượng. Ta chuyển vận bánh xe theo Giáo Pháp, là bánh xe không thể bị chuyển vận nghịch lại.

Thưa ngài Nāgasena, nếu đức Thế Tôn đă nói rằng: ‘Này các tỳ khưu, nếu những người khác nói lời ca ngợi về Ta, nói lời ca ngợi về Giáo Pháp hoặc về Hội Chúng, trong trường hợp ấy các ngươi không nên thể hiện nỗi vui mừng, niềm hoan hỷ, hay tâm trạng phấn khởi của tâm,’ như thế th́ lời nói rằng: ‘Trong khi lời ca ngợi đúng theo sự thật của Bà-la-môn Sela đang được nói lên, đức Như Lai đă vui mừng, hoan hỷ, phấn khởi tuyên dương nhiều hơn, trội hơn về đức hạnh của bản thân’ là sai trái.

Nếu trong khi lời ca ngợi đúng theo sự thật của Bà-la-môn Sela đang được nói lên, đức Như Lai đă vui mừng, hoan hỷ, phấn khởi tuyên dương nhiều hơn, trội hơn về đức hạnh của bản thân, như thế th́ lời nói rằng: ‘Này các tỳ khưu, nếu những người khác nói lời ca ngợi về Ta, nói lời ca ngợi về Giáo Pháp hoặc về Hội Chúng, trong trường hợp ấy các ngươi không nên thể hiện nỗi vui mừng, niềm hoan hỷ, hay tâm trạng phấn khởi của tâm’ cũng là sai trái. Câu hỏi này cũng có cả hai khía cạnh, được dành cho ngài. Nó nên được giải quyết bởi ngài.”

2. “Tâu đại vương, điều này cũng đă được đức Thế Tôn nói đến: ‘Này các tỳ khưu, nếu những người khác nói lời ca ngợi về Ta, nói lời ca ngợi về Giáo Pháp hoặc về Hội Chúng, trong trường hợp ấy các ngươi không nên thể hiện nỗi vui mừng, niềm hoan hỷ, hay tâm trạng phấn khởi của tâm.’ Và trong khi lời ca ngợi đúng theo sự thật của Bà-la-môn Sela đang được nói lên, Ngài đă tuyên dương nhiều hơn, trội hơn về đức hạnh của bản thân rằng:

Này Sela, Ta là đức vua, đấng Pháp vương vô thượng. Ta chuyển vận bánh xe theo Giáo Pháp, là bánh xe không thể bị chuyển vận nghịch lại.’  

Tâu đại vương, trong khi đang giải thích về hiện tướng của bản thể luôn cả cốt lơi, về bản thể, về sự hiển hiện, về sự hiện hữu, về thực thể, về trạng thái thật của Giáo Pháp, đức Thế Tôn đă nói lên câu thứ nhất rằng: ‘Này các tỳ khưu, nếu những người khác nói lời ca ngợi về Ta, nói lời ca ngợi về Giáo Pháp hoặc về Hội Chúng, trong trường hợp ấy các ngươi không nên thể hiện nỗi vui mừng, niềm hoan hỷ, hay tâm trạng phấn khởi của tâm.’

Trái lại, trong khi lời ca ngợi đúng theo sự thật của Bà-la-môn Sela đang được nói lên, đức Thế Tôn đă tuyên dương nhiều hơn, trội hơn về đức hạnh của bản thân rằng: ‘Này Sela, Ta là đức vua, đấng Pháp vương vô thượng,’ điều ấy không do nhân lợi lộc, không do nhân danh vọng, không do nhân phe nhóm, không v́ ḷng mong mỏi đệ tử. Khi ấy, v́ ḷng thương tưởng, v́ ḷng bi mẫn, v́ ước muốn điều lợi ích (nghĩ rằng): ‘Như vầy sẽ có sự lănh hội cho người này và ba trăm thanh niên Bà-la-môn,’ nên Ngài đă công bố nhiều hơn, vượt trội hơn về đức hạnh của bản thân rằng: ‘Này Sela, Ta là đức vua, đấng Pháp vương vô thượng.’”

“Thưa ngài Nāgasena, tốt lắm! Trẫm chấp nhận điều này đúng theo như vậy.”

Câu hỏi về việc nói lời ca ngợi là thứ mười.

*****

 

11. CÂU HỎI VỀ SỰ KHÔNG HĂM HẠI VÀ SỰ TRẤN ÁP

1. “Thưa ngài Nāgasena, điều này cũng đă được đức Thế Tôn nói đến: ‘Trong khi không hăm hại người khác ở trên đời, ngươi sẽ trở thành người được yêu mến, được thân cận.’ Và thêm nữa, Ngài đă nói rằng: ‘Hăy trấn áp kẻ xứng đáng với sự trấn áp, hăy nâng đỡ kẻ xứng đáng với sự nâng đỡ.’ Thưa ngài Nāgasena, trấn áp nghĩa là chặt tay, chặt chân, trừng phạt, giam cầm, hành hạ, giết chết, làm tổn thương sự tiếp nối (mạng sống). Lời nói này đối với đức Thế Tôn là không được đúng đắn. Và đức Thế Tôn không thể nào nói lời nói này.

Thưa ngài Nāgasena, nếu đức Thế Tôn đă nói rằng: ‘Trong khi không hăm hại người khác ở trên đời, ngươi sẽ trở thành người được yêu mến, được thân cận,’ như thế th́ lời nói rằng: ‘Hăy trấn áp kẻ xứng đáng với sự trấn áp, hăy nâng đỡ kẻ xứng đáng với sự nâng đỡ’ là sai trái. Nếu đức Như Lai đă nói rằng: ‘Hăy trấn áp kẻ xứng đáng với sự trấn áp, hăy nâng đỡ kẻ xứng đáng với sự nâng đỡ,’ như thế th́ lời nói rằng: ‘Trong khi không hăm hại người khác ở trên đời, ngươi sẽ trở thành người được yêu mến, được thân cận’ cũng là sai trái. Câu hỏi này cũng có cả hai khía cạnh, được dành cho ngài. Nó nên được giải quyết bởi ngài.”

2. “Tâu đại vương, điều này cũng đă được đức Thế Tôn nói đến: Trong khi không hăm hại người khác ở trên đời, ngươi sẽ trở thành người được yêu mến, được thân cận.’ Và Ngài đă nói rằng: ‘Hăy trấn áp kẻ xứng đáng với sự trấn áp, hăy nâng đỡ kẻ xứng đáng với sự nâng đỡ.’

Tâu đại vương, điều nói là: ‘Trong khi không hăm hại người khác ở trên đời, ngươi sẽ trở thành người được yêu mến, được thân cận,’ đối với tất cả các đức Như Lai th́ điều này được chấp thuận, điều này là sự chỉ dạy, điều này là sự giảng giải Giáo Pháp. Tâu đại vương, bởi v́ Giáo Pháp có sự không hăm hại là tướng trạng. Điều này là lời nói về bản thể.

Tâu đại vương, c̣n về việc đức Như Lai đă nói rằng: ‘Hăy trấn áp kẻ xứng đáng với sự trấn áp, hăy nâng đỡ kẻ xứng đáng với sự nâng đỡ,’ điều ấy là ngôn từ. Tâu đại vương, tâm bị kích động là cần được trấn áp, tâm tŕ trệ là cần được nâng đỡ. Tâm bất thiện là cần được trấn áp, tâm thiện là cần được nâng đỡ. Tác ư không đúng đường lối là cần được trấn áp, tác ư đúng đường lối là cần được nâng đỡ. Sự thực hành sai trái là cần được trấn áp, sự thực hành đúng đắn là cần được nâng đỡ. Người không thánh thiện là cần được trấn áp, người thánh thiện là cần được nâng đỡ. Kẻ trộm cướp là cần được trấn áp, kẻ không là trộm cướp là cần được nâng đỡ.”

“Thưa ngài Nāgasena, hăy là vậy. Giờ đây ngài mới đề cập đến vấn đề của trẫm, trẫm quan tâm đến ư nghĩa của điều trẫm hỏi. Thưa ngài Nāgasena, như vậy trong khi trấn áp kẻ trộm cướp th́ nên trấn áp như thế nào?”

“Tâu đại vương, trong khi trấn áp kẻ trộm cướp th́ nên trấn áp như vầy: Kẻ đáng quở trách th́ nên quở trách, kẻ đáng trừng phạt th́ nên trừng phạt, kẻ đáng lưu đày th́ nên lưu đày, kẻ đáng giam cầm th́ nên giam cầm, kẻ đáng tử h́nh th́ nên tử h́nh.”

“Thưa ngài Nāgasena, như vậy việc tử h́nh những kẻ trộm cướp có được các đức Như Lai chấp thuận không?”

“Tâu đại vương, không.”

“Thưa ngài Nāgasena, vậy th́ tại sao việc kẻ trộm cướp cần được chỉ dạy lại được các đức Như Lai chấp thuận?”

“Tâu đại vương, kẻ nào bị tử h́nh, không phải do sự chấp thuận của các đức Như Lai mà kẻ ấy bị tử h́nh. Kẻ ấy bị tử h́nh bởi việc đă làm của chính bản thân. Thêm nữa, kẻ ấy được chỉ dạy theo sự chỉ dạy về Giáo Pháp. Tâu đại vương, phải chăng bậc trí có thể bắt giữ người không gây án không phạm tội đang đi trên đường rồi giết chết không?”

“Thưa ngài, không thể.”

“Tâu đại vương, v́ lư do ǵ?”

“Thưa ngài, v́ là người không gây án.”

“Tâu đại vương, tương tợ y như thế kẻ trộm cướp sẽ bị giết chết không phải do sự chấp thuận của các đức Như Lai. Kẻ ấy sẽ bị giết chết bởi việc đă làm của chính bản thân. Như thế, phải chăng trong trường hợp này người chỉ dạy phạm vào lỗi lầm nào đó?”

“Thưa ngài, không có.”

“Tâu đại vương, như thế th́ sự chỉ dạy của các đức Như Lai là sự chỉ dạy đúng đắn.”

“Thưa ngài Nāgasena, tốt lắm! Trẫm chấp nhận điều này đúng theo như vậy.”

Câu hỏi về sự không hăm hại và sự trấn áp là thứ mười một.

*****

 

12. CÂU HỎI VỀ VIỆC ĐĂ GIẢI TÁN CÁC VỊ TỲ KHƯU

1. “Thưa ngài Nāgasena, điều này cũng đă được đức Thế Tôn nói đến: ‘Ta không có nổi giận, không có khắt khe.’ Và thêm nữa, đức Như Lai đă giải tán hai vị trưởng lăo Sāriputta và Moggallāna cùng với đồ chúng (của hai vị). Thưa ngài Nāgasena, có phải đức Như Lai đă giải tán đồ chúng khi bị nổi giận, hay là đă giải tán khi được vui vẻ? Xin ngài nhận biết cho việc ấy là thuộc về trường hợp này. Thưa ngài Nāgasena, nếu đă giải tán đồ chúng khi bị nổi giận, như thế th́ đối với đức Thế Tôn sự nổi giận c̣n chưa được dứt trừ. Nếu đă giải tán đồ chúng khi được vui vẻ, như thế th́ (đồ chúng) đă bị giải tán khi không có cớ sự, trong khi không hay biết. Câu hỏi này cũng có cả hai khía cạnh, được dành cho ngài. Nó nên được giải quyết bởi ngài.”

2. “Tâu đại vương, điều này cũng đă được đức Thế Tôn nói đến: ‘Ta không có nổi giận, không có khắt khe,’ và hai vị trưởng lăo Sāriputta và Moggallāna cùng với đồ chúng đă bị giải tán. Tuy nhiên, điều ấy không do sự nổi giận. Tâu đại vương, ở đây có người nam nào đó vấp chân vào rễ cây, gốc cây, cục đá, miểng sành, hoặc chỗ đất không bằng phẳng rồi té ngă. Tâu đại vương, phải chăng đại địa cầu này bị nổi giận rồi làm cho kẻ ấy té ngă?”

“Thưa ngài Nāgasena, không đúng. Đối với đại địa cầu không có sự nổi giận hay vui thích. Đại địa cầu được thoát khỏi sự ưng ư và ghét bỏ. Kẻ ấy chính tự ḿnh lơ đễnh nên mới bị vấp chân rồi té ngă.”

“Tâu đại vương, tương tợ y như thế đối với các đức Như Lai không có sự nổi giận hay vui thích. Các đức Như Lai, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, đă thoát khỏi sự ưng ư và ghét bỏ. Lúc bấy giờ, các vị ấy chính v́ việc đă làm của ḿnh nên mới bị giải tán v́ sự sai trái của bản thân. Tâu đại vương, hơn nữa ở đây biển cả không sống chung với xác chết. Nghĩa là khi ở trong biển cả có xác chết, nó tức thời đưa xác chết ấy ra khỏi, hoặc hất lên đất liền. Tâu đại vương, phải chăng biển cả bị nổi giận rồi đưa xác chết ấy ra khỏi?”

3. “Thưa ngài, không đúng. Đối với biển cả không có sự nổi giận hay vui thích. Biển cả được thoát khỏi sự ưng ư và ghét bỏ.”

“Tâu đại vương, tương tợ y như thế đối với các đức Như Lai không có sự nổi giận hay vui thích. Các đức Như Lai, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, đă thoát khỏi sự ưng ư và ghét bỏ. Lúc bấy giờ, các vị ấy chính v́ việc đă làm của ḿnh, v́ sự sai trái của bản thân nên mới bị giải tán.

Tâu đại vương, giống như người bị lỗi lầm với trái đất rồi té ngă, tương tợ y như thế người bị lỗi lầm với lời dạy cao quư của đấng Chiến Thắng th́ bị giải tán. Giống như xác chết ở trong biển cả th́ bị đưa ra khỏi, tương tợ y như thế người bị lỗi lầm với lời dạy cao quư của đấng Chiến Thắng th́ bị giải tán.

Tâu đại vương, hơn nữa việc đức Như Lai đă giải tán các vị ấy với sự mong muốn điều tốt đẹp, mong muốn điều lợi ích, mong muốn sự an lạc, mong muốn sự thanh tịnh cho các vị ấy; Ngài đă giải tán (nghĩ rằng): ‘Như vậy những người này sẽ được hoàn toàn giải thoát khỏi sanh-già-bệnh-chết.’”

“Thưa ngài Nāgasena, tốt lắm! Trẫm chấp nhận điều này đúng theo như vậy.”

Câu hỏi về việc đă giải tán các vị tỳ khưu là thứ mười hai.

Phẩm Đă Bị Giải Tán là thứ ba.

(Trong phẩm này có mười hai câu hỏi)

--ooOoo--


 

[1] Xem AggikkhandhūpamasuttaAṅguttaranikāya - Tăng Chi Bộ 4.

[2] Sau khi cây chuối trổ buồng, bụi tre nở hoa, la cái sanh con th́ chúng tàn lụi và chết đi.

[3] Vật được bao bọc lại bằng lớp màng và được che giấu sau lớp vải (ND).

[4] sūkaramaddava: Các bộ Chú Giải đă không xác định rơ ràng về món thí thực này. Chú Giải của Dīghanikāya (Kinh Trường Bộ) ghi như sau: (1) sūkaramaddava là phần thịt ngon nhất đă được làm sẵn của con heo rừng không quá trẻ, không quá già. Món ấy nhừ và béo, đă được cho chuẩn bị và nấu kỹ lưỡng. (2) Một số vị giải thích là: ‘một loại nước xúp ḅ được nấu với năm loại hương vị.’ (3) Nhiều vị khác cho rằng: ‘món ấy là chất bổ dưỡng’ (DA. ii, 568, PTS). Chú Giải Udāna (Kinh Phật Tự Thuyết) cũng giải thích giống như (1) và (3) ở trên, ngoài ra c̣n có lời giải thích khác rằng: ‘Sūkaramaddava không phải là thịt heo rừng mà là một loại măng tre đă bị loài heo rừng dẫm đạp, hoặc là loại nấm mọc lên ở vùng đất đă được heo rừng cày ủi.’ Chú Giải này c̣n ghi thêm rằng: ‘Thợ rèn Cunda đă chuẩn bị chất bổ dưỡng ấy và đă cúng dường đến đức Phật nhằm kéo dài tuổi thọ v́ nghe rằng Ngài sẽ Viên Tịch Niết Bàn trong ngày đó (Ud. A. 399, PTS).

 

 

   
 

| 00 | 01 | 02 | 03 | 04 | 05 | 06 | 07 | 08 | 09 | 10 | 11 |

 
 

<Mục Lục><Đầu Trang>